Kiedy można żądać odszkodowania za źle wykonany zabieg

Osoba niezadowolona z usług lekarza, placówki ochrony zdrowia czy procesu leczenia ma do wyboru kilka możliwości dochodzenia swoich praw. Decyzja, z której skorzysta, zależy od tego, co chce osiągnąć.

W przypadku gdy skarga dotyczy niewłaściwego zachowania personelu (lekarza, pielęgniarki, rejestratorki itd.), pierwszym krokiem, który należy podjąć, jest interwencja u bezpośredniego przełożonego tego pracownika, czyli np. ordynatora oddziału w szpitalu lub kierownika przychodni. Są to działania najprostsze, a zarazem najszybsze i często przynoszące zamierzony skutek. Każda placówka ochrony zdrowia powinna umieścić w widocznym miejscu informację o dniach i godzinach, w których pacjent może zgłosić się w sprawach skarg i wniosków. Mogą one być składane ustnie lub pisemnie. Niezadowolony pacjent ma prawo żądać pisemnego potwierdzenia przyjęcia skargi.

Ubezpieczony może również zwrócić się do właściwego ze względu na miejsce zamieszkania oddziału Narodowego Funduszu Zdrowia. W takim przypadku skargę należy złożyć do regionalnego rzecznika praw pacjenta. Do jego najważniejszych obowiązków i zadań należy czuwanie nad przestrzeganiem praw pacjenta w placówkach służby zdrowia czy wskazanie trybu postępowania w przypadku naruszenia uprawnień ubezpieczonego. Rzecznik musi również udzielić odpowiedzi na skargi i pytania pacjentów oraz, jeżeli zachodzi taka potrzeba, podjąć niezbędną interwencję w placówce medycznej, w stosunku do której zachodzi podejrzenie, że mogła naruszyć prawa pacjenta.

Jeśli ubezpieczony jest niezadowolony ze sposobu pracy oddziału NFZ, może złożyć skargę do dyrektora tego oddziału, a jeżeli nadal nie jest usatysfakcjonowany – może zwrócić się do Centrali NFZ w Warszawie. Od decyzji prezesa Funduszu w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego przysługuje skarga do sądu administracyjnego.

W przypadku braku należytej staranności w wykonywanej praktyce medycznej, popełnionych błędach w leczeniu oraz stwierdzeniu, że personel medyczny (lekarz, pielęgniarka) postępuje sprzecznie z zasadami etyki zawodowej lub narusza przepisy o wykonywaniu zawodu lekarza lub pielęgniarki i położnej, ubezpieczony może zwrócić się do rzecznika odpowiedzialności zawodowej. Działają oni przy każdej okręgowej izbie lekarskiej oraz w okręgowych izbach pielęgniarek i położnych. Rzecznik, na podstawie dostarczonych mu dokumentów, kieruje sprawę do sądu lekarskiego. Pacjent musi jednak pamiętać, że postępowanie przed nim różni się od postępowania w sądach powszechnych. Przede wszystkim pokrzywdzony nie jest jego stroną, a tylko świadkiem. Dlatego nie może on powoływać innych osób oraz biegłych. Posiedzenia sądu lekarskiego są niejawne, a więc pacjent nie może brać w nich udziału. Jest on reprezentowany przez rzecznika. Kierując sprawę do sądu lekarskiego, poszkodowany nie może liczyć na odszkodowanie. Zgodnie z ustawą o zawodach lekarza i lekarza dentysty, sąd lekarski może ukarać winnego lekarza karą m.in. upomnienia, nagany, czasowego pozbawienia praw wykonywania zawodu lub dożywotniego zakazu leczenia. Bardzo często wyrok korzystny dla lekarza jest traktowany przez sąd powszechny jako czynnik przemawiający na jego korzyść. Dlatego część pacjentów w ogóle rezygnuje z tej drogi dochodzenia swoich roszczeń.

