Jak potrącić długi i podzielić spadek

Osoby, które odziedziczyły spadek, muszą uregulować długi spadkowe. Należą do nich m.in. wydatki związane z pogrzebem spadkodawcy, jego ostatnią chorobą, a nawet koszty remontu mieszkania, które zajmował. Nie mogą też skutecznie zabronić wypłaty z rachunku w banku określonej kwoty wskazanej przez spadkodawcę w dyspozycji wkładem na wypadek śmierci. Natomiast osoba, która odziedziczyła mieszkanie spadkodawcy, musi umożliwić wdowie lub wdowcowi oraz innym osobom bliskim spadkodawcy na korzystanie z niego oraz z urządzeń domowych jeszcze przez trzy miesiące.

Osoba, która pokryła koszty pogrzebu spadkodawcy oraz koszt nagrobka, ma prawo żądać od spadkobierców zwrotu poniesionych wydatków. Gdyby zaś koszty te poniósł jeden ze spadkobierców, to powinien rozliczyć je z pozostałymi przy dziale spadku.

Długiem spadkowym są koszty pogrzebu poniesione w zakresie odpowiadającym zwyczajom przyjętym w środowisku, w którym przebywał spadkodawca. Przy obliczaniu ich wysokości należy wziąć to pod uwagę. Na poczet tego długu zalicza się też koszty kremacji zwłok, jeżeli spadkodawca wyraził taką wolę, oraz wystawienie nagrobka, pod warunkiem że w środowisku spadkodawcy zwyczajem jest wystawianie go. Wartość i rodzaj nagrobka powinny też odpowiadać zwyczajom przyjętym w środowisku spadkodawcy.

Natomiast koszty pogrzebu nie są długiem spadkowym i nie wchodzą do spadku wówczas, gdy na określonych osobach ciąży obowiązek pokrycia ich.

Do spadku jako długi spadkowe wchodzą też koszty ostatniej choroby spadkodawcy: wydatki na lekarzy, lekarstwa, rehabilitację, dowóz na wizyty lekarskie i na zajęcia rehabilitacyjne, a także koszty sprawowania opieki nad chorym i wydatki na utrzymanie go, np. na droższe jedzenie, bo tego wymagała dieta, której musiał przestrzegać.

Do długów tych należą też koszty remontów, napraw i konserwacji mieszkania, które przed śmiercią zajmował spadkodawca. Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w orzeczeniu z 7 sierpnia 1975 r. w sprawie sygn. akt CZP 60/75 (opublikowanym w OSNCP nr 5 z 1976 r., poz. 93).

W skład spadku nie wchodzi kwota wskazana w dyspozycji na wypadek śmierci, którą określił zmarły posiadacz rachunku oszczędnościowego, oszczędnościowo-rozliczeniowego lub terminowej lokaty oszczędnościowej.

Posiadacz rachunku ma prawo zlecić na piśmie bankowi dokonanie po swojej śmierci wypłaty z rachunku wskazanym przez siebie osobom określonej kwoty pieniężnej. Takie polecenie nazywane jest dyspozycją wkładem na wypadek śmierci. Osobami wskazanymi mogą być: małżonek, wstępni, zstępni lub rodzeństwo.

Kwota wypłaty nie może być wyższa niż dwudziestokrotne przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku ogłaszane przez prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za ostatni miesiąc przed śmiercią posiadacza rachunku. Kwoty tej nie można podwyższyć z uwagi na liczbę wydanych dyspozycji. Gdyby dyspozycja została dokonana na rzecz kilku osób, to wówczas posiadacz rachunku powinien określić sumę przypadającą dla każdej z nich, bądź wskazać limit w procentach.

Natomiast dyspozycja wkładem może zostać w każdym czasie odwołana przez posiadacza rachunku bądź zmieniona na piśmie.

Natomiast takiej dyspozycji wkładem na wypadek śmierci nie mogą dokonać współposiadacie rachunków wspólnych.

Do kosztów postępowania spadkowego, które obciążają spadek, należy zaliczyć wydatki poczynione na zarządzanie spadkiem w okresie między jego otwarciem a objęciem przez spadkobierców, na przykład koszty zabezpieczenia spadku, ogłoszenia testamentu, przesłuchania świadków, testamentu ustnego, związane z ustanowieniem wykonawcy testamentu, wynagrodzenie tego wykonawcy oraz wydatki na jego działalność, a także koszty spisu inwentarza i zarządu spadku, który nie został objęty.

Małżonek i osoby bliskie spadkodawcy, które mieszkały z nim do dnia jego śmierci, mają prawo korzystać jeszcze przez trzy miesiące z mieszkania oraz z urządzeń domowych, w taki sposób, jak robiły to do tej pory. Spadkodawca nie może pozbawić ich tego prawa albo ograniczyć go. Nawet gdyby dokonał w tej sprawie rozporządzenia, na przykład w testamencie, nie będzie ono ważne.

Uprawnienie to może jednocześnie przysługiwać kilku osobom, pod warunkiem że mieszkały ze spadkodawcą. Nie musiały prowadzić z nim wspólnego gospodarstwa. Chodzi tutaj o trwałe zamieszkiwanie, ponieważ czasowe nie daje prawa do korzystania przez trzy miesiące z mieszkania po śmierci spadkodawcy. Na to prawo nie ma żadnego wpływu fakt, czy te osoby będą dziedziczyły po zmarłym.

Obowiązek wykonania zapisu jest długiem spadkowym. Odpowiedzialność za wykonanie go jest ograniczona do wartości stanu czynnego spadku. Odpowiedzialność zapisobiorcy, który jest obciążony tzw. dalszym zapisem, jest ograniczona do wartości jego dalszego zapisu.

Spadkobiercy odpowiadają za wykonanie zapisu dla osoby uprawnionej. Zapis zobowiązuje do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby. Taki obowiązek może zostać nałożony zarówno na spadkobiercę ustawowego, jak i testamentowego. Testament może zawierać tzw. dalszy zapis i obciążać zapisem także zapisobiorcę.

Przedmiotem zapisu może być każde świadczenie o charakterze majątkowym, na przykład do przeniesienia własności i wydania rzeczy oznaczonej co do gatunku lub do tożsamości, albo ustanowienia na rzecz zapisobiorcy określonego prawa rzeczowego, na przykład odrębnej własności lokalu.

Przedmiotem zapisu może być też obowiązek wypłacenia zapisobiorcy określonej kwoty, wypłaty renty, przelew wierzytelności, umorzenie długu, spełnienie określonych usług na przykład wynikających z umowy o dożywocie.