Dlaczego warto korzystać z zastawu rejestrowego

Zastaw rejestrowy jest bardzo atrakcyjnym zabezpieczeniem wykorzystywanym szczególnie chętnie przez banki. Jego atrakcyjność przejawia się w wielu płaszczyznach - m.in. w uprzywilejowanej pozycji wierzyciela, czyli zastawnika w razie ogłoszenia upadłości dłużnika. Wówczas zastawnik może się zaspokoić z przedmiotu zastawu z pierwszeństwem przed innymi wierzycielami, a dopiero ewentualna nadwyżka wejdzie w skład masy upadłości. Podobnie w razie skierowania przez innego wierzyciela egzekucji do przedmiotu zastawu - zastawnikowi będzie przysługiwało pierwszeństwo zaspokojenia swojej wierzytelności, jeśli będzie ona wymagalna.

Specjalne przywileje dla wierzyciela

Istnieją jeszcze inne przymioty tego zabezpieczenia. Do upadłości dłużnika może nigdy nie dojść, dłużnik może nie mieć także innych wierzycieli. W takich przypadkach ustawodawca przyznał wierzycielowi specjalne przywileje dotyczące zaspokajania się z przedmiotu zastawu. Jak wiadomo, każde zabezpieczenie jest ustanawiane po to, aby zapewnić możliwość spłaty długu, jeśli z jakichkolwiek powodów jego spłata nie następuje w sposób i na zasadach określonych w umowie zawartej między wierzycielem i dłużnikiem. Na atrakcyjność zabezpieczenia składa się nie tylko jego wartość ekonomiczna i związana z nią zdolność do przekształcenia (np. w wyniku sprzedaży) przedmiotu zabezpieczenia na środki finansowe służące do spłaty wierzytelności. Istotne jest również to, jak szybko można zaspokoić się z przedmiotu zastawu i z jakimi dodatkowymi kosztami oraz pracą jest to związane.

Generalną metodą prowadzącą do zaspokojenia się z przedmiotu zastawu jest wszczęcie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika. O ile jednak w przypadku zastawu zwykłego jest to metoda jedyna, o tyle przy zastawie rejestrowym skorzystanie z tej drogi nie jest konieczne. Pierwszym przywilejem, który ustawodawca dał zastawnikowi zastawu rejestrowego, jest bowiem możliwość przejęcia w określonych sytuacjach przedmiotu zastawu rejestrowego na własność.

Przejęcie na własność przedmiotu zastawu

Przejęcie na własność przedmiotu zastawu rejestrowego możliwe jest jednak tylko, gdy umowa zastawnicza to przewiduje oraz gdy zastaw rejestrowy jest ustanowiony na:

● instrumentach finansowych (np. akcjach, obligacjach) zapisanych na rachunku papierów wartościowych,

● rzeczach powszechnie występujących w obrocie towarowym,

● innych rzeczach oraz wierzytelnościach i prawach, a także zbiorach rzeczy lub praw stanowiących całość gospodarczą, jeśli ich wartość lub sposób jej obliczenia zostały precyzyjnie w umowie określone,

● wierzytelności z rachunku bankowego.

Przejęcie na własność przedmiotu zastawu rejestrowego, choć wydaje się bardzo atrakcyjne, ma pewną cechę, która może się okazać mankamentem. Otóż w dniu przejęcia przedmiotu zastawu na własność zabezpieczona wierzytelność ulega redukcji o wartość tego przedmiotu. A zatem na początku wierzyciel zamiast środków pieniężnych dysponuje przedmiotem zabezpieczenia, a wysokość jego wierzytelności jest już zmniejszona, mimo że nie otrzymał zapłaty. Może oczywiście przedmiot zabezpieczenia sprzedać, ale jeśli uzyska cenę niższą niż jego wartość ustalona w dniu przejęcia na własność, to będzie stratny.