Jeżeli zamiarem ubezpieczonego jest uzyskanie odszkodowania, to w pierwszej kolejności należy zwrócić się do dyrektora placówki służby zdrowia, którą pacjent uznaje za winną wyrządzonej szkody oraz do firmy ubezpieczającej tę placówkę z prośbą o uzyskanie finansowego zadośćuczynienia. Każda placówka ochrony zdrowia ma obowiązek ubezpieczenia się od odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych. Jest to jedno z podstawowych wymagań NFZ wobec świadczeniodawców, z którymi Fundusz podpisuje kontrakt. Każdy świadczeniodawca powinien udzielić, na żądanie ubezpieczonego, informacji dotyczących nazwy i adresu ubezpieczającej go firmy. Informację taką ubezpieczony otrzyma również, zgłaszając się (telefonicznie, pisemnie lub osobiście) do właściwego oddziału funduszu. Wykorzystując możliwość dochodzenia swoich praw, najczęściej dochodzi do ugody między poszkodowanym, a placówką ochrony zdrowia.

Jeżeli jednak pacjent nie osiągnie porozumienia ze szpitalem w sprawie odszkodowania za popełniony błąd, to należy wystąpić na drogę sądową z powództwem cywilnym. Pozew należy skierować przeciwko zakładowi opieki zdrowotnej, który ponosi odpowiedzialność za zdarzenie. W pozwie pacjent musi wykazać, że dana placówka medyczna ponosi winę za doznany uszczerbek na zdrowiu. Ubezpieczony może zażądać między innymi zwrotu wszystkich wydatków pozostających w związku z uszkodzeniem ciała lub pogorszeniem stanu zdrowia, czyli np. kosztów lekarstw, odszkodowania za doznaną krzywdę lub renty, jeżeli utracił zdolność do pracy zawodowej. Natomiast, gdy zachodzi podejrzenie, że zdarzenie ma związek z czynem karalnym, pacjent może złożyć równocześnie skargę do prokuratury przeciw konkretnemu lekarzowi lub innej osobie z personelu medycznego, która jego zdaniem popełniła błąd medyczny.

Od 21 maja pacjenci, którzy uważają, że zostali poszkodowani w procesie leczenia, uzyskali kolejną możliwość złożenia skargi. Mogą ją złożyć rzecznikowi praw pacjenta, który zgodnie z ustawą o prawach pacjenta i rzeczniku praw pacjenta został powołany w miejsce dotychczas działającego Biura Praw Pacjenta przy Ministerstwie Zdrowia. Rzecznik ma dodatkowo wzmocnić pozycję pacjenta dochodzącego swoich praw, m.in. dlatego zostały mu nadane podobne uprawnienia, jakie ma obecnie rzecznik praw obywatelskich. To oznacza, że może on przygotowywać projekty aktów prawnych czy występować o zmianę przepisów już obowiązujących.

Rzecznik prawa pacjenta ma również prawo żądać od prokuratury oraz policji informacji o zebranych przez nich materiałach w sprawach osób poszkodowanych w wyniku leczenia, które zwrócą się do niego. Rzecznik będzie mógł powoływać biegłych, zgłaszać wnioski, np. o przygotowanie niezbędnych ekspertyz. Ponadto będzie mógł żądać złożenia wyjaśnień, przedstawienia aktów każdej sprawy prowadzonej przez naczelne i centralne organy administracji państwowej i rządowej, ale także organizacje pozarządowe, społeczne czy zawodowe.

Jednocześnie rzecznik będzie miał prawo odmowy ujawnienia organom władzy publicznej nazwisk i innych danych osobowych pacjenta, który zwróci się do niego o pomoc.

Nie oznacza to jednak, że musi on skierować każdą skargę, która do niego wpłynie, do dalszego rozpatrywania. Zgodnie z art. 51 ustawy, może w ogóle nie rozpatrywać sprawy albo poprzestać na wskazaniu zainteresowanemu przysługujących mu praw i środków prawnych, jakie mogą być przez niego wykorzystane.