Pracownik pełnomocnikiem

Już na etapie postępowania przedsądowego prowadzonego w celu wypracowania warunków ewentualnej ugody z pracownikiem dopuszczalne jest ustanowienie pełnomocnika. Jest to tak zwany pełnomocnik prawa materialnego. Może nim być w zasadzie każdy, ponieważ przepisy nie przewidują żadnych ograniczeń.

Jeśli doszło do sporu sądowego, a pracodawca nie chce występować przed sądem samodzielnie, powinien ustanowić pełnomocnika procesowego. Może to zrobić na każdym etapie postępowania. Osoby uprawnione do zastępowania pracodawcy przed sądem są ściśle określone.

Kto może być pełnomocnikiem

Każdy z pracodawców niezależnie od formy prawnej, w jakiej działa, może ustanowić pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata. W przypadku radcy prawnego może to być również osoba zatrudniona u danego pracodawcy na etacie lub jego części.

Pracodawcę, będącego przedsiębiorcą lub osobą prawną, może też zastępować przed sądem jego pracownik. Przepisy nie wskazują, jakie powinien zajmować stanowisko. Nie musi to być pracownik działu prawnego, kadr czy księgowości i w zasadzie nie musi mieć żadnego związku ze sprawą, w której ma reprezentować pracodawcę. Z kolei pracodawcy będący osobami fizycznymi mogą upoważnić do zastępowania ich przed sądem swoich rodziców, małżonka, rodzeństwo lub zstępnego (dziecko lub wnuka) oraz osoby pozostające z nimi w stosunku przysposobienia. Katalog członków rodziny, którzy mogą być pełnomocnikami, jest zamknięty. Pełnomocnikiem nie można więc ustanowić dalszych członków rodziny ani powinowatych, czyli babci, dziadka, dzieci lub wnuków rodzeństwa, pasierba (jeżeli nie został przysposobiony), teściów, szwagra, synowej, zięcia, kuzynów.

Pełnomocnikiem pracodawcy może zostać również osoba pozostająca z nim w stałym stosunku zlecenia lub sprawująca zarząd majątkiem lub interesami strony. W orzecznictwie uprawnienia do występowania przed sądem przez takie osoby obwarowane zostały dodatkowymi warunkami. Nie uprawnia do tego stały stosunek zlecenia, obejmujący jedynie reprezentowanie interesów majątkowych zleceniodawcy przed sądami i organami administracji, czy okazjonalny zarząd majątkiem - szczególnie taki, który uprawnia tylko do dochodzenia roszczeń w imieniu pracodawcy, czy tym bardziej tego jednego roszczenia, którego dotyczy sprawa. Pełnomocnikiem pracodawcy mógłby zostać również współuczestnik sporu, ale w praktyce takie sytuacje, gdy w procesie występuje dwóch pracodawców, są raczej rzadkie.

Udzielenie pełnomocnictwa

Pełnomocnictwa do występowania przed sądem pracy udzielić może sam pracodawca lub osoby wchodzące w skład organu osoby prawnej i uprawnione do jej reprezentacji. Ponieważ w procesach z zakresu prawa pracy zdolność sądową posiadają również jednostki organizacyjne nieposiadające własnej zdolności prawnej, zastępcę procesowego może ustanowić kierownik takiej jednostki. Osoba prawna prowadząca na podstawie odrębnych przepisów obsługę prawną przedsiębiorcy, osoby prawnej lub innej jednostki organizacyjnej może udzielić pełnomocnictwa procesowego - w imieniu podmiotu, którego obsługę prawną prowadzi - adwokatowi lub radcy prawnemu, jeżeli została do tego upoważniona przez ten podmiot.

Jeżeli treść pełnomocnictwa tego nie wyłącza, pełnomocnik ustanowiony przez pracodawcę może ustanowić substytuta, czyli dalszego pełnomocnika. W przypadku adwokata lub radcy prawnego może być nim inny adwokat lub radca, ale także aplikant.

Pełnomocnik jest uprawniony do podejmowania wszystkich czynności procesowych w imieniu pracodawcy, w tym dotyczących zabezpieczenia i egzekucji, ustanowienia dalszego pełnomocnictwa adwokatowi lub radcy prawnemu, zawarcia ugody, zrzeczenia się roszczenia albo uznania powództwa, jeżeli czynności te nie zostały wyłączone w danym pełnomocnictwie, odbioru kosztów procesu od strony przeciwnej.

