Świadczenie nienależne czasami jest moralnie uzasadnione

O zwrocie należności zapłaconych przez pracodawcę na rzecz pracownika na podstawie prawomocnego wyroku sądowego decydują uchylenie wyroku, dalsze wzbogacenie podwładnego i zasady współżycia społecznego.

Tak wynika z wyroku Sądu Najwyższego w sprawie, w której przedsiębiorca świadczący usługi transportowe domagał się od zatrudnionego zwrotu kwot, które ten wyegzekwował w poprzednim procesie o zapłatę diet z tytułu zagranicznych podróży służbowych. Należności zostały ściągnięte przez komornika w chwili, gdy wyrok był prawomocny, jednak została wniesiona skarga kasacyjna i orzeczenie zostało uchylone. Firma żądała zwrotu tych kwot, uznając, że były nienależne i stanowiły bezpodstawne wzbogacenie dla pracownika.

Sąd rejonowy oddalił powództwo, uznając, że jej roszczenie jest nieuzasadnione, ponieważ pozwany wyzbył się korzyści. Miał do tego prawo, bo wyrok był prawomocny i nie musiał się liczyć z obowiązkiem zwrotu w razie uchylenia wyroku.

Powód wniósł apelację. Sąd II instancji uznał, że pracodawca nie może żądać zwrotu, ponieważ spełnił świadczenie ze stosunku pracy, co czyni zadość zasadom współżycia społecznego. Miał on moralny obowiązek wobec pracownika, albowiem ryczałt wypłacany kierowcom na podstawie regulaminu wynagradzania był niższy niż diety w przepisach dotyczących podróży służbowej poza granicami kraju.

Przedsiębiorca poskarżył się do Sądu Najwyższego (SN). Ten stwierdził, że pozwany nadal jest wzbogacony, a zużycie świadczenia nie zwalnia go z obowiązku zwrotu. W tym przypadku polegało ono na spłacie długów i na zaoszczędzeniu wydatków, które i tak musiałby ponieść (opłaty za pomoc prawną, wakacje dla dzieci, zwrot pożyczek). Sąd uznał, że pozwany ma obowiązek zwrócenia kwoty uzyskanej od pracodawcy. Nie musiałby tego robić, gdyby pieniądze zużył bezproduktywnie, tj. na zaspokojenie bieżących potrzeb konsumpcyjnych.

Sąd Najwyższy stwierdził też, że obecnie nienależne świadczenie nie czyni zadość zasadom współżycia społecznego. Pracodawca nie miał bowiem moralnego obowiązku pomocy pracownikowi. Wprawdzie SN uznawał za czyniące zadość tym zasadom np. wypłacanie zawyżonego wynagrodzenia lub udzielenie pomocy pieniężnej z uwagi na trudną sytuację losową. W niniejszej sprawie brak jednak dobrowolności w działaniu powoda, który wykonał zobowiązanie z wyroku sądowego, stale kwestionując jego zasadność, a ponadto nie są znane rzeczywiste koszty utrzymania pozwanego w czasie podróży za granicą.

Ważne

Pracownik nie ma obowiązku zwrotu, jeśli pieniądze zużył na konsumpcję

Karolina Topolska

karolina.topolska@infor.pl

Wyrok Sądu Najwyższego z 5 października 2012 r., sygn. akt I PK 86/12.