Czy można uzależnić wynagrodzenie od ziszczenia się warunku

radca prawny

Jak stanowi art. 627 kodeksu cywilnego, przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Stronami takiej umowy są zatem: ten, czyim wysiłkiem, staraniem i pracą dzieło ma zostać wykonane (przyjmujący zamówienie, twórca) oraz ten, dla kogo dzieło ma być wykonane (zamawiający). Przedmiotem świadczenia przyjmującego zamówienie jest więc wykonanie dzieła, które może polegać na jego stworzeniu lub przetworzeniu do takiej postaci, w jakiej poprzednio nie istniało. Dzieło może mieć przy tym postać materialną lub niematerialną (koncert fortepianowy).

W uregulowaniu kodeksowym brak jednak bliższego określenia głównego przedmiotu świadczenia przyjmującego zamówienie (ustawodawca pozostawił tę kwestię swobodzie stron kształtujących dany stosunek prawny - art. 535¹ k.c.). Podkreślenia wymaga, iż wykonanie oznaczonego dzieła stanowi najczęściej jakiś proces pracy lub twórczości o możliwym do określenia momencie początkowym i końcowym. Celem tego procesu jest doprowadzenie do efektu (rezultatu) określonego przez strony w momencie zawierania umowy. W treści umowy o dzieło istnieje konieczność opisania rezultatu, ponieważ to rezultat kreuje stosunki zobowiązaniowe między stronami tej umowy (por. wyrok WSA w Warszawie z 2 listopada 2009 r.; VI SA/Wa 1511/09, niepublikowany).

Dzieło ma być efektem zamierzonym przez strony. Ryzyko nieosiągnięcia rezultatu zawsze obciąża przyjmującego zamówienie. Poza tym, zgodnie z art. 628 par. 1 k.c., wysokość wynagrodzenia za wykonanie dzieła można określić przez wskazanie podstaw do jego ustalenia. Jeżeli strony nie określiły wysokości wynagrodzenia ani nie wskazały podstaw do jego ustalenia, poczytuje się w razie wątpliwości, że strony miały na myśli zwykłe wynagrodzenie za dzieło tego rodzaju. Jeżeli także w ten sposób nie da się ustalić wysokości wynagrodzenia, należy się wynagrodzenie odpowiadające uzasadnionemu nakładowi pracy oraz innym nakładom przyjmującego zamówienie.

Zatem wynagrodzenie jest elementem koniecznym umowy o dzieło. Można je określić wprost przez wskazanie wysokości owego wynagrodzenia. Natomiast gdyby strony ustaliły, że za wykonanie dzieła wynagrodzenie nie przysługuje, stosunek ten nie podlegałaby regulacji art. 627 i nast. k.c. (dzieło musi być zawsze odpłatne).

W sytuacjach wątpliwych należy mieć na uwadze przepis par. 1 zd. 2 powyższego artykułu. Ma ono charakter dyrektywy interpretacyjnej, nakazującej przyjmować, że w razie wątpliwości brak wskazania w umowie wysokości wynagrodzenia lub podstaw do jego ustalenia nie przesądza o tym, że jest to umowa nieodpłatna. Wręcz przeciwnie, należy się przyjmującemu wynagrodzenie, z tym że ustalone według reguł wskazanych w omawianym przepisie. Należy jednak podkreślić, że taki sposób ustalania treści stosunku prawnego jest dopuszczalny tylko w razie powstania wątpliwości, czy strony zawarły umowę nieodpłatną.

Jak przy tym wskazał SN w wyroku z 25 listopada 1999 r. (II CKN 581/98; Opubl: Legalis), nic nie stoi na przeszkodzie, aby w umowie o dzieło, świadczenie wynagrodzenia zostało odłożone w czasie i było zależne od wskazanego zdarzenia, choćby niepewnego co do efektywności. Jeżeli więc zamawiający dzieło przy kształtowaniu treści umowy wyrazi swoje oczekiwanie, np. dostarczenie i zainstalowanie danego urządzenia o wskazanych parametrach, to tak wskazany cel umowy określa jej istotę i przesądza o zakwalifikowaniu jej jako umowy o dzieło, w której treści sposób wynagrodzenia strony mogą ukształtować dowolnie.

Nic nie stoi więc na przeszkodzie, aby świadczenie wynagrodzenia zostało odłożone w czasie i było zależne od wskazanego zdarzenia, choćby niepewnego co do efektywności.

Podstawa prawna

Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).