Kogo przyjąć na wolontariusza

Wolontariusz nie jest pracownikiem, aczkolwiek może wykonywać czynności odpowiadające świadczeniu pracy. Z jego świadczeń mogą korzystać nie tylko prowadzące działalność pożytku publicznego organizacje pozarządowe (głównie fundacje i stowarzyszenia), ale także osoby prawne i jednostki organizacyjne kościoła katolickiego i innych kościołów lub związków wyznaniowych (np. parafie, klasztory), jeżeli ich statuty przewidują także społecznie użyteczną działalność. Wolontariusz może być bowiem zaangażowany wyłącznie do realizacji takich celów, niezwiązanych z osiąganiem zysków. Podobnie jest w przypadku organów administracji publicznej (centralnej i samorządowej) oraz im podległych lub nadzorowanych przez nie jednostek organizacyjnych, czyli np. szkół, muzeów, bibliotek, domów kultury, ośrodków pomocy społecznej czy zakładów opieki zdrowotnej, które również mogą korzystać z pomocy wolontariuszy przy realizacji celów niezwiązanych z prowadzoną przez nie działalnością gospodarczą.

W zasadzie wolontariuszem może być każdy. Przepisy mówią bowiem, że jest nim osoba, która ochotniczo i bez wynagrodzenia wykonuje świadczenia na rzecz podmiotów zajmujących się działalnością pożytku publicznego, czyli społecznie użyteczną. Nie każda jednak osoba może podjąć się takiej aktywności na własną rękę. Wszystko zależy od tego, czy ma ona zdolność do czynności prawnej. Pełną zdolność ma przede wszystkim ten, kto jest pełnoletni, czyli ukończył 18 lat. Nie posiadają zdolności do czynności prawnych osoby, które nie ukończyły 13 lat, oraz ubezwłasnowolnione całkowicie. Z kolei ograniczoną zdolność mają małoletni (którzy ukończyli 13 lat) i osoby ubezwłasnowolnione częściowo, dla których ustanawia się kuratelę. Nie oznacza to jednak, że nikt z tu wymienionych nie ma prawa do podjęcia się pewnych zadań na rzecz innych osób czy podmiotów. Jest to możliwe po spełnieniu warunków stawianych przez kodeks cywilny - mianowicie, że do ważności czynności prawnej, przez którą osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych zaciąga zobowiązanie lub rozporządza swoim prawem, potrzebna jest zgoda jej przedstawiciela ustawowego. To oznacza, że niepełnoletni i osoby ubezwłasnowolnione częściowo mogą być wolontariuszami wtedy, gdy zgodę na to wyrażą ich prawni przedstawiciele. Podmiot, który chce zaangażować takiego wolontariusza, powinien zatem uzyskać zgodę od jego rodzica czy opiekuna. Zgoda powinna być pisemna.

Dla podmiotu angażującego wolontariusza nie jest istotne to, czy jednocześnie wykonuje on pracę w innej firmie. W piśmiennictwie zauważa się przy tym, że dopuszczalne jest również powierzanie społecznych zadań osobom zatrudnionym przez podmiot, którego działalność statutowa uprawnia do korzystania ze świadczeń wolontariuszy. Warunkiem jest tylko, aby powierzone mu zadanie nie należało do jego obowiązków służbowych.

Dla prawa do angażowania wolontariuszy nie ma też znaczenia to, czy są oni bezrobotni. Jednak, zachęcając tych ostatnich do wolontariatu, warto z pewnością podkreślić, że jego wykonywanie nie powoduje ani utraty statusu bezrobotnego, ani prawa do zasiłku.

Świadczenia wolontariuszy są wykonywane w zakresie, w sposób i w czasie określonym w zawartym z nim porozumieniu, które jest swoistą formą umowy cywilnej. Wolontariusz powinien posiadać kwalifikacje i spełniać wymagania odpowiednie do rodzaju i zakresu powierzonych mu świadczeń, o ile obowiązek posiadania takich kwalifikacji i spełniania stosownych wymagań wynika z odrębnych przepisów.

Porozumienie powinno także zawierać postanowienie o możliwości jego rozwiązania. Wolontariusz ma prawo zażądać potwierdzenia na piśmie treści porozumienia, przy czym pisemne sporządzenie samego porozumienia jest konieczne w przypadku, gdy świadczenia zlecone wolontariuszowi mają być wykonywane dłużej niż przez 30 dni.