Gdy pracodawca ustanowi pełnomocnika:

● wszystkie pisma procesowe oraz zawiadomienia o terminach rozprawy doręczane będą pełnomocnikowi,

● pracodawca nie będzie osobiście zawiadamiany o terminach rozpraw, zaś wezwanie go do osobistego stawiennictwa nastąpić może tylko w celu przesłuchania w charakterze strony lub i informacyjnego wysłuchania,

● wszelkie błędy pełnomocnika, w tym przede wszystkim uchybienia ustawowym terminom do wnoszenia pism procesowych, wywoływać będą niekorzystne skutki dla pracodawcy; zawinione uchybienia pełnomocnika nie dadzą ponadto podstaw do przywrócenia pracownikowi terminu procesowego, chociażby on sam nie ponosił żadnej winy (np. postanowienie Sądu Najwyższego z 15 marca 2000 r., II CKN 554/00 niepublikowany).

Pracodawca powinien też uzgodnić z pełnomocnikiem sposób prowadzenia sprawy, zaś adwokatowi lub radcy prawnemu wskazać wszystkie dowody, ponieważ gdy sąd oznaczy fachowemu pełnomocnikowi termin do ich przedstawienia, może on utracić prawo do powoływania się na nie w dalszym postępowaniu. Pracodawca powinien też ustalić z pełnomocnikiem, na jakie warunki ewentualnej ugody wyraża zgodę, ponieważ pełnomocnik będzie uprawniony do zawarcia ugody samodzielnie na każdych warunkach.

Ograniczenie reprezentacji

Jeżeli pracodawca nie chce, aby zakres pełnomocnictwa był tak szeroki, jak przewidują to przepisy procedury cywilnej, może je ograniczyć, np. poprzez zakazanie ustanawiania dalszych pełnomocników, wyłączenie możliwości uznania powództwa lub jego cofnięcie, zawieranie ugody lub określenie już w treści pełnomocnictwa, iż uprawnia ono do zawarcia ugody do określonej kwoty.

Pełnomocnictwo może upoważniać do występowania tylko przed sądem I instancji, jeżeli pełnomocnik ma zostać umocowany również do składnia zażaleń i apelacji, należy wyraźnie zaznaczyć w treści pełnomocnictwa, że uprawnia ono do występowania przed dalszymi instancjami. Aby pełnomocnik mógł występować przed Sądem Najwyższym, konieczne jest wyraźne zaznaczenie tego umocowania w treści pełnomocnictwa bądź udzielenie drugiego pełnomocnictwa.

Jeżeli już w toku sprawy zajdzie nagła potrzeba ustanowienia pełnomocnika, ale pracodawca nie ma możliwości podpisania pełnomocnictwa, może on upoważnić ustnie pełnomocnika. Gdy zgłosi się on przed sądem w imieniu pracodawcy, ale nie będzie w stanie przedstawić pełnomocnictwa, sąd dopuści takiego pełnomocnika tymczasowo do podjęcia naglącej czynności procesowej. Sąd wyznaczy równocześnie termin, w ciągu którego pełnomocnik powinien złożyć pełnomocnictwo albo przedstawić zatwierdzenie swej czynności przez stronę. Jeżeli termin upłynął bezskutecznie, sąd pominie jego czynności procesowe.

Ważne

Pracodawca (członek organu zarządzającego pracodawcy), który jest obecny na rozprawie razem z pełnomocnikiem, może cofać i prostować jego oświadczenia, ponieważ zawsze najważniejsza jest wola strony reprezentowanej przez pełnomocnika

Przykład: Ustne umocowanie przed sądem

Prezes spółdzielni mieszkaniowej w sprawie wytoczonej pracownikowi stawił się na pierwszą rozprawę wraz z szefem kadr i umocował go ustnie (składając oświadczenie do protokołu) do reprezentowania spółdzielni przed sądem. Taka forma pełnomocnictwa jest prawidłowa. Pracodawca (organ reprezentujący pracodawcę) może ustnie udzielić pełnomocnictwa. Warunkiem jest, aby odbyło się to na posiedzeniu sądu i zostało wciągnięte do protokołu. W innym przypadku umocowanie pełnomocnika powinno nastąpić w formie pisemnej. Może być to forma zwykła w formie wydruku lub spisanego ręcznie dokumentu podpisanego przez pracodawcę lub osobę upoważnioną do jego reprezentacji. To, kim jest taka osoba, wynikać może np. z odpisu z krajowego Rejestru Sądowego, regulaminów czy statutu. Dokumenty te już przy pierwszej czynności należy dołączyć do pełnomocnictwa. Każdy z pełnomocników na żądanie sądu wykazać musi też, że jest uprawniony do występowania jako pełnomocnik pracodawcy. Członkowie rodziny zrobić to mogą, przedstawiając dokumenty poświadczające pokrewieństwo, takie jak dowód osobisty czy akt urodzenia, zaś pracownik przedsiębiorcy (osoby prawnej), np. okazując umowę o pracę. Nieodłącznie dokumentów wykazujących umocowanie osób, które podpisały pełnomocnictwo lub poświadczających uprawnienie do bycia pełnomocnikiem, stanowi brak formalny pisma procesowego.

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Podstawa prawna

Art. 87-97 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).