Na etapie pozwu sąd nie może umorzyć opłaty

Prowadzę firmę. Złożyłem pozew przeciwko jednemu z odbiorców moich towarów. Sąd zwrócił pismo z powodu braku opłaty od pozwu. Nie wniosłem jej, bo przed upływem terminu do zapłaty poprosiłem sąd o jej rozłożenie na raty. Sąd zwracając pozew, odpowiedział jednak, że nie może rozłożyć sumy na raty. Wcześniej odmówił mi też zwolnienia od kosztów. Dlaczego, przecież ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych przewiduje możliwość rozłożenia opłat na raty albo nawet ich umorzenie?

Marcin Nagórek radca prawny

Sąd słusznie dokonał zwrotu pozwu, gdyż przedsiębiorca nie wniósł opłaty od pozwu, przy czym uprzednio sąd odmówił mu również zwolnienia od kosztów sądowych.

Brak formalny

Jak wynika z art. 130 par. 1 kodeksu postępowania cywilnego (dalej: k.p.c.), jeżeli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych lub jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty, przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym. Z kolei z art. 130 par. 2 k.p.c. wynika, że po bezskutecznym upływie terminu przewodniczący zwraca pismo stronie. Pismo zwrócone nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma procesowego do sądu.

Przedsiębiorca uważa, że istnieją podstawy do rozłożenia na raty i umorzenia takiej opłaty, wskazując na ustawę o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (dalej: u.k.s.c.). O tych kwestiach traktuje m.in. art. 119 u.k.s.c., który stanowi, że zapłata należności Skarbu Państwa z tytułu nieuiszczonych kosztów sądowych oraz grzywien orzeczonych w postępowaniu cywilnym, zwanych "należnościami sądowymi", może być rozłożona na raty albo umorzona, jeżeli natychmiastowe ich ściągnięcie byłoby połączone z niewspółmiernymi trudnościami lub groziłoby dłużnikowi zbyt ciężkimi skutkami. Zatem co do zasady ustawodawca przewidział możliwość (ale nie powinność) stosowania tych preferencji, lecz - na co trzeba zwrócić uwagę - wyłącznie w odniesieniu do kategorii "należności sądowych".

To nie należności

Konieczne jest rozróżnienie należności sądowych od opłat sądowych. Bardzo przejrzyście tę kwestię wyjaśniono - w zbliżonym stanie faktycznym - w postanowieniu Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 27 grudnia 2016 r. (sygn. akt I ACz 2315/16). Wskazano, że: "Pojęcie kosztów sądowych obejmuje opłaty i wydatki (art. 2 u.k.s.c.), natomiast przez należności sądowe należy rozumieć nieuiszczone koszty sądowe oraz grzywny orzeczone w postępowaniu cywilnym (art. 119 u.k.s.c.)". Sąd dodał, że "Należności winny więc być «orzeczone», co oznacza, że musi istnieć orzeczenie nakazujące ich pobranie (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt I ACz 329/15)". Sąd wyciągnął wniosek , że opłata od pozwu na wyżej wymienionym etapie postępowania sądowego nie stanowi należności sądowej w rozumieniu art. 119 u.k.s.c. Nie została bowiem orzeczona ani nie podlega ściągnięciu, a jedynie może zostać dobrowolnie uiszczona przez stronę. Natomiast następstwem jej nieuiszczenia nie jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego, tylko zwrot pozwu, czyli konsekwencja o charakterze procesowym. Ostatecznie sąd przyjął, że: "Opłata taka mogłaby stanowić należność sądową, gdyby Sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie nakazał pobrać od przeciwnika, jeśli przegrałby on proces, opłatę od pozwu, od uiszczenia której zwolniony był powód, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca". Podobny kierunek interpretacyjny tego przepisu sądy przyjmują wobec wniosków np. o rozłożenie na raty opłaty od apelacji (por. np. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt I Acz 329/15).

Tylko wniosek o zwolnienie

Stąd płynie wniosek: na etapie wezwania do uiszczenia opłaty od pozwu przez sąd, przedsiębiorca nie ma prawnej możliwości występowania o rozłożenie jej na raty bądź umorzenie. Może jedynie złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym opłaty od pozwu, jednak jego ocena pozostaje w gestii sądu. ©?

Podstawa prawna

Art. 130 par. 1 i 2 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1822 ze zm.).

Art. 119 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 623 ze zm.).