Gdy sąd dokonał odmiennej interpretacji przepisów niż Trybunał Konstytucyjny możliwe wznowienie postępowania

Nieważność postępowania lub przedstawienia nowych faktów lub dowodów to niejedyne podstawy wznowienia postępowania. Skargę o wznowienie wnieść można także wtedy, gdy wyrok oparty został na podrobionym dokumencie lub uzyskany został za pomocą przestępstwa. Również wyroki Trybunału Konstytucyjnego (TK) pozwalają niekiedy zweryfikować wydane wcześniej prawomocne orzeczenie.

Przestępstwo prowadzi do wznowienia

Podstawą do wznowienia postępowania jest oparcie wyroku na dokumencie podrobionym lub przerobionym. Warunkiem uwzględnienia skargi opartej na tej podstawie jest to, aby dokument, który został podrobiony lub przerobiony, był wyłączną podstawą wyroku sądu pracy lub wywarł istotny wpływ na jego treść.

Możliwość żądania wznowienia na omawianej podstawie nie dotyczy też takich przypadków, gdy zarzut sfałszowania dokumentu był zgłoszony w dotychczasowym postępowaniu i został uznany przez sąd za bezzasadny.

Kolejna podstawa do wznowienia występuje, gdy sąd pracy oparł swe rozstrzygnięcie na prawomocnym wyroku karnym następnie uchylonym. Związanie sądu pracy skazującym wyrokiem karnym co do faktu popełnienia przestępstwa wynika z art. 11 k.p.c. Wyrok taki może zostać uchylony wskutek uwzględnienia skargi kasacyjnej lub skargi o wznowienie w postępowaniu karnym.

Wznowienie postępowania jest dopuszczalne także wtedy gdy wyrok został uzyskany za pomocą przestępstwa. Wśród najczęściej wymienianych okoliczności pozwalających stwierdzić uzyskanie wyroku za pomocą przestępstwa wymienia się szantażowanie członków składu orzekającego, zastraszanie lub przekupienie świadków. Warunkiem wznowienia postępowania w tym przypadku jest ustalenie takiego czynu prawomocnym wyrokiem skazującym, chyba że postępowanie karne nie może być wszczęte lub że zostało umorzone z innych przyczyn niż brak dowodów.

Wznowienie możliwe, gdy dwa wyroki w tej samej sprawie

Powaga rzeczy osądzonej, która powstaje po uprawomocnieniu się orzeczenia, skutkuje tym, iż podstawę wznowienia postępowania stanowi późniejsze wykrycie prawomocnego wyroku dotyczącego tego samego stosunku prawnego. O tym samym roszczeniu nie można bowiem orzekać ponownie. Z tego powodu przedmiotem rozpoznania przez sąd jest nie tylko zaskarżony wyrok, lecz są również z urzędu inne prawomocne wyroki dotyczące tego samego stosunku prawnego.

Uwzględniając skargę o wznowienie postępowania, w takim przypadku sąd uchyla jeden z wyroków dotyczących tego samego stosunku prawnego, utrzymując w mocy inny prawomocny wyrok. Uchylić może wszystkie prawomocne wyroki dotyczące tego samego stosunku prawnego i orzeka wtedy co do istoty sprawy albo przekazuje sprawę właściwemu sądowi pierwszej instancji do rozpoznania i rozstrzygnięcia o tym stosunku prawnym.

Orzeczenie TK też podstawą do wznowienia

Samodzielną podstawę do wznowienia postępowania stanowi orzeczenie przez TK o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą, jeżeli na podstawie zakwestionowanego przez TK aktu normatywnego zostało wydane orzeczenie sądu pracy (wyrok lub postanowienie).

W sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem mogą być uchylone postanowienia niekończące postępowania w sprawie, jeżeli zostały wydane na podstawie aktu normatywnego uznanego przez TK za niezgodny z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą. Jeżeli tego typu postanowienie miało wpływ na treść wyroku, stanowi to również podstawę do wznowienia postępowania.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego istniały sprzeczne wypowiedzi w przedmiocie tego, czy podstawę wznowienia postępowania stanowić mogą wyroki interpretacyjne TK. Są to orzeczenia wskazujące, że przepis prawa nie w całości, a tylko rozumiany w określony sposób, jest niezgodny z Konstytucją.

W ostatnim czasie najbardziej istotne wątpliwości na tym tle pojawiły się w związku z wyrokiem TK z 27 listopada 2007 r. (SK 18/05, Dz.U. z 2007 r. nr 225, poz. 1672).

W wyroku tym Trybunał uznał, iż art. 58 w związku z art. 300 k.p. rozumianym w ten sposób, że wyłącza dochodzenie innych niż określone w art. 58 k.p. roszczeń odszkodowawczych związanych z bezprawnym rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia jest niezgodny z art. 64 ust. 1 w związku z art. 2 konstytucji.

Problem ten rozstrzygnął Sąd Najwyższy w uchwale z 9 czerwca 2009 r. (II PZP 6/09, Biuletyn SN 2009/6). Przesądził, iż wznowienie postępowania w oparciu o ten wyrok TK jest dopuszczalne, o ile wyrok objęty skargą o wznowienie został wydany w oparciu o art. 58 k.p. interpretowany odmiennie, niż wynikało to z orzeczenia TK.

Skargę o wznowienie opartą na orzeczeniu TK wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie tego orzeczenia. W związku z tym cytowana uchwała Sądu Najwyższego nie pozwoli już na wniesienie nowych skarg o wznowienie w oparciu o wskazany wyrok TK.

Ważne jest jednak to, że w uzasadnieniu uchwały zwrócono uwagę, iż myśl art. 190 ust. 1 konstytucji orzeczenia TK mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wyroki TK wywołują efekt pośredni pozwalający na weryfikację indywidualnych rozstrzygnięć wydanych w przeszłości na jego podstawie. Dotyczy to wszystkich wyroków, również tych o charakterze interpretacyjnym.

Uchwała powyższa jest zatem o tyle istotna, iż będzie dawała podstawy do składania skarg o wznowienie, gdyby w przyszłości TK wydał orzeczenie interpretacyjne w przedmiocie niezgodności z Konstytucją innych przepisów prawa pracy, o ile roszczenie pracownika lub pracodawcy zostało wcześniej oddalone (lub uwzględnione) w oparciu o interpretację przepisu niezgodną z późniejszym orzeczeniem Trybunału.

Przykład: Przerobienie umowy o pracę

Pracownik przerobił w umowie o pracę dołączonej do pozwu o przywrócenie do pracy wysokość wynagrodzenia za pracę. Sąd przywrócił pracownika do pracy. W toku procesu przedstawiono dokument przerobiony, ale nie miał on istotnego związku z samym żądaniem pozwu, dlatego podstawa do wznowienia postępowania nie zachodzi.

Przykład: Uchylenie wyroku skazującego pracownika

W postępowaniu wytoczonym przez pracodawcę pracownikowi o wyrównanie szkody z tytułu przywłaszczenia gotówki z kasy sklepu sąd pracy oparł swe rozstrzygnięcie na skazującym wyroku karnym. Został on następnie uchylony w wyniku wznowienia sprawy karnej, a pracownik został uniewinniony. Na tej podstawie pracownik może żądać wznowienia również w postępowaniu przed sądem pracy.

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Podstawa prawna

Art. 399, art. 403 par. 1,3,4, art. 4011, art. 404, art. 407, art. 412, art. 4161 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).