Jak rozporządzać spadkiem albo udziałem w otrzymanym spadku

Czy sprzedaż udziału w spadku wymaga zgody innych

@RY1@i02/2012/050/i02.2012.050.18300150f.813.jpg@RY2@

Inaczej niż w przypadku zbycia udziału w przedmiocie, który należy do spadku, np. udziału w jednej nieruchomości spadkowej, zbycie całego spadku albo jego części nie podlega ograniczeniom. Dochodzi ono do skutku w drodze umowy zbycia spadku, np. umowy sprzedaży albo darowizny. Na mocy takiej umowy nabywca wstępuje w prawa i obowiązki spadkobiercy.

Podstawa prawna

Art. 1051 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.).

Czy trzeba mieć zgodę na zbycie udziału w nieruchomości

@RY1@i02/2012/050/i02.2012.050.18300150f.814.jpg@RY2@

Skuteczność zbycia udziału w przedmiocie należącym do spadku jest uzależniona od zgody pozostałych współspadkobierców. Zasada ta dotyczy wszelkich czynności o charakterze rozporządzającym, czyli np. sprzedaży albo darowizny. Pozostali współspadkobiercy mogą udzielić zgody zarówno przed dokonaniem czynności, w chwili jej dokonywania, jak i po jej dokonaniu. W przypadku, gdy czynność prawna wymaga zachowania formy szczególnej, np. przy sprzedaży nieruchomości, wymagana jest forma aktu notarialnego, również zgoda współspadkobierców musi być wyrażona w takiej samej formie. Zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego, jeśli brak jest zgody któregokolwiek z pozostałych spadkobierców, rozporządzenie jest bezskuteczne o tyle, o ile naruszałoby uprawnienia przysługujące temu spadkobiercy na podstawie przepisów o dziale spadku. O bezskuteczności rozporządzenia udziałem w przedmiocie należącym do spadku orzeka sąd.

Podstawa prawna

Art. 1036 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.).

Czy sprzedaż udziału w spadku jest ważna

@RY1@i02/2012/050/i02.2012.050.18300150f.815.jpg@RY2@

Czynność rozporządzenia udziałem w przedmiocie należącym do spadku, np. umowa sprzedaży, jest ważna i wywołuje skutki prawne pomiędzy stronami czynności oraz osobami trzecimi. Z tym zastrzeżeniem, że nie wywołuje skutków między współspadkobiercami. Jeśli więc jeden ze spadkobierców rozporządzi udziałem w przedmiocie należącym do spadku bez zgody pozostałych współspadkobierców, to konsekwencją będzie bezskuteczność w stosunku do współspadkobierców, którzy zgody nie wyrazili.

Podstawa prawna

Art. 1036 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.).

Czy nabywca spadku odpowiada za długi spadkowe

@RY1@i02/2012/050/i02.2012.050.18300150f.816.jpg@RY2@

Nabywca spadku wstępuje w prawa i obowiązki spadkobiercy. Takie wstąpienie ma znaczenie prawne również w płaszczyźnie odpowiedzialności za długi spadkowe. Prawo spadkowe przewiduje bowiem solidarną odpowiedzialność nabywcy i zbywcy za te zobowiązania. Przepis, który wprowadza takie regulacje, ma charakter przepisu bezwzględnie obowiązującego. Oznacza to, że strony umowy nie mają wpływu ani na powstanie tej odpowiedzialności, ani na jej zakres.

Podstawa prawna

Art. 1055 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.).

Czy nabywca może żądać zwrotu pobranych pożytków

@RY1@i02/2012/050/i02.2012.050.18300150f.817.jpg@RY2@

Przejście na nabywcę korzyści i ciężarów oznacza, że od chwili zawarcia umowy jest on uprawniony do pobierania wszelkich korzyści, w tym też i pożytków, jakie przynoszą przedmioty spadkowe. Jeżeli więc pożytki pobrał zbywca, z uwagi na to, że spadek był w jego posiadaniu, nabywca ma roszczenie o wydanie pożytków w naturze lub o zwrot ich równowartości.

Przedmiotem takiej umowy jest spadek lub udział w spadku. Jedyny spadkobierca może również zbyć spadek w części, tzw. udział w spadku. W takiej sytuacji pozostaje on spadkobiercą co do pozostałej części spadku. Osoba, która odziedziczyła jedynie część spadku, może także zbyć swój udział w całości lub też w części, pozostając spadkobiercą pozostałej części udziału.

Treść umowy zbycia spadku musi określać ściśle przedmiot zbycia, bowiem po jej zawarciu może nastąpić zmiana wielkości zbywanego udziału, na przykład przez wyłączenie współspadkobiercy bądź też przez pojawienie się dodatkowego współspadkobiercy. Spadkobierca może zawrzeć taką umowę dopiero po złożeniu oświadczenia o przyjęciu spadku. Jeśli umowa zostanie zawarta wcześniej, będzie nieważna.

