Opinie bez podstawy prawnej

Coraz częściej sądy nakazują rodzinnym ośrodkom diagnostyczno-konsultacyjnym (RODK) sporządzenie opinii w sprawach rozwodowych, o ograniczenie lub pozbawienie władzy rodzicielskiej oraz w sprawach o kontakty rodziców z dziećmi. To niezgodne z przepisami - ostrzega rzecznik praw obywatelskich prof. Irena Lipowicz.

W wystąpieniu do ministra sprawiedliwości Jarosława Gowina zwraca uwagę, że wykracza to poza zakres obowiązków nałożonych na ośrodki w rozporządzeniu z 3 sierpnia 2001 r. w sprawie organizacji i zakresu działania rodzinnych ośrodków diagnostyczno-konsultacyjnych (Dz.U. z 2001 r. nr 97, poz. 1063). Zgodnie z nim ośrodki mają diagnozować, prowadzić poradnictwo i świadczyć opiekę specjalistyczną w sprawach nieletnich oraz przeciwdziałać i zapobiegać demoralizacji.

Do ich zadań należy prowadzenie badań psychologicznych, pedagogicznych lub lekarskich i wydawanie na ich podstawie opinii na zlecenie sądu albo prokuratora. Wśród prawników pojawiają się jednak wątpliwości, czy dotyczy to również opinii w sprawach rozwodowych.

- Czy badania można wykorzystywać również dla innych celów niż postępowanie w sprawach dla nieletnich - zastanawia się adwokat Maria Urbańska z kancelarii Kosiński i Wspólnicy.

Wątpliwości dotyczą też statusu opinii wydawanych przez te ośrodki. Chodzi tu przede wszystkim o uściślenie, czyje stanowisko wyrażają: instytucji czy tylko osób, które podpisują badanie.

Orzecznictwo Sądu Najwyższego co do oceny statusu takiej opinii nie jest jednolite. Wprawdzie przeważa pogląd, aby traktować je jako opinie instytucji (np. w postanowieniu SN z 12 lutego 1987 r., sygn. akt II CZ 15/ 87), to jednak niektóre składy SN dochodzą do innych wniosków. Taki pogląd wyraził SN m.in. w wyroku z 12 grudnia 2008 r. (sygn. akt. II CSK 387/08). Z kolei w postanowieniu z 19 sierpnia 2009 r. (sygn. akt CSK 7/09) stwierdził, że przy uznawaniu danego podmiotu za instytut podstawowym kryterium jest ustalenie, że prowadzi badania naukowe. W rozporządzeniu w sprawie organizacji i zakresu działania rodzinnych ośrodków diagnostyczno-konsultacyjnych nie wymienia się badań naukowych.

Na te wszystkie wątpliwości zwróciła uwagę rzecznik praw obywatelskich w swym wystąpieniu. Chce, aby minister Gowin rozważył, czy jest potrzebna zmiana przepisów rozporządzenia lub rozszerzenie upoważnienia zawartego w ustawie o postępowaniach w sprawach nieletnich (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 33, poz. 178 z późn. zm.).

Ustawa zawiera tylko upoważnienie do wydania rozporządzenia regulującego sprawy wydane w jej trybie. Dlatego opinii sporządzanych przez ośrodki dla potrzeb spraw rozwodowych nie można zaliczyć do wydanych na podstawie tego rozporządzenia. Problematykę opinii żądanych w sprawach rodzinnych normuje bowiem inny akt prawny - kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Małgorzata Piasecka-Sobkiewicz

malgorzata.piasecka@infor.pl