Podwyżka ceny wycieczki musi być przewidziana w umowie

Zasada przyjęta w stosunkach cywilnych – w tym także w ustawie o usługach turystycznych – stanowi, że cena podana w ofercie wiąże oferenta i nie może być zmieniona z chwilą, gdy klient ofertę przyjął (art. 66 kodeksu cywilnego). Obowiązek podania ceny imprezy turystycznej nakłada na organizatorów turystyki art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy o usługach turystycznych. Przewiduje on, że organizator turystyki lub pośrednik turystyczny jest obowiązany wskazać w dostarczanych klientom informacjach pisemnych cenę imprezy turystycznej lub usługi turystycznej albo sposób jej ustalenia. W konsekwencji przepis art. 17 ust. 1 ustawy o usługach turystycznych stanowi, iż cena ustalona w umowie nie może być podwyższona, chyba że umowa wyraźnie przewiduje taką możliwość. Organizator turystyki musi w tym celu udokumentować wpływ na podwyższenie ceny jednej z następujących okoliczności: 1) wzrostu kosztów transportu, 2) wzrostu opłat urzędowych, podatków lub opłat należnych za takie usługi, jak lotniskowe, załadunkowe lub przeładunkowe w portach morskich i lotniczych, 3) wzrostu kursów walut. Cena obejmuje przy tym koszty wszystkich świadczeń podanych w programie imprezy, w tym opłaty skarbowe, manipulacyjne, wizowe, wynagrodzenie przewodników, pilota, marżę biura czy składki na ubezpieczenie kosztów leczenia i następstw nieszczęśliwych wypadków.

Dlatego ważna dla uprawnień klienta jest regulacja art. 14 ust. 5 i 6 ustawy o usługach turystycznych. Daje ona konsumentowi w przypadku zmiany zasadniczych warunków umowy prawo albo do zaakceptowania proponowanych zmian, albo do odstąpienia od umowy. Za zasadniczy warunek niewątpliwie należy uznać cenę. Już przepis art. 385¹ par. 1 kodeksu cywilnego cenę lub wynagrodzenie określa jako główne świadczenia stron. Dla realizacji uprawnień ustawowych przez klienta nieważne przy tym jest, w jakiej wysokości nastąpiła podwyżka pierwotnej ceny. Z samego faktu zmiany ceny służy mu prawo odstąpienia od umowy bez żadnych konsekwencji finansowych dla niego, ma on prawo żądać zwrotu wszystkich wniesionych świadczeń i nie ma obowiązku zapłaty żadnej kary umownej. Jednym słowem – w takim wypadku konsumentowi należy się zwrot pełnej wpłaconej ceny bez żadnych potrąceń. Odstępując od umowy, klient może skorzystać też z prawa uczestnictwa w imprezie zastępczej o tym samym lub wyższym standardzie, chyba że zgodzi się na imprezę o niższym standardzie za zwrotem różnicy w cenie. Niezależnie od tego – zawsze może dochodzić odszkodowania za niewykonanie umowy.

Na tle omawianych przepisów w umowach można, niestety, spotkać wiele regulacji, które w sposób niedozwolony naruszają interesy konsumenta. W pierwszej kolejności wskazać należy postanowienia, że zmiana ceny umowy o określony procent w stosunku do pierwotnej (np. do 10 proc.) nie stanowi zmiany umowy uprawniającej klienta do odstąpienia od niej. Istotą ochrony konsumenta jest bowiem założenie, że jedna strona (przedsiębiorca) nie może decydować, jakie zmiany warunków umowy mają charakter istotny, a jakie nie. Takie postanowienie przewiduje też uprawnienie kontrahenta konsumenta do określenia lub podwyższenia ceny po zawarciu umowy bez przyznania konsumentowi prawa odstąpienia od umowy, co stanowi niedozwoloną klauzulę umowną, o której mowa w art. 385³ pkt 20 k.c.

Niedopuszczalne są też postanowienia, że organizator zastrzega sobie możliwość zmiany ceny w wyjątkowych sytuacjach, jednak na tyle nieokreślonych i nieprecyzyjnych, że krąg tych sytuacji może być w praktyce ujęty szeroko. Przykładem jest odwołanie się do nieprzewidywalnych działań kontrahentów krajowych i zagranicznych. Skutkiem tego byłoby bowiem, że klient nawet na kilka dni przed wyjazdem nie był pewny, jaki łączny koszt będzie wiązał się dla niego z imprezą turystyczną. W kontekście terminu do zmiany ceny trzeba także wskazać, że nawet dopuszczalna w świetle przesłanek art. 17 zmiana ceny nie może nastąpić w okresie 20 dni przed datą wyjazdu. Postanowienia zatem typu: wzrost cen może zostać wprowadzony nie później niż siedem dni przed rozpoczęciem realizacji umowy, są w świetle treści art. 17 ust. 2 także niedopuszczalne. Przepis ten brzmi jednoznacznie i tak samo powinien być interpretowany.