Wspólny pozew przyśpiesza postępowanie

Przepisy procedury cywilnej w chwili obecnej nie znają instytucji pozwu zbiorowego, która funkcjonuje już w Stanach Zjednoczonych i w wielu krajach Europy. Umożliwia ona całym grupom poszkodowanych wspólne występowanie do sądów ze swoimi roszczeniami w sytuacji, gdy stan faktyczny sporu lub podstawa prawna żądania będą takie same dla każdego z powodów. Trwają jednak prace nad wprowadzeniem tej instytucji do naszego porządku prawnego.

Ze współuczestnictwem procesowym mamy do czynienie wówczas, gdy po jednej stronie postępowania występuje wielość podmiotów. Można mówić o kilku rodzajach współuczestnictwa procesowego. Istnieje bowiem współuczestnictwo czynne – jeśli kilka podmiotów występuje po stronie powodowej i bierne – gdy wielość podmiotów ma miejsce po stronie pozwanej. Trzeba też wskazać na współuczestnictwo procesowe materialne. Dochodzi do niego wówczas, gdy przedmiot sporu stanowią wspólne prawa lub obowiązki współuczestników albo roszczenia lub zobowiązania jednakowego rodzaju, oparte na jednakowej podstawie faktycznej i prawnej.

W ramach współuczestnictwa materialnego występuje współuczestnictwo konieczne – gdyż przeciwko kilku osobom sprawa może toczyć się tylko łącznie i współuczestnictwo jednolite – gdyż z istoty spornego stosunku prawnego lub z przepisu ustawy wynika, że wyrok ma dotyczyć niepodzielnie wszystkich współuczestników (wyrok – oddalający lub uwzględniający żądanie – musi być o takiej samej treści wobec wszystkich współuczestników).

Jest też współuczestnictwo formalne, gdy przedmiot sporu stanowią roszczenia lub zobowiązania jednego rodzaju lub oparte na jednakowej podstawie faktycznej lub prawnej. Jest to najczęściej występujące współuczestnictwo w sprawach z zakresu prawa pracy. Z takim współuczestnictwem będziemy mieć do czynienia, jeśli kilku pracowników dochodzi jednym pozwem roszczeń przeciwko temu samemu pracodawcy.

Dla wystąpienia współuczestnictwa formalnego konieczne jest jeszcze spełnienie dodatkowego warunku. Jest nim właściwość sądu uzasadniona zarówno dla każdego z tych żądań z osobna, jak i dla nich wszystkich wspólnie. Oznacza to, że nie można łączyć takich żądań, dla których właściwe (miejscowo lub rzeczowo) są różne sądy (rejonowy lub okręgowy). W takiej sytuacji (gdy niedopuszczalne jest współuczestnictwo formalne) sąd nie może jednak odrzucić pozwu. Nastąpi jedynie wyłączenie poszczególnych spraw do oddzielnych postępowań i przekazanie ich sądom właściwym.

W przypadku gdy pracownicy wspólnie (w jednym pozwie) występują z żądaniami w ramach współuczestnictwa formalnego, trzeba pamiętać o tym, że każdy z nich ma tak naprawdę własne roszczenie wobec pracodawcy. Mógłby wystąpić zatem z oddzielnym pozwem, ale wspólne wystąpienie z takimi żądaniami (ze względu na podobieństwo podstawy faktycznej i prawnej żądań) ma pewne zalety. Przede wszystkim umożliwia przeprowadzenie jednego (w ramach jednej sprawy) postępowania dowodowego, co np. przy konieczności przesłuchaniu wielu świadków może znacznie przyspieszyć postępowanie.

Nie bez znaczenia jest także to, że często pracownikom jest łatwiej zdecydować się na wspólne wystąpienie z jednym pozwem. Poza tym istnieje możliwość udzielenia pełnomocnictwa jednemu z powodów przez pozostałych. Przepisy postępowania cywilnego stanowią bowiem, że pełnomocnikiem może być między innymi współuczestnik sporu.

Poza tym wspólne wystąpienie z pozwem nie ogranicza żadnego z powodów w dysponowaniu swoim roszczeniem. Może być zatem tak, że jeden z powodów zdecyduje się na cofnięcie pozwu w całości lub w części, a drugi będzie podtrzymywał żądanie w całości albo też jeden zawrze z pracodawcą ugodę sądową, a drugi będzie dążył do wydania przez sąd pracy wyroku co do swego żądania.

W myśl art. 4 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych pismo wnoszone przez kilka osób podlega jednej opłacie. Zasadą jest zatem, iż opłatę sądową liczy się od pisma procesowego, a nie od liczby osób je wnoszących. Jeżeli jednak przedmiotem sprawy są roszczenia lub zobowiązania jednego rodzaju i oparte na jednakowej podstawie faktycznej i prawnej (współuczestnictwo formalne), każdy współuczestnik uiszcza opłatę oddzielnie, stosownie do swojego roszczenia lub zobowiązania.

Przy współuczestnictwie formalnym zatem każdy współuczestnik uiszcza opłatę oddzielnie, stosownie do swojego roszczenia lub zobowiązania (każdy płaci za siebie). W takim przypadku jest bowiem tyle wartości przedmiotu sporu (zaskarżenia), ilu jest współuczestników wnoszących jedno pismo (por. postanowienie SN z 26 maja 1998 r., III CZP 69/98 niepublikowany).