Jak apelować od niekorzystnego wyroku i zgłaszać nowe dowody

Czy trzeba napisać odpowiedź na apelację

@RY1@i02/2012/140/i02.2012.140.18300110e.813.jpg@RY2@

Strona przeciwna może, ale nie musi, wnieść odpowiedź na apelację. Wnosząc ją, pismo kieruje wprost do sądu drugiej instancji w ciągu dwóch tygodni od doręczenia apelacji, a sąd doręcza je stronie apelującej. Gdy odpowiedź zostanie wniesiona po terminie, wówczas sąd nie doręczy jej przeciwnikowi procesowemu, a tylko umieści w aktach sprawy. Nie musi nawet zapoznać się z jej treścią.

Strona nie może domagać się przywrócenia terminu na wniesienie odpowiedzi na apelację. W takiej sytuacji może jednak przekazać ustnie na rozprawie wywody, które by zawarła w takim dokumencie. W odpowiedzi ma natomiast prawo złożyć wniosek o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego albo zgłosić nowe fakty i dowody. Gdy pismo ma braki formalne, to sąd nie wzywa jednak do poprawienia ich ani nie przesyła go stronie przeciwnej, lecz dołącza tylko do akt sprawy.

Podstawa prawna

Art. 372 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Czy można się domagać zmiany całego wyroku

@RY1@i02/2012/140/i02.2012.140.18300110e.814.jpg@RY2@

We wniosku apelacyjnym skarżący musi określić, czy domaga się uchylenia lub zmiany wyroku w całości lub w części. Ma też prawo żądać uchylenia wyroku i odrzucenia pozwu, gdy wykaże, że postępowanie przed sądem pierwszej instancji było dotknięte nieważnością (np. sprawa między tymi samymi stronami o to samo roszczenie została już wcześniej prawomocnie osądzona).

Może też domagać się uchylenia wyroku i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozstrzygnięcia np. wówczas, gdy - zdaniem skarżącego się - sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy. W apelacji można też domagać się zmiany wyroku pierwszej instancji i wskazać, na czym ma ona polegać. Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy m.in. w orzeczeniu z 11 czerwca 2003 r. w sprawie sygn. akt V CZ 61/03.

Aby sporządzić apelację w sposób właściwy, należy spełnić wszystkie wymogi przewidziane dla pisma procesowego. Dodatkowo trzeba oznaczyć wyrok, od którego zostaje wniesiony środek odwoławczy (wskazując sąd, datę wydania, sygnaturę akt sprawy) oraz wskazać, czy skarżący się chce go zaskarżyć w całości, czy w części. Oprócz tego konieczne jest zwięzłe przedstawienie zarzutów i uzasadnienie ich, a w razie potrzeby powołanie nowych faktów i dowodów oraz wykazanie, że skarżący nie mógł tego zrobić przed sądem pierwszej instancji bądź że potrzeba powołania się na nie wynikła później.

Gdy apelację wnosimy w sprawach o prawa majątkowe, to trzeba w niej podać również wartość przedmiotu zaskarżenia. Może to być nawet kwota wyższa niż wartość przedmiotu sporu wskazana w pozwie, ale tylko wówczas, gdy sąd orzekł ponad żądanie albo powód rozszerzył powództwo.

Do apelacji powinny zostać dołączone odpisy, ponieważ sąd doręcza je uczestnikom sprawy. Brak załączników nieusunięty w wyznaczonym terminie spowoduje, że sąd pismo odrzuci (tak orzekł Sąd Najwyższy w postanowieniu z 1 października 1999 r. w sprawie sygn. akt II CKN 610/99). Apelacja i jej odpisy powinny być podpisane przez stronę, jej pełnomocnika lub przedstawiciela ustawowego.

Podstawa prawna

Art. 368 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Czy zarzuty muszą dotyczyć błędów sądowych

@RY1@i02/2012/140/i02.2012.140.18300110e.815.jpg@RY2@

Zarzutami, podnoszonymi w apelacji przez powoda lub pozwanego mogą być wszystkie wady zaskarżanego orzeczenia, które ich zdaniem stanowią np. naruszenie prawa materialnego albo uchybienie procesowe i miały wpływ na jego treść. Można zgłaszać też zarzuty faktyczne, czyli zakwestionować ustalony przez sąd stan faktyczny i niezgodność ustaleń sądu z materiałem dowodowym.

Wskazując na naruszenie prawa materialnego, należy podać, jaki błąd sąd popełnił, wybierając normę prawną, którą zastosował w konkretnej sprawie. Wolno też powoływać się na błędy, jakich sąd dopuścił się, dokonując wykładni zastosowanej normy prawnej.

W apelacji można też wskazać nowe fakty i dowody. Strona musi jednak wówczas udowodnić, że nie mogła ich przedstawić sądowi pierwszej instancji, bądź że wówczas nie było potrzeby przedstawiać ich na rozprawie.

Wszystkie zarzuty należy zawrzeć w uzasadnieniu wniosku apelacyjnego. Następnie sąd drugiej instancji oceni, czy są uzasadnione. Zarzut apelacyjny nie może być przy tym ogólnikowy: trzeba go nie tylko wskazać, lecz również uzasadnić. Gdy sąd drugiej instancji uzna, że został sformułowany zbyt ogólnikowo, to wówczas wezwie stronę do uzupełnienia braków w wyznaczonym terminie. W razie niedotrzymania go, apelacja zostanie odrzucona.

