Inwestor zapłaci podwykonawcy tylko za te prace, o których wiedział

Sygn. akt I ACa 809/15

z 16 marca 2016 r.

Powódka, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, która była podwykonawcą inwestycji budowlanej polegającej na przebudowie i ociepleniu kilku budynków, wniosła o zasądzenie od inwestora wynagrodzenia za wykonane roboty budowlane. Sąd okręgowy oddalił powództwo. Ustalił, że inwestor zawarł z firmą będącą generalnym wykonawcą tej inwestycji umowę o roboty budowlane. Ten z kolei zawarł z powódką jako podwykonawcą umowę, w której ustalono termin zakończenia robót, wynagrodzenie, a także uprawnienie do wypowiedzenia umowy, m.in. jeżeli powódka opóźni się z wykonaniem prac, za co przewidziano karę gwarancyjną. Umowę tę przedłożono inwestorowi. Tyle że w późniejszym okresie umowę modyfikowano aneksami, w których zmieniono termin zakończenia prac i podwyższono wynagrodzenie. Inwestor dowiedział się jednak o podpisaniu aneksów dopiero po otrzymaniu odpisu pozwu.

Ponieważ podwykonawca prowadził prace nieterminowo, generalny wykonawca odstąpił od umowy i naliczył kary. (...) Podwykonawca za wykonane prace wystawił fakturę VAT, która nie została opłacona. Generalny wykonawca złożył jedynie oświadczenie o potrąceniu wierzytelności przysługujących powódce za wykonane roboty z wierzytelnościami z tytułu kar gwarancyjnych. Powódka wystąpiła zatem do inwestora, domagając się zapłaty należności. Ten jednak odmówił.

Sąd okręgowy wskazał, że opóźnienie w zakończeniu robót uzasadniało odstąpienie od umowy i naliczenie kar umownych. Inwestor odpowiadał względem podwykonawcy w takim zakresie, jak generalny wykonawca (art. 647¹ par. 5 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny; t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 380 ze zm., dalej: k.c.). Inwestor nie został poinformowany o zawarciu aneksów, co zwalniało go z odpowiedzialności za zapłatę wynagrodzenia w zakresie przekraczającym pierwotne ustalenia. Apelację wniosła powódka.

Sąd apelacyjny zasądził na rzecz powódki część dochodzonej kwoty. Wskazał, że odpowiedzialność inwestora wobec podwykonawcy ma szczególny charakter, gdyż jest to solidarna odpowiedzialność gwarancyjna za cudzy dług (wykonawcy), powstająca z mocy ustawy. Zakres odpowiedzialności ogranicza się do zapłaty wynagrodzenia za roboty wykonane przez podwykonawcę. Dominuje stanowisko, że korzystanie z prawa odstąpienia powoduje, iż umowa wygasa ze skutkiem wstecznym (ex nunc). Na podstawie art. 395 par. 2 k.c. powstaje więc fikcja prawna polegająca na uznawaniu umowy za niezawartą. Odstąpienie przez wykonawcę od umowy prowadzi do wygaśnięcia odpowiedzialności inwestora (art. 647¹ par. 5 k.c.). Na skutek odstąpienia powstają inne zobowiązania między stronami (art. 395 par. 2 k.c.). Cudzy dług, za który inwestor ponosi odpowiedzialność, w takiej sytuacji nie istnieje.

Stwierdzenie "odstępuje w niezrealizowanej części od umowy" należało w sprawie odczytać jako wolę rozwiązania umowy ex nunc. Wkutek złożenia oświadczenia nie doszło do wygaśnięcia odpowiedzialności pozwanego.

Odpowiedzialność inwestora istnieje jedynie w sytuacji wyrażenia zgody na zawarcie konkretnej umowy ze zindywidualizowanym podmiotem (art. 647¹ par. 2 k.c.). W ten sposób uzyskuje on wpływ na wybór podwykonawców i treść umów. Zgoda inwestora stanowi przesłankę jego solidarnej odpowiedzialności z wykonawcą.

Sąd przypomniał przy tym, że wykładnia art. 647¹ k.c. dopuszcza możliwość wyrażenia zgody w sposób wyraźny bądź dorozumiany. Gdy zgoda inwestora przyjmuje postać oświadczenia wyrażanego konkludentnie, w takim przypadku powinnością podwykonawcy jest zadbanie o wystąpienie przesłanek jej skuteczności, w tym - uzyskanie przez inwestora wiedzy o umowie. Aby inwestor mógł wyrazić zgodę na realizowanie części robót i przyjąć odpowiedzialność solidarną za wypłatę wynagrodzenia, musi mieć możliwość poznania warunków, na jakich podwykonawca realizuje prace.

Tymczasem o tym, że umowa była zmieniana aneksami, inwestor dowiedział się po zakończeniu inwestycji. Nie miał zatem wiedzy co do zakresu prac i wynagrodzenia podwykonawcy.

Sąd podkreślił przy tym, że powódka nie przytoczyła żadnych dowodów dla wykazania, iż inwestor posiadł informację o podwyższeniu wynagrodzenia. Odpowiedzialność inwestora była zatem ograniczona do kwoty wynikającej z pierwotnej umowy - tej, o której był poinformowany.

@RY1@i02/2016/103/i02.2016.103.215000800.802.jpg@RY2@

Linia orzecznicza

Oprac. Elżbieta Pawluk vel Kiryczuk