Jak obdarowany odpowiada za długi darczyńcy po jego śmierci

Czy obdarowani odpowiadają solidarnie za zachowki

@RY1@i02/2012/045/i02.2012.045.18300150f.815.jpg@RY2@

Gdy spadkodawca pozostawił kilku obdarowanych, to nie odpowiadają oni solidarnie, lecz według kolejności otrzymywania darowizny, pod warunkiem że wszystkie przysporzenia z tego tytułu podlegają doliczeniu do masy spadkowej. Stosuje się przy tym zasadę, że obdarowany wcześniej ponosi odpowiedzialność tylko, gdy uprawniony do zachowku nie może uzyskać uzupełnienia go od osoby, która dostała darowiznę później. W pierwszej kolejności ponoszą więc odpowiedzialność osoby najpóźniej obdarowane. Gdy nie zaspokoją uprawnionych (bo np. nie są już wzbogacone i nie ciąży na nich taki obowiązek, albo wartość ich wzbogacenia jest niższa od należnego zachowku), to dopiero wtedy odpowiedzialność przesuwa się na osoby, które dostały darowiznę wcześniej.

Podstawa prawna

Art. 1001 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Czy obdarowany otrzyma niższy zachowek

@RY1@i02/2012/045/i02.2012.045.18300150f.816.jpg@RY2@

Zachowek stanowi dług spadkowy bez względu na to, kto ma do niego prawo. Do pokrycia go powinien przyczynić się także uprawniony do zachowku, nawet wówczas, gdy sam ma do niego prawo. Darowizna stanowi bowiem przysporzenie, które zaliczane jest na poczet należnego zachowku. Gdy otrzymał ją uprawniony do zachowku, to wówczas nie ma żadnego znaczenia, jak długo przed otwarciem spadku została zrobiona. Zalicza się każdą darowiznę, z wyjątkiem tzw. drobnych, zwyczajowo przyjętych w danych stosunkach. Są to np. prezenty z okazji imienin i świąt. Nie są one brane pod uwagę bez względu na to, czy spadkodawca podarował je swoim przyszłym spadkobiercom, czy osobom obcym.

Darowiznę uwzględnia się nawet wówczas, gdy podarowany przedmiot uległ zniszczeniu albo zużyciu, bądź też obdarowany nie jest już jego właścicielem. Wartość podarowanego przedmiotu oblicza się, biorąc pod uwagę jego stan w chwili dokonania darowizny, ale cenę z chwili ustalania zachowku.

Podstawa prawna

Art. 995 i 996 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Czy płaci obdarowana osoba, która nie dziedziczy

@RY1@i02/2012/045/i02.2012.045.18300150f.817.jpg@RY2@

Ponieważ do spadku nie zostają doliczone darowizny dokonane na rzecz osób, które nie są spadkobiercami oraz uprawnionymi do zachowku, pod warunkiem, że zostały dokonane przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od śmierci darczyńcy. Natomiast gdy spadkodawca umrze wcześniej, to taka darowizna zostanie doliczona. Takiej granicy 10 lat nie stosuje się wówczas, gdy darowizna została dokonana na rzecz spadkobierców oraz osób uprawnionych do zachowku. Dlatego darowizny uczynione wcześniej niż przed 10 laty będą w stosunkach między nimi uwzględniane, o ile nie są one drobne i zwyczajowo przyjęte.

Podstawa prawna

Art. 995 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Czy obdarowani zapłacą, gdy nie będzie majątku spadkowego

@RY1@i02/2012/045/i02.2012.045.18300150f.818.jpg@RY2@

Nawet gdy wartość aktywów spadkowych równa się zeru, to uprawnieni do zachowku, który stanowi dług spadkowy, mogą wystąpić ze swoimi roszczeniami.

Podstawę wypłaty zachowku dla nich będzie wówczas stanowiła wartość darowizn, których dokonał spadkodawca. Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 7 lipca 1964 r., sygn. akt I CR 691/62 OSNCP z 1965 r. nr 9, poz. 143.

Darowizny są doliczane do wartości spadku na takich samych zasadach, bez względu na to, kto ma prawo do zachowku. W dodatku następuje to z urzędu, a nie na wniosek uprawnionych.

Sąd rozpoznający sprawę o uregulowanie długu spadkowego, jakim jest zachowek, każdorazowo będzie oceniał, czy spadkodawca jeszcze za swojego życia dokonał nieodpłatnego przysporzenia, robiąc darowiznę. Następnie poczynione w tej sprawie ustalenia i wyciągnięte z nich wnioski sąd powinien zamieścić w uzasadnieniu orzeczenia.