Po zakończeniu współpracy należy mu wydać pisemne zaświadczenie o wykonaniu świadczeń i ich zakresie, a na jego prośbę - pisemną opinię o tym, jak je wykonał.

Wolontariuszowi mogą przysługiwać świadczenia zdrowotne na zasadach przewidzianych w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Oznacza to, że jeśli obie strony porozumienia tak uznają, podmiot przyjmujący wolontariusza powinien go zgłosić do ubezpieczenia w Narodowym Funduszu Zdrowia, podpisać umowę i opłacać składkę zdrowotną.

Jeżeli wolontariusz ma wykonywać zlecone mu zadania dłużej niż 30 dni, musi zostać przez angażujący go podmiot objęty ubezpieczeniem od następstw nieszczęśliwych wypadków. Nie ma przy tym żadnego znaczenia ani charakter, ani miejsce wykonywania świadczeń, ani czy porozumienie zawierane jest na bardzo krótki okres, np. na dwa dni.

Z kolei wolontariusz zaangażowany na dłużej niż 30 dni nie musi mieć takiego ubezpieczenia, ale jest objęty przepisami o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach. W konsekwencji w razie wypadku związanego z wykonywaniem świadczeń przysługuje mu zaopatrzenie wynikające z tych regulacji. Jak wyjaśnia resort gospodarki, po 30 dniu współpracy z wolontariuszem podlega on państwowej ochronie ubezpieczeniowej od nieszczęśliwych wypadków. O wypadku powinien więc dowiedzieć się Zakład Ubezpieczeń Społecznych z dokumentów przekazanych mu przez podmiot korzystający ze świadczeń poszkodowanego wolontariusza - czyli wypełnionej karty wypadkowej, zaświadczenia od lekarza i kopii porozumienia o współpracy. Są one podstawą do rozpoczęcia przez ZUS procedury odszkodowawczej.

Korzystający ze świadczeń wolontariusza ma też inne wobec niego obowiązki. Musi np. pokrywać koszty podróży służbowych i diet na dotyczących pracowników zasadach określonych w odrębnych przepisach. Z tego obowiązku może go jednak wolontariusz zwolnić w całości lub w części, co powinno odbyć się w formie pisemnej pod rygorem nieważności. Ponadto korzystający może z własnej woli (a zatem nie musi) pokrywać inne niezbędne koszty ponoszone przez wolontariusza związane z wykonywaniem powierzonych mu świadczeń, oczywiście także na dotyczących pracowników zasadach określonych w odrębnych przepisach. Ma też wreszcie prawo sfinansować koszty szkoleń wolonatariuszy w zakresie wykonywanych przez nich świadczeń wynikających z porozumienia.

Osoby zatrudnione na umowę o pracę mają prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy wynikających z kodeksu pracy. Ochrona przysługuje także wolontariuszom - na podstawie przepisów określających zasady prowadzenia działalności pożytku publicznego, częściowo zbieżnych także z kodeksem pracy. Do obowiązków podmiotu zawierającego porozumienie z wolontariuszem należy:

● poinformowanie wolontariusza o ryzyku dla zdrowia i bezpieczeństwa związanym z wykonywanymi świadczeniami oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami,

● zapewnienie wolontariuszowi - na dotyczących pracowników zasadach określonych w odrębnych przepisach - bezpiecznych i higienicznych warunków wykonywania przez niego świadczeń,

● zapewnienie zależnie od rodzaju powierzonych wolontariuszowi świadczeń i od zagrożeń związanych z ich wykonywaniem odpowiednich środków ochrony indywidualnej, np. kasku, rękawic.

Wolontariusz nie musi odbyć szkolenia bhp.

Ewentualne ubezpieczenie wolontariusza od odpowiedzialności cywilnej przez angażujący go podmiot może uchronić go od odpowiedzialności za szkody wyrządzone przy wykonywaniu określonych świadczeń i przenieść obowiązek wypłaty ewentualnego odszkodowania na towarzystwo ubezpieczeniowe

iwona.jackowska@infor.pl

Art. 2 pkt 3, art. 3, 42-50 ustawy z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. nr 96, poz. 873 z późn. zm.).

Art. 10, 12, 15-19 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).