Sąd pracy może wydać także wyrok zaoczny

W praktyce tylko w wyjątkowych sytuacjach sąd wyda wyrok zaoczny, jeśli pozwany stawi się na rozprawę. Z takim przypadkiem można się spotkać w razie jego bezczynności. Wystarczy bowiem, że pozwany złoży jakieś wyjaśnienia, zgłosi zarzuty co do twierdzeń powoda lub po prostu wskaże, że wnosi o oddalenie powództwa, a wówczas już wydanie wyroku zaocznego nie będzie możliwe. Wyrok wydany w czasie nieobecności pozwanego nie będzie wyrokiem zaocznym także wówczas, gdy pozwany zażądał (na przykład w odpowiedzi na pozew) przeprowadzenia rozprawy w razie swojej nieobecności albo składał już w sprawie wyjaśnienia ustnie lub na piśmie.

W przypadku braku zainteresowania się sprawą przez pozwanego przyjmuje się za prawdziwe twierdzenie powoda o faktach wskazanych w pozwie lub w pismach procesowych doręczonych, chyba że budzą one uzasadnione wątpliwości albo zostały przytoczone w celu obejścia prawa. Uzasadnione wątpliwości mogą powstać na przykład wówczas, gdy twierdzenia powoda zawarte w pozwie co do okoliczności faktycznych są ze sobą sprzeczne. Uznanie jednak za prawdziwe twierdzeń pozwu nie zwalnia sądu od obowiązku dokonania prawidłowej oceny zasadności żądania ze względu na przepisy prawa materialnego (wyrok SN z 15 września 1967 r., II CRN175/67, OSNCP 1968/8 – 9/142). W przypadku zaistnienia uzasadnionych wątpliwości lub uznania przez sąd, że okoliczności wskazane w pozwie zmierzają do obejścia prawa, sąd powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe, jeśli oczywiście powód zgłosi wnioski dowodowe. Jeśli takich wniosków brak, sąd oddali powództwo.

Wyroki zaoczne doręcza się z urzędu obu stronom (powodowi i pozwanemu) z pouczeniem o przysługujących im środkach zaskarżenia. Jeżeli po wydaniu wyroku zaocznego okaże się, że pozwany w chwili wniesienia pozwu nie miał zdolności sądowej (zdolności do występowania w sprawie sądowej w charakterze strony), zdolności procesowej (zdolności do samodzielnego dokonywania czynności procesowych) albo organu powołanego do jego reprezentowania, a braki te nie zostały usunięte w wyznaczonym terminie, sąd z urzędu uchyla wyrok zaoczny i wydaje odpowiednie postanowienie (np. o odrzuceniu pozwu lub zawieszeniu postępowania).

Ważną cechą wyroku zaocznego jest to, że sąd nadaje mu tzw. rygor natychmiastowej wykonalności, który uprawnia (po nadaniu wyrokowi przez sąd klauzuli wykonalności) do przymusowego wykonania (najczęściej w drodze egzekucji komorniczej) nawet przed jego uprawomocnieniem. Rygor natychmiastowej wykonalności stanowi zatem wyjątek od zasady, że wykonalne są dopiero wyroki prawomocne. W rygor natychmiastowej wykonalności może być zaopatrzony jedynie wyrok, który ze względu na swoją treść nadaje się do wykonania w drodze egzekucji. Nie można zatem nadać rygoru np. wyrokowi ustalającemu, że zdarzenie było wypadkiem przy pracy lub oddającemu powództwo.

Natychmiastowa wykonalność wyroku wygasa z chwilą ogłoszenia, a jeżeli nie było ogłoszenia, z chwilą podpisania sentencji orzeczenia zmieniającego albo uchylającego wyrok lub postanowienie o natychmiastowej wykonalności wyroku – w takim zakresie, w jakim nastąpiła zmiana lub uchylenie.

Uchylając lub zmieniając wyrok, któremu nadany został rygor natychmiastowej wykonalności, sąd na wniosek pozwanego orzeka w orzeczeniu kończącym postępowanie o zwrocie spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia lub o przywróceniu poprzedniego stanu. Nie wyłącza to możliwości dochodzenia w osobnym procesie naprawienia szkody poniesionej wskutek wykonania wyroku.

Od wyroku zaocznego – w wypadku oddalenia powództwa w całości lub w części – powodowi przysługuje apelacja. Natomiast pozwany, przeciwko któremu zapadł wyrok zaoczny, może złożyć sprzeciw w ciągu tygodnia od doręczenia mu wyroku. Wnosi się go do sądu, który wydał wyrok zaoczny. Sprzeciw rozpoznawany jest przez ten sam sąd.

Sprzeciw ma formę pisma procesowego i wnosi się go do sądu rozpoznającego sprawę w ciągu tygodnia od doręczenia wyroku zaocznego. Jest to termin ustawowy. Nie można go ani skrócić, ani przedłużyć, ale może on zostać przez sąd przywrócony.

Sprzeciw powinien zawierać elementy właściwe dla każdego pisma procesowego, takie jak oznaczenie sądu, do którego jest skierowane, imię i nazwisko lub nazwę stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników, oznaczenie rodzaju pisma (wskazanie, że jest to sprzeciw od wyroku zaocznego – należy ten wyrok oznaczyć), podpis strony albo jej pełnomocnika (jeśli występuje pełnomocnik, należy dołączyć pełnomocnictwo) i wymienienie załączników. Poza tymi elementami sprzeciw powinien zawierać zarzuty przeciwko żądaniu pozwu oraz fakty i dowody na ich uzasadnienie. W sprawie rozpoznawanej przez sąd pracy w postępowaniu uproszczonym sprzeciw od wyroku zaocznego powinien być wniesiony na urzędowym formularzu.

Gdy sprzeciw ma braki, sędzia wydaje zarządzenie zobowiązujące pozwanego do ich uzupełnienia w oznaczanym terminie. Jeżeli pozwany tego nie zrobi, sprzeciw zostanie odrzucony. Odrzucenie sprzeciwu nastąpi także w przypadku złożenia go po terminie lub nieopłaceniu (nienależytym opłaceniu). Jeżeli natomiast sprzeciw został złożony prawidłowo, przewodniczący wyznacza termin rozprawy i zarządza doręczenie sprzeciwu powodowi.

Należy pamiętać, że pismo procesowe zawierające sprzeciw podlega opłacie sądowej. W sprawach, w których wartość przedmiotu sporu przekracza 50 tys. zł. od sprzeciwu (wnoszonego zarówno przez pracownika, jak i pracodawcę) pobiera się połowę 5-procentowej opłaty stosunkowej. Opierając się na wykładni celowościowej i systemowej przepisu art. 35 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, należy uznać, że w sprawach o wartości przedmiotu sporu nieprzekraczającej 50 tys. zł, jeśli sprzeciw wnosi pracodawca, również uiszcza on taką opłatę (w takiej sprawie pracownik jest zwolniony od opłaty).

W przypadku wniesienia sprzeciwu nieopłaconego sędzia wzywa powoda do uiszczenia opłaty w terminie tygodniowym pod rygorem odrzucenia nieopłaconego sprzeciwu przez sąd.