Taki tryb postępowania w razie nieprzytoczenia w apelacji zarzutów i ich uzasadnienia nakazał Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 26 marca 1998 r. (w sprawie III CKN 80/98). Natomiast w innym postanowieniu z 9 sierpnia 2000 r. (w sprawie I CKN 843/00) Sąd Najwyższy stwierdził, że aby było skuteczne wezwanie do usunięcia braku formalnego apelacji, musi być ono precyzyjne i dokładne. Gdy nie spełnia tych wymogów, to nie doprowadzi do odrzucenia apelacji.

Podstawa prawna

Art. 368 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Czy obecność na rozprawie jest obowiązkowa

@RY1@i02/2012/140/i02.2012.140.18300110e.816.jpg@RY2@

Jeżeli stronę reprezentuje pełnomocnik procesowy albo osoba uprawniona do odbioru pism sądowych, to wówczas sąd zawiadamia ich o rozprawie, a nie musi zawiadomić powoda lub pozwanego, od którego otrzymali upoważnienie. Strona nie ma obowiązku stawić się na rozprawie przed sądem drugiej instancji bez względu na to, kto został zawiadomiony przez sąd: ona czy pełnomocnik. Nawet gdy nie przyjdzie zarówno powód, jak i pozwany, to rozprawa odbędzie się, sąd wyda wyrok, który nie będzie przy tym wyrokiem zaocznym. Sąd może odroczyć termin rozprawy z powodu nieobecności strony tylko w wyjątkowych przypadkach. Na ten temat wypowiadał się Sąd Najwyższy w wyroku z 22 sierpnia 2003 r. w sprawie sygn. akt IPK 213/02: przyjął, że nadzwyczajne wydarzenie, które spowodowało nieobecność strony na rozprawie apelacyjnej, stanowi podstawę do odroczenia rozprawy tylko wówczas, gdy sąd zarządzi jej osobistą obecność lub gdy wiąże się ona z czynności, których nie może wykonać pełnomocnik strony.

Podstawa prawna

Art. 375 i 376 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Czy zaskarży się wyrok bez wniosku o uzasadnienie

@RY1@i02/2012/140/i02.2012.140.18300110e.817.jpg@RY2@

Nawet jeśli strona nie wystąpiła o sporządzenie przez sąd uzasadnienia wyroku, to może go zaskarżyć. Apelację składa jednak w innym terminie niż osoba, której sąd doręczył wyrok z uzasadnieniem - dla niej termin wynosi dwa tygodnie i biegnie od doręczenia wyroku z uzasadnieniem. Natomiast strona, która nie zażądała sporządzenia uzasadnienia w ciągu tygodnia, powinna wnieść apelację w ciągu dwóch tygodni, licząc od dnia, w którym upłynął termin do zgłoszenia takiego żądania. Na napisanie i złożenie pisma ma więc tylko trzy tygodnie, licząc od ogłoszenia wyroku, a więc znacznie mniej czasu niż strona, która wystąpiła o uzasadnienie.

Terminów tych należy przestrzegać, ponieważ apelacja wniesiona z opóźnieniem zostanie odrzucona. Upływ terminu do wniesienia apelacji sąd uwzględnia z urzędu i nie może go skrócić ani przedłużyć. Może go tylko przywrócić na ogólnych zasadach, gdy strona udowodni, że apelacji nie wniosła bez swojej winy.

Sąd Najwyższy stwierdził w wyroku z 11 marca 2003 r. (w sprawie sygn. akt V CZ 16/03), że nawet wówczas, gdy sąd błędnie pouczy stronę o terminie do wniesienia apelacji, a ona zaskarżyła wyrok w tym wskazanym terminie, to apelacja musi zostać odrzucona.

Podstawa prawna

Art. 369 par. 1 i 2 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Czy można wnieść apelację od razu do sądu drugiej instancji

@RY1@i02/2012/140/i02.2012.140.18300110e.818.jpg@RY2@

Wprawdzie apelację należy wnieść bezpośrednio do sądu, który wydał zaskarżony wyrok, ale w pewnych wypadkach pominięcie tego sądu nie spowoduje uznania, że pismo zostało wniesione w sposób niewłaściwy.

Od 3 maja 2012 r. znowelizowane przepisy kodeksu postępowania sądowego stanowią, że termin do zachowania apelacji uważa się za zachowany nawet wówczas, gdy przed jego upływem strona wniosła apelację bezpośrednio do sądu drugiej instancji z pominięciem sądu pierwszej instancji. W takim przypadku sąd okręgowy lub apelacyjny niezwłocznie prześle pismo do sądu pierwszej instancji.

Przesyłanie pisma spowoduje jedynie, że czas rozpoznawania sprawy się wydłuży. Natomiast nie będzie możliwe, aby sąd drugiej instancji od razu rozpoznał apelację, skoro już do niego trafiła.

Procedura przewidziana dla trybu rozpoznawania apelacji przewiduje bowiem, że sąd pierwszej instancji będzie mógł skorzystać z możliwości odrzucenia na posiedzeniu niejawnym np. apelacji wniesionej po terminie, nieopłaconej, albo z innych przyczyn niedopuszczalnej, bądź takiej, której braków strona nie uzupełniła w terminie.

Sąd pierwszej instancji powinien kopię apelacji doręczyć również stronie przeciwnej, a następnie niezwłocznie przekazać akta razem z wniesioną apelacją do sądu drugiej instancji.

Podstawa prawna

Art. 369 par. 3, 370, 371 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Małgorzata Piasecka-Sobkiewicz

malgorzata.piasecka@infor.pl