Nie wszystko może być zajęte

Dłużnik, który jest zadłużonym przedsiębiorcą, może domagać się wyłączenia spod zajęcia rzeczy, która jest niezbędna do wykonywania tej działalności. W tym celu powinien wystąpić do sądu i we wniosku o wyłączenie rzeczy spod zajęcia wskazać inne składniki swojego mienia, z których jest możliwe zaspokojenie roszczenia wierzyciela w zamian za rzecz zwolnioną. Takim mieniem zastępczym może być własność albo inne prawa majątkowe.

Wyłączenie spod zajęcia rzeczy niezbędnej do prowadzenia działalności gospodarczej może nastąpić tylko na wniosek zadłużonego przedsiębiorcy skierowany do sądu, w którego okręgu prowadzona jest egzekucja. Wniosku nie można jednak złożyć do sądu gospodarczego, który nie jest sądem egzekucyjnym. Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uchwale z 30 czerwca 1992 r. w sprawie sygn. akt III CZP 74/92, opublikowanej w OSNC z 1992 roku nr 12, poz. 229. Z takim wnioskiem przedsiębiorca, przeciwko któremu prowadzona jest egzekucja, może wystąpić aż do czasu zbycia rzeczy w jej toku. Natomiast gdyby komornik zajął rzecz podlegającą wyłączeniu spod zajęcia, przedsiębiorca może wnieść skargę na czynności komornika.

Żądając wyłączenia spod zajęcia - zarówno we wniosku, jak i w skardze - musi uzasadnić, że rzecz jest niezbędna w działalności, którą prowadzi. Natomiast nie może skutecznie domagać się wyłączenia spod zajęcia rzeczy, która nie jest niezbędna do prowadzenia tej działalności, albo może służyć do jej prowadzenia dopiero w przyszłości, ponieważ dłużnik planuje rozpoczęcie takiej działalności. Spod zajęcia nie można wyłączyć także rzeczy, która kiedyś służyła przedsiębiorcy do prowadzenia działalności obecnie już niewykonywanej.

Zanim sąd wyda postanowienie o wyłączeniu spod zajęcia rzeczy niezbędnej do prowadzenia działalności gospodarczej, powinien wysłuchać wierzyciela i dłużnika i uwzględnić zakres oraz społeczno-gospodarcze znaczenie działalności dłużnika. Dopiero po uprawomocnieniu się postanowienia może nastąpić wyłączenie mienia spod egzekucji.

Jeżeli dłużnik prowadzi działalność gospodarczą w formie przedsiębiorstwa, to wówczas może być prowadzona egzekucja z dochodów, które z niej uzyskuje. W tym celu ustanawia się zarząd przymusowy nad przedsiębiorstwem.

Zarządca będzie miał jednak tylko prawo wykonywać czynności zwykłego zarządu. Na przykład wolno mu będzie zaciągać tylko zobowiązania gospodarczo uzasadnione, które w dodatku mogą zostać zaspokojone wyłącznie z dochodów z nieruchomości. Natomiast do podejmowania czynności przekraczających ten zakres potrzebna będzie zgoda stron, a w razie jej braku zgoda sądu. Wierzyciel ma prawo wystąpić z wnioskiem o wszczęcie egzekucji przez zarząd przymusowy. Taka egzekucja może zostać również prowadzona z urzędu na żądanie sądu albo uprawnionego organu.

Do wniosku lub do żądania dołącza się informacje komornika o wszystkich postępowaniach egzekucyjnych, które są prowadzone przeciwko dłużnikowi z mienia, wchodzącego w skład przedsiębiorstwa.

Sąd rozpoznaje wniosek na posiedzeniu niejawnym. Egzekucję prowadzi sąd, w którego okręgu znajduje się siedziba firmy. Gdyby egzekucja ograniczała się tylko do części przedsiębiorstwa, to wówczas właściwy jest sąd, w którego okręgu znajduje się ta część.

Egzekucja przez zarząd przymusowy może zostać ograniczona do części przedsiębiorstwa, pod warunkiem że jest ona gospodarczo wyodrębniona, a uzyskany dochód z przymusowego zarządu tej części majątku dłużnika wystarczy na zaspokojenie egzekwowanych roszczeń. Chodzi tutaj o takie wyodrębnienie pod względem technicznym, ekonomicznym i organizacyjnym, które pozwala na to, że może ona funkcjonować niezależnie od samego przedsiębiorstwa, na przykład może to być oddział albo zakład przedsiębiorstwa.

