Wspólność majątkową może rozwiązać sąd lub intercyza

Czy sąd w wyroku musi wskazać datę rozdzielności?

@RY1@i02/2012/025/i02.2012.025.18300150a.815.jpg@RY2@

Wierzyciel męża ma prawo domagać się w sądzie ustanowienia rozdzielności majątkowej dla małżeństwa dłużnika. Powinien wówczas przedstawić dowody na to, że jego wierzytelność stwierdzona tytułem wykonawczym może zostać zaspokojona dopiero po dokonaniu podziału majątku wspólnego małżonków. Sytuacja taka ma miejsce wówczas, gdy majątek osobisty dłużnika, jego wynagrodzenie za pracę lub dochody z innej działalności zarobkowej, korzyści z praw autorskich i pokrewnych, praw własności przemysłowej i innych praw twórcy nie wystarczą na pokrycie zadłużenia.

Orzekając o rozdzielności majątkowej, sąd w wyroku wskaże dzień, w którym ona powstanie. W wyjątkowych przypadkach może to być dzień wcześniejszy niż ten, w którym zostało wytoczone powództwo. Sytuacja taka może mieć miejsce np. wówczas, gdy małżonkowie żyli w rozłące.

Podstawa prawna

Art. 52 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.).

Czy na ustrój majątkowy wpływa ubezwłasnowolnienie

@RY1@i02/2012/025/i02.2012.025.18300150a.816.jpg@RY2@

Orzeczenie ubezwłasnowolnienia męża spowoduje powstanie między małżonkami rozdzielności majątkowej. Nastąpi to automatycznie z mocy prawa, więc sąd w wyroku nie musi dodatkowo orzekać o powstaniu tej rozdzielności. Małżonek osoby ubezwłasnowolnionej nie musi dodatkowo domagać się ustanowienia rozdzielności. Powstanie rozdzielności nastąpi zarówno w razie ubezwłasnowolnienia częściowego, jak i całkowitego, z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia o ubezwłasnowolnieniu. Będzie ona istniała przez cały czas trwania ubezwłasnowolnienia. Natomiast w razie uchylenia go między małżonkami powstanie nowy ustrój majątkowy, czyli wspólność majątkowa. Małżonkowie będą mogli ten ustrój zmienić, zawierając intercyzę, i w ten sposób znów powrócić do rozdzielności majątkowej.

Podstawa prawna

Art. 53 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.).

Czy tylko jeden małżonek może chcieć rozdzielności

@RY1@i02/2012/025/i02.2012.025.18300150a.817.jpg@RY2@

Z ważnych powodów każdy z małżonków może się domagać ustanowienia rozdzielności majątkowej. Jednak z takim żądaniem musi wystąpić do sądu, ponieważ notariusz sporządza intercyzę tylko wówczas, gdy chcą tego zgodnie mąż i żona.

Aby sąd ustanowił rozdzielność majątkową, nie ma potrzeby rozwiązywania małżeństwa. Po wydaniu przez sąd orzeczenia o rozdzielności majątkowej małżeństwo trwa dalej, ale małżonków nie łączy już wspólnota majątkowa, lecz każde z nich tworzy swój majątek osobisty.

Małżonek, który występuje do sądu o ustanowienie rozdzielności majątkowej, powinien w pozwie dokładnie określić ważne powody, na które się powołuje, np. trwonienie majątku wspólnego na skutek hulaszczego trybu życia, alkoholizm, rażącą niegospodarność. Natomiast do ważnych powodów nie można zaliczyć okoliczności, które nie są zawinione przez drugiego małżonka, np. długotrwałej choroby.

W swoim orzecznictwie Sąd Najwyższy uznał, że zaciągnięcie znacznego długu, który nie jest usprawiedliwiony interesem rodziny, może zostać uznane przez sąd jako ważny powód do zmiany zasad zarządu majątkiem wspólnym małżonków i przyczynić się do wydania wyroku o ustanowienie rozdzielności majątkowej (takie stanowisko zajął w wyroku z 15 listopada 1995 r. w sprawie sygn. akt I CRN 170/95, opublikowanym w OSNC z 1996 r. nr 3, poz. 45).

Podstawa prawna

Art. 52 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.).

Czy wizyta u notariusza jest konieczna

@RY1@i02/2012/025/i02.2012.025.18300150a.818.jpg@RY2@

Umowę majątkową małżonkowie mogą zawrzeć wyłącznie w formie aktu notarialnego. Sporządzona w innej formie nie będzie ważna. Oboje małżonkowie muszą być wówczas zdolni do czynności prawnych (np. małżonek nie może mieć ograniczonej zdolności do czynności prawnych z powodu choroby psychicznej). Oboje powinni być zgodni co do tego, w jaki inny ustrój majątkowy przekształcą istniejącą do tej pory między nimi wspólność ustawową. Natomiast nie muszą uzasadniać, z jakiego powodu chcą wprowadzić rozdzielność majątkową.

