Działalność oświatowa nie zwalnia z opłaty

Miasto, które prowadzi szkołę na gruncie znajdującym się w użytkowaniu wieczystym PKP, ma obowiązek zapłaty za bezumowne korzystanie z nieruchomości. Wynagrodzenie to powinno być jednak miarkowane, gdy działalność oświatowa jest zgodna z celem ustanowionego użytkowania wieczystego. Tak wynika z wyroku Sądu Najwyższego.

Spór wszczęły PKP, domagając się od miasta Wrocław zapłaty ok. 140 tys. zł tytułem bezumownego korzystania z nieruchomości. Żądanie dotyczyło działki, na której znajdował się zespół szkół ponadgimnazjalnych.

Spór o nieruchomość

Szkoła funkcjonowała jeszcze przed wojną. W 1946 r. została reaktywowana jako technikum kolejowe prowadzone przez PKP. Grunty zostały upaństwowione i oddane w zarząd kolei.

Pół wieku później w wyniku reformy oświaty technikum przekształcono w zespół szkół, a jego organem prowadzącym stało się miasto Wrocław. Za tym nie poszły decyzje w sprawie przeniesienia majątku szkoły - wojewoda dolnośląski przekazał go PKP. Koleje uzyskały prawo użytkowania wieczystego gruntów szkolnych (i - co za tym idzie - własność budynków szkoły i internatu), z zastrzeżeniem, że ma być tam prowadzona wyłącznie niezarobkowa działalność oświatowo-wychowawcza.

PKP zażądało od Wrocławia wydania spornych nieruchomości. Miasto odpowiedziało wnioskiem do Prokuratorii Generalnej o wypowiedzenie PKP użytkowania wieczystego. Te domagały się zapłaty za bezumowne korzystanie z rzeczy. Sąd I instancji zasądził na rzecz kolei należności z tego tytułu. Obniżył nieco kwotę, kierując się stawkami czynszu za najem budynków w tej części miasta. W efekcie PKP miały otrzymać niespełna 102 tys. zł.

Sąd II instancji uwzględnił apelację Wrocławia, oddalając powództwo PKP. Wskazał, że kolej ma prawo użytkowania wieczystego pod warunkiem prowadzenia działalności niezarobkowej o profilu edukacyjnym. Taką prowadzi miasto, będąc organem prowadzącym zespołu szkół. Zdaniem sądu żądania kolejarskie są sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa. Naruszają art. 5 kodeksu cywilnego.

Ochrona użytkownika

PKP złożyły skargę kasacyjną. Sąd Najwyższy uchylił wyrok apelacyjny i nakazał ponowne rozpoznanie sprawy. Wskazał, że użytkownikowi wieczystemu powinny przysługiwać takie same uprawnienia jak właścicielowi. Zdaniem SN nie można mu odmawiać żądania zapłaty za bezumowne korzystanie z nieruchomości, gdyż prowadziłoby to do uprzywilejowania posiadacza w złej wierze. Użytkownik wieczysty miałby wówczas tylko prawo do roszczeń windykacyjnych.

- Roszczenia uzupełniające mają chronić użytkownika wieczystego, aby osoby trzecie nie wkraczały w jego uprawnienia - podkreślił sędzia Krzysztof Pietrzykowski.

SN przyznał, że kwota wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości powinna być miarkowana ze względu na jej rodzaj i prowadzoną przez korzystającego działalność. - Miasto korzysta z nieruchomości w sposób zgodny z celem użytkowania wieczystego, prowadząc tam szkołę kolejową, co też nie jest bez znaczenia dla samego użytkownika wieczystego. Dlatego art. 5 k.c. może mieć zastosowanie, ograniczając ewentualne wynagrodzenie, ale nie może być podstawą do oddalenia powództwa w całości - stwierdził sędzia Pietrzykowski.

Brak zapłaty za bezumowne korzystanie to uprzywilejowanie posiadacza w złej wierze

Michał Culepa

 dgp@infor.pl

ORZECZNICTWO

Wyrok Sądu Najwyższego z 29 maja 2014 r., sygn. akt V CSK 398/13. www.serwisy.gazetaprawna.pl/orzeczenia