Występując o przeprowadzenie egzekucji tylko z części przedsiębiorstwa, wierzyciel musi wskazać we wniosku na ten wyodrębniony oddział lub zakład, natomiast nie ma obowiązku uprawdopodobnić, jaki dochód dłużnik z niego uzyskuje i czy wystarczy on na zaspokojenie egzekwowanych roszczeń.

Po wszczęciu egzekucji przez zarząd przymusowy prowadzenie egzekucji innymi sposobami z majątku dłużnika wchodzącego w skład przedsiębiorstwa jest niedopuszczalne. Inni wierzyciele mogą przyłączyć się do egzekucji przez zarząd przymusowy

Ochronie interesów wszystkich wierzycieli w postępowaniu egzekucyjnym służy wprowadzenie zasady, że egzekucję przez zarząd przymusowy można prowadzić nawet wówczas, gdy w stosunku do zadłużonego przedsiębiorcy prowadzona jest już egzekucja roszczeń pieniężnych oraz egzekucja administracyjna ze składników mienia, które wchodzą w skład przedsiębiorstwa. W razie takiego zbiegu możliwe jest prowadzenie obu egzekucji, ale pod warunkiem, że zostaną spełnione jeszcze dodatkowe wymogi.

Z wnioskiem o wszczęcie egzekucji przez zarząd przymusowy musi wystąpić wierzyciel, który do tej pory prowadzi egzekucję w stosunku do przedsiębiorcy. Z wnioskiem wierzyciel może wystąpić też wówczas, gdy w chwili wszczęcia egzekucji przez zarząd przymusowy jest oczywiste, że drugi wierzyciel, który już prowadził egzekucję, zostanie również zaspokojony w ciągu sześciu miesięcy od daty jej wszczęcia. Chodzi tutaj o taką sytuację, w której wystąpi zbieg prowadzonych egzekucji.

Zanim sąd wyda postanowienie o wszczęciu lub o odmowie wszczęcia egzekucji przez zarząd przymusowy nad przedsiębiorstwem, to musi ocenić - biorąc pod uwagę obroty, przychody i dochody firmy - czy wierzyciel, który do tej pory prowadzi egzekucję z majątku tej firmy, nie straci i rzeczywiście odzyska swoje pieniądze w ciągu sześciu miesięcy. Jednak takie zasady obowiązują tylko przy egzekwowaniu świadczeń pieniężnych. Natomiast prowadzenie egzekucji świadczeń niepieniężnych nie uniemożliwia rozpoczęcia drugiej egzekucji, tym razem w formie zarządu przymusowego.

Gdy sąd wydaje postanowienie o wszczęciu egzekucji przez zarząd przymusowy, to jednocześnie przesyła wniosek o wpis do sądu wieczystoksięgowego, który prowadzi księgę wieczystą dla nieruchomości wchodzących w skład przedsiębiorstwa. Chodzi o wpis o ustanowienie zarządu przymusowego w tej księdze lub o złożenie wniosku do zbioru dokumentów. Postanowienie jest podstawą do dokonania wpisu lub złożenia wniosku do zbioru dokumentów.

Ustanawiając zarząd przymusowy, sąd powołuje zarządcę. Może nim być osoba fizyczna lub prawna, wskazana zgodnie przez strony i spełniająca określone w przepisach wymogi. Musi mieć licencję do wykonywania obowiązków syndyka, nadzorcy lub zarządcy w postępowaniu upadłościowym i naprawczym. Gdyby strony nie doszły do porozumienia co do osoby zarządcy, to wyznaczy go sąd.

Egzekucja należności zadłużonego przedsiębiorcy może odbywać się w taki sposób, że jego przedsiębiorstwo zostanie sprzedane. W związku z tym wykonywane są następujące działania:

● sąd wydaje postanowienie o wszczęciu egzekucji

● sąd ustanawia zarząd przymusowy nad przedsiębiorstwem podlegającym sprzedaży

● postanowienie o wszczęciu egzekucji sąd przesyła do sądu wieczystoksięgowego właściwego dla nieruchomości, która wchodzi w skład przedsiębiorstwa

● sąd wieczystoksięgowy z urzędu dokonuje wpisu do księgi wieczystej o wszczęciu egzekucji albo składa postanowienie do zbioru dokumentów

● sąd przesyła postanowienie o wszczęciu egzekucji, do rejestru, do którego wpisany został zadłużony przedsiębiorca

● sąd zarządza ogłoszenie postanowienie o wszczęciu egzekucji w dzienniku ogólnopolskim oraz dzienniku poczytnym w siedzibie przedsiębiorstwa, a także może ogłosić w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.

malgorzata.piasecka@infor.pl

Art. 1061-1064²³ ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).