Przy obliczaniu zachowku pomija się jedynie darowizny dokonane przed 10 laty.

Termin ten biegnie wstecz, od daty śmierci spadkodawcy. Nie bierze się też pod uwagę darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku.

Podstawa prawna

Art. 995 i 996 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Czy obdarowany powinien dopłacić do zachowku

@RY1@i02/2012/045/i02.2012.045.18300150f.819.jpg@RY2@

Obdarowani przez spadkodawcę odpowiadają za uregulowanie zachowku, który uważany jest za długi spadkowe. Są to osoby, które otrzymały darowiznę, jaką można doliczyć do spadku. Uprawniony może do nich wystąpić z roszczeniem o wypłatę należnej mu sumy w wysokości całego zachowku albo tylko kwoty potrzebnej na uzupełnienie go do pełnej wysokości. Musi jednak udokumentować, że na obdarowanym ciąży odpowiedzialność wypłacenia mu pieniędzy z tego tytułu.

W takiej sytuacji obdarowany może się jednak bronić i na poczet tych zadłużeń wypłacić uprawnionemu tylko sumę w granicach wzbogacenia, jakie sam uzyskał na skutek darowizny.

Jeszcze korzystniejsza dla niego sytuacja będzie wówczas, gdy sam ma prawo do zachowku po zmarłym spadkodawcy, który był jego darczyńcą. Wtedy ponosi odpowiedzialność w stosunku do innych uprawnionych do zachowku tylko do wysokości i nadwyżki ponad jego własny zachowek. Może też wydać przedmiot darowizny i w ten sposób zwolnić się od obowiązku zapłaty sumy potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Wydaje go w takim stanie, w jakim aktualnie rzecz się znajduje, i nie musi dokonywać żadnych dopłat, nawet gdy jej stan uległ pogorszeniu, bądź zmniejszyła się jej wartość na przykład na skutek naturalnego zużycia.

Natomiast obdarowany nie odpowiada za zachowek, gdy uzyskaną korzyść zużył albo utracił zanim powstał obowiązek zaspokojenia roszczenia.

Podstawa prawna

Art. 1000 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Czy wnuk odpowiada za darowiznę dla matki

@RY1@i02/2012/045/i02.2012.045.18300150f.820.jpg@RY2@

Gdy prawo do zachowku ma wnuk spadkodawcy, to na poczet należnego mu zachowku zalicza się darowiznę, którą spadkodawca zrobił na rzecz jego matki albo ojca, jeżeli obdarowany zmarł przed swoim darczyńcą. Oprócz darowizn zalicza się również inne korzyści uzyskane przez obdarowanego, na przykład uzyskane nakłady na wychowanie i wykształcenie ogólne oraz zawodowe, o ile koszty te przekraczają przeciętną miarę przyjętą w danym środowisku. Chodzi tu o takie przypadki, gdy wysoki poziom wykształcenia i wychowania wnuka osiągnięty został kosztem pozostałych dzieci w rodzinie.

Oceny dokonuje każdorazowo sąd, który rozstrzyga spór pomiędzy spadkobiercami.

Podstawa prawna

Art. 996 i 997 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Czy żona odpowiada z tytułu darowizny przed ślubem

@RY1@i02/2012/045/i02.2012.045.18300150f.821.jpg@RY2@

Ale tylko wówczas, gdy oblicza się zachowek należny małżonkowi. Natomiast przy obliczaniu zachowku, który należy się zstępnemu (dzieciom, wnukom), nie dolicza się do spadku darowizn poczynionych przez spadkodawcę w czasie, gdy jeszcze nie miał dzieci. Zasada ta nie obowiązuje jednak w wypadku, gdy darowizna została uczyniona na mniej niż trzysta dni przed urodzeniem się dziecka. Przyjmuje się, że wtedy spadkodawca powinien już wiedzieć, że zostanie rodzicem. Chodzi tutaj o urodzenie się jakiegokolwiek dziecka, a niekoniecznie tego, na rzecz którego dokonuje się obliczenia wysokości spadku na potrzeby ustalenia zachowku.

Natomiast drobnych darowizn i zwyczajowo przyjętych nie uwzględnia się.

Podstawa prawna

Art. 995 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Małgorzata Piasecka-Sobkiewicz

malgorzata.piasecka@infor.pl