Gdy zawierają umowę o rozdzielności majątkowej, to wówczas każdy z nich zaczyna dorabiać się na własny rachunek i tworzyć swój majątek osobisty. Wszystkie zakupione przez męża albo żonę ruchomości i nieruchomości po sporządzeniu intercyzy wejdą w skład tego majątku. Gdy drugi małżonek nie będzie partycypował w kosztach zakupu, to nie będzie miał żadnych praw do tej rzeczy. Każdy małżonek będzie mógł swobodnie zarządzać swoim majątkiem osobistym, którego dorabia się po zawarciu intercyzy. Nie musi uzyskać zgody nawet wówczas, gdy podejmuje czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu.

Podstawa prawna

Art. 47 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.).

Czy małżonkowie w rozdzielności mogą kupować wspólnie

@RY1@i02/2012/025/i02.2012.025.18300150a.819.jpg@RY2@

Oboje mogą dokonywać wspólnie zakupów z pieniędzy pochodzących z ich majątków osobistych. Zostaną wówczas współwłaścicielami zakupionej rzeczy w częściach ułamkowych. Nie wejdzie ona jednak do ich wspólnoty majątkowej małżeńskiej, bo mimo dokonania wspólnego zakupu taka wspólnota między nimi nie powstała. Natomiast udziały małżonków w takiej współwłasności wejdą w skład majątku osobistego każdego z nich.

W drodze umowy sporządzonej u notariusza małżonkowie nie mogą jednak ustanowić rozdzielności majątkowej wstecz. Taka możliwość istnieje tylko, gdy ustanawia ją sąd.

Natomiast cały majątek, którego małżonkowie dorobili się przed sporządzeniem intercyzy, w dalszym ciągu należy do nich i może zostać podzielony na równe części. Po dokonaniu tego podziału w skład majątku osobistego każdego wejdą przedmioty majątkowe, które otrzymali w wyniku tego podziału.

Natomiast z ważnych powodów mąż lub żona mogą się domagać, aby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem tego, w jakim stopniu każde z nich przyczyniło się do jego powstania.

Podstawa prawna

Art. 31, 43, 47, 50¹, 51 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.).

Czy intercyzę można rozwiązać w czasie małżeństwa

@RY1@i02/2012/025/i02.2012.025.18300150a.820.jpg@RY2@

Bez względu na to, kiedy została zawarta intercyza: przez narzeczonych przed ślubem czy już przez małżonków po zawarciu związku, to może być rozwiązana albo zmieniona na zgodny wniosek obojga. Gdy zostanie rozwiązana w czasie trwania małżeństwa, to wówczas powstanie między małżonkami wspólność ustawowa.

Strony mogą jednak postanowić inaczej i w drodze umowy wspólność ustawową zamienić na rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków. Byłaby to bardziej korzystna wersja umowy o rozdzielności majątkowej dla niepracującej żony, która podczas trwania małżeństwa zajmowała się wychowywaniem dzieci i dlatego dorobiła się tylko w niewielkim stopniu. Dorobkiem każdego małżonka jest wzrost jego majątku w okresie po zawarciu umowy majątkowej aż do ustania rozdzielności majątkowej. Chodzi tutaj o rzeczywisty wzrost majątku i np. takim dorobkiem mogą być uzyskane odsetki od kwoty zgromadzonej na rachunku bankowym. Dorobek nie obejmuje więc majątku wspólnego. Natomiast po ustaniu rozdzielności majątkowej małżonek, którego dorobek jest mniejszy niż drugiego małżonka, może żądać wyrównania dorobków przez dopłatę albo przeniesienie prawa.

Podstawa prawna

Art. 51² - 51⁴ ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.).

Czy o składnikach majątku małżonków rozstrzygnie sąd

@RY1@i02/2012/025/i02.2012.025.18300150a.821.jpg@RY2@

Każdy z małżonków może się zwrócić do sądu, aby ustalił, czy obraz wchodzi w skład majątku wspólnego czy osobistego jednego z małżonków. W tym celu na podstawie art. 189 kodeksu postępowania cywilnego powinien wytoczyć powództwo przeciwko drugiemu małżonkowi i domagać się, aby sąd rozstrzygnął spór. Wniesienie pozwu jest możliwe, gdy trwa wspólność majątkowa między małżonkami, a także wówczas gdy już ustała, pod warunkiem że nie został dokonany podział majątku wspólnego.

Podstawa prawna

Art. 31 ustawa z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.).

Art. 189 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Małgorzata Piasecka-Sobkiewicz

malgorzata.piasecka@infor.pl