Sprzedaż przedmiotu w przetargu publicznym

Poza przejęciem na własność istnieje też możliwość sprzedaży przedmiotu zastawu w trybie przetargu publicznego przeprowadzonego przez notariusza lub komornika. Zasady i sposób przeprowadzenia takiego przetargu regulują przepisy rozporządzenia w sprawie przeprowadzenia sprzedaży przedmiotu zastawu rejestrowego w trybie przetargu publicznego. Zaspokojenie w tym trybie nie może nastąpić jedynie, gdy przedmiotem zastawu są instrumenty finansowe.

Istnieją jeszcze dwie inne możliwości, ale mają one zastosowanie do ograniczonych sytuacji, w których ustanowiono zastaw rejestrowy na zbiorze rzeczy lub praw stanowiących całość gospodarczą, wchodzących w skład przedsiębiorstwa. Można wówczas przewidzieć, że zaspokojenie zastawnika nastąpi z dochodu przedsiębiorstwa, które może być dodatkowo oddane w zarząd osobie trzeciej, lub zaspokojenie nastąpi z czynszu uzyskanego na skutek wydzierżawienia tego przedsiębiorstwa. Warto jednak pamiętać, że realizacja zabezpieczenia za pomocą metod pozaegzekucyjnych jest możliwa jedynie, gdy umowa zastawu rejestrowego takie sposoby przewiduje.

Z drugiej strony możliwość ta zostaje wyłączona w momencie zajęcia przedmiotu zastawu rejestrowego przez komornika lub inny organ egzekucyjny na rzecz innego wierzyciela. W takiej sytuacji zastawnik nie może już na przykład przejąć przedmiot zastawu rejestrowego na własność, ale musi się stać uczestnikiem postępowania egzekucyjnego i w tym trybie dochodzić swych praw.

Przykład: Ryzyko przejęcia

W celu zabezpieczenia kredytu ustanowiono zastaw rejestrowy na akcjach notowanych na giełdzie. W dniu przejęcia akcji na własność ich łączna wartość według giełdowych notowań z końca dnia przejęcia wynosiła 500 tys. zł. O tę kwotę uległo więc automatycznie zmniejszeniu zadłużenie z tytułu kredytu. Bank po paru dniach złożył jako właściciel akcji zlecenie ich sprzedaży na giełdzie. Wskutek kryzysu wartość akcji spadła i bank mógł je sprzedać jedynie za kwotę 300 tys. zł. Różnica, czyli 200 tys. zł jest stratą banku, której już nie można zrekompensować.

W sytuacji odwrotnej - w razie sprzedaży akcji po cenie wyższej, bank będzie mógł przeznaczyć uzyskane środki w całości na spłatę kredytu, dopiero gdy kwota kredytu byłaby niższa - zobowiązany będzie do przekazania nadwyżki zastawcy.

Przykład: Niepotrzebny komornik

Na jednym z samochodów dłużnika został ustanowiony zastaw zwykły, zwany cywilnym, z którym nie wiąże się wpis do rejestru, a na drugim - zastaw rejestrowy. Dłużnik nie spłaca kredytu, który stał się w całości wymagalny, i bank zamierza zaspokoić się z przedmiotów zastawu. W przypadku zastawu zwykłego może to uczynić tylko poprzez skierowanie sprawy do komornika, z czym wiąże się konieczność podjęcia wielu czynności procesowych, czasochłonność. Poza tym przekazane bankowi po sprzedaży samochodu środki finansowe zostaną pomniejszone o koszty komornicze. W przypadku zastawu rejestrowego bank może przejąć samochód na własność i sprzedać go we własnym zakresie, bez udziału komornika.

@RY1@i02/2009/224/i02.2009.224.087.006a.001.jpg@RY2@

Monika Radomska, radca prawny Centrum Zabezpieczeń Banku Zachodniego WBK

Monika Radomska

radca prawny Centrum Zabezpieczeń Banku Zachodniego WBK