Spadkobierca, który zamierza zbyć swój spadek, powinien legitymować się prawomocnym postanowieniem sądu o stwierdzeniu jego nabycia albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia. Z tych dokumentów będzie wynikał przypadający spadkobiercy udział w spadku. Pozwalają one tym samym na prawidłowe określenie przedmiotu umowy. Postanowienie sądu może jednak zostać zmienione, na przykład na skutek uznania za niegodnego dziedziczenia jednego ze współspadkobierców.

Możliwa jest zatem sytuacja, w której sąd przeprowadzi dział spadku tak, jakby rozporządzenia nie było. Jeśli sąd uzna czynność za bezskuteczną wobec współspadkobierców, będzie to miało wpływ na sytuację nabywcy udziału. Sposób działu spadku rozstrzyga także o sytuacji nabywcy udziału w przedmiocie należącym do spadku. W razie przyznania przedmiotu współwłasności na wyłączną własność jednemu współspadkobiercy, nabywca udziału może żądać jedynie spłaty pieniężnej. Jeżeli jednak w toku działu okaże się, że spadkobierca, który zbył udział, nic ze spadku nie otrzyma na skutek zaliczenia na poczet jego udziału w spadku darowizny otrzymanej od spadkodawcy, to nabywcy udziału nie należy się nawet spłata.

Ograniczenia w rozporządzeniu udziałem w przedmiocie należącym do spadku obowiązują aż do przeprowadzenia działu spadku. Jednak przeprowadzenie działu nie jest obligatoryjne. Nie da się więc wyraźnie ustalić granic czasowych konieczności uzyskiwania zgody pozostałych współspadkobierców na rozporządzenie udziałem w przedmiocie należącym do spadku.

Zasadą jest, że nabywca spadku ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe w tym samym zakresie co zbywca. Stąd też proste przyjęcie spadku przez spadkobiercę rodzi nieograniczoną odpowiedzialność nabywcy za długi. Natomiast jeśli spadkobierca przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, jego odpowiedzialność jest ograniczona do wartości określonego w spisie inwentarza stanu czynnego spadku.

Mimo że solidarna odpowiedzialność zbywcy i nabywcy spadku za długi nie może być wolą stron uchylona, to jednak przepisy pozwalają stronom umowy na uregulowanie ich wzajemnej sytuacji prawnej. Jeśli więc zbywca i nabywca inaczej nie postanowią, to nabywca ponosi względem zbywcy odpowiedzialność za to, że wierzyciele nie będą żądali od niego spełnienia świadczenia na zaspokojenie długów spadkowych. Jeżeli więc po zawarciu umowy zbycia spadku zbywca zostanie zmuszony do zaspokojenia długów spadkowych, może żądać od nabywcy zwrotu spełnionych świadczeń. Ma prawo również domagać się naprawienia poniesionej szkody oraz zwrotu wszelkich poniesionych kosztów.

Nabywca spadku jest obowiązany do ponoszenia ciężarów związanych z przedmiotami należącymi do spadku. Musi więc ponosić wydatki związane np. z utrzymaniem poszczególnych przedmiotów czy zapłatą podatków. Zbywca i nabywca spadku mogą dowolnie uregulować chwilę przejścia korzyści i ciężarów związanych z przedmiotami spadkowymi. Mają także możliwość określenia chwili przejścia niebezpieczeństwa ich przypadkowej utraty lub uszkodzenia. Jeśli strony nie postanowią inaczej, to niebezpieczeństwo przypadkowej utraty lub uszkodzenia przedmiotów przechodzi na nabywcę z chwilą zawarcia umowy. Moment przejścia jest więc niezależny od objęcia spadku w posiadanie.

Stronami umowy zbycia spadku jest spadkobierca ustawowy lub testamentowy oraz nabywca spadku. W odróżnieniu od zbycia udziału w przedmiocie należącym do spadku, w przypadku zbycia całego spadku albo jego części spadkobierca nie musi uzyskiwać zgody pozostałych współspadkobierców. Nie ma nawet obowiązku informować ich o zawarciu takiej umowy.

Umowa zbycia spadku jest umową o podwójnym skutku, zobowiązująco-rozporządzającym. Umowa sprzedaży, zamiany, darowizny lub inna umowa zobowiązująca do zbycia spadku przenosi spadek na nabywcę, chyba że strony inaczej postanowiły. Strony mogą zatem wyłączyć podwójny skutek takiej umowy. Zawarcie samej umowy zobowiązującej pociąga za sobą konieczność zawarcia następnej umowy o skutku wyłącznie rozporządzającym.

Podstawa prawna

Art. 1057 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.).

Czy zbycie spadku wymaga formy aktu notarialnego

@RY1@i02/2012/050/i02.2012.050.18300150f.818.jpg@RY2@

Umowa zbycia spadku powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. Wymóg zachowania tej formy dotyczy zarówno umowy zobowiązującej do zbycia spadku, jak i umowy przenoszącej spadek, zawartej w celu wykonania istniejącego uprzednio zobowiązania do zbycia spadku. Jeśli strony nie zachowają formy aktu notarialnego, to zbycie spadku albo jego części będzie nieważne.

Podstawa prawna

Art. 1052 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.).

Ewelina Stępień

ewelina.stepien@infor.pl