Klient jest na słabszej pozycji. Bank nie może tego wykorzystywać

Bank nie ma prawa wpisywania do regulaminu lokaty postanowień, które służą wyłącznie jego interesom. Stawiając konsumenta w sytuacji niepewności co do treści potencjalnego stosunku prawnego, rażąco narusza jego interesy i godzi w dobre obyczaje.

Stowarzyszenie pozwało bank za stosowanie postanowienia par. 14 regulaminu oszczędnościowej lokaty terminowej iLokata o treści: "Bank ma prawo do zmiany niniejszego regulaminu". Sąd okręgowy uznał ten paragraf za niedozwolone postanowienie umowne i zakazał bankowi wykorzystywania go w obrocie z konsumentami.

Sąd zauważył, że bank w par. 5 regulaminu określa, że "w zakresie nieuregulowanym w niniejszym regulaminie stosuje się postanowienia regulaminu rachunków oszczędnościowo-rozliczeniowych, oszczędnościowych i terminowych lokat oszczędnościowych, jak również regulaminu korzystania z kanałów elektronicznych dla klientów indywidualnych (...)".

Sąd stwierdził, że regulacja zawarta w par. 14 regulaminu nie jest całościowa i kompletna, przez co konsument, aby ustalić treść uprawnienia do zmiany regulaminu, musi zapoznać się z kolejnym regulaminem. Oceniając par. 14 w świetle przesłanek określonych w art. 385 par. 1 k.c., uznał, że jest ono sprzeczne z dobrymi obyczajami oraz że rażąco narusza interesy konsumentów, gdyż stawia ich w sytuacji niepewności co do treści stosunku prawnego łączącego ich z profesjonalnym kontrahentem.

Postanowienie godzi też w zasadę słuszności kontraktowej, służy bowiem interesom profesjonalisty, kosztem konsumentów. Postanowienie to ma charakter niedozwolonej klauzuli wskazanej w art. 385³ pkt 10 k.c., ponieważ uprawnia kontrahenta konsumenta do jednostronnej zmiany umowy bez ważnej przyczyny wskazanej w umowie. Nie zostało również sformułowane w sposób jednoznaczny i zrozumiały.

Bank wniósł apelację. Sąd apelacyjny zmienił wyrok i oddalił powództwo. Uznał, że pozwany ma prawo do jednostronnej zmiany regulaminu. Odesłanie do innego regulaminu sprawia natomiast, że możliwość jego zmiany jest ograniczona do wypadków wskazanych w drugim regulaminie, z którym konsument może się łatwo zapoznać, w związku z czym nie może być mowy o niepewności stosunku prawnego. Takie odesłanie jest zabiegiem powszechnie stosowanym. Stowarzyszenie złożyło skargę kasacyjną.

Sąd Najwyższy uchylił wyrok i oddalił apelację. Podkreślił, że wzorzec umowy powinien być sformułowany jednoznacznie i w sposób zrozumiały. Zasada ta, nazywana w doktrynie zasadą transparentności wzorca, wynika z art. 385 par. 2 k.c. W przepisie tym jest wprawdzie mowa o tym, że postanowienia niejednoznaczne tłumaczy się na korzyść konsumenta, lecz reguły tej nie stosuje się w postępowaniu w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone.

W doktrynie przyjmuje się, że zrozumiałość wzorca dotyczy zarówno jego treści, jak i formy, natomiast jednoznaczność odnosi się wyłącznie do treści. Nie ulega wątpliwości, że wymaganie jednoznaczności ma zapobiegać sformułowaniom, które mogą prowadzić do wieloznaczności tekstu. Jest ono zatem spełnione tylko wtedy, gdy postanowienia wzorca nie budzą wątpliwości co do ich znaczenia. Innymi słowy, gdy wynika z nich tylko jedna interpretacja. Punktem odniesienia jest przy tym przeciętny, typowy konsument.

W konsekwencji postanowienie par. 14 uprawnia bank do jednostronnej zmiany regulaminu bez wskazania konkretnych okoliczności, które zmianę taką uzasadniają. Za trafną trzeba więc uznać ocenę sądu I instancji, że arbitralne postanowienie tego paragrafu służy interesom profesjonalisty, natomiast konsumenta stawia w sytuacji niepewności co do treści potencjalnego stosunku prawnego, przez co rażąco narusza jego interesy i godzi w dobre obyczaje.

z 15 lutego 2013 r., sygn. akt I CSK 313/12

DGP przypomina

Ważne orzeczenia

● Uchwała składu siedmiu sędziów SN z 6 marca 1992 r., sygn. akt III CZP 141/91

● Uchwała SN z 19 maja 1992 r., sygn. akt III CZP 50/92

Ewa Maria Radlińska

ewa.radlinska@infor.pl