Dochodzenie roszczeń z weksla po śmierci dłużnika

Pierwszą rzeczą, jaką powinien zrobić wierzyciel, gdy dowie się o śmierci dłużnika wekslowego, jest ustalenie kręgu jego spadkobierców. Dokumentami stanowiącymi dowód, że określone osoby są spadkobiercami dłużnika, są postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza. W dokumentach tych są wymienieni wszyscy spadkobiercy dziedziczący spadek po danej osobie.

W celu uzyskania odpisu postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku należy zwrócić się z wnioskiem do sądu rejonowego właściwego dla ostatniego miejsca zamieszkania dłużnika wekslowego o wydanie odpisu tego postanowienia lub o udzielenie informacji, czy postępowanie w sprawie stwierdzenia nabycia spadku po dłużniku jest w toku. Aby uzyskać odpis aktu poświadczenia dziedziczenia, wierzyciel powinien ustalić, czy taki akt został sporządzony, a jeżeli tak, to przez jakiego notariusza. Informację taką można uzyskać z prowadzonego w formie elektronicznej rejestru aktów poświadczenia dziedziczenia.

Jeżeli z uzyskanych informacji wynika, że postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku nie zostało wydane ani nie toczy się postępowanie w tej sprawie, a w rejestrze aktów poświadczenia dziedziczenia brak jest informacji o sporządzeniu aktu w odniesieniu do zmarłego dłużnika, wierzyciel może sam złożyć w sądzie wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po swoim dłużniku. Stwierdzenie nabycia spadku przez spadkobiercę następuje bowiem na wniosek osoby mającej w tym interes (art. 1025 kodeksu cywilnego), a jak wskazuje się w doktrynie i orzecznictwie, osobą taką jest każdy mający interes prawny w prawidłowym wykazaniu następstwa po spadkodawcy.

Po uzyskaniu postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo odpisu aktu poświadczenia dziedziczenia, wierzyciel powinien zwrócić się do spadkobierców dłużnika wekslowego o dobrowolne uregulowanie długu (spadkobiercy mogą nie wiedzieć o istnieniu długu spadkodawcy). Jeżeli spadkobiercy dłużnika wekslowego nie uregulują długu dobrowolnie, wierzyciel wekslowy może wystąpić na drogę sądową.

Roszczenia z weksla generalnie dochodzone są przed sądem w postępowaniu nakazowym (art. 485 par. 2 k.p.c.). Postępowanie nakazowe jest szybsze i prostsze od postępowania prowadzonego w zwykłym trybie. W wyniku takiego postępowania sąd wydaje nakaz zapłaty, w którym orzeka, że pozwany ma w ciągu dwóch tygodni od dnia doręczenia nakazu zaspokoić roszczenie w całości wraz z kosztami albo wnieść w tym terminie zarzuty (art. 491 par. 1 k.p.c.). Jeżeli nakazu zapłaty nie uda się doręczyć, z uwagi na śmierć dłużnika lub z powodu braku kontaktu z nim (np. z powodu wyjazdu dłużnika za granicę), dochodzenie roszczeń z weksla może być utrudnione. Zgodnie bowiem z art. 492¹ par. 1 k.p.c. – w sytuacji gdy doręczenie nakazu zapłaty nie może nastąpić dlatego, że miejsce pobytu pozwanego nie jest znane albo gdyby doręczenie mu nakazu nie mogło nastąpić w kraju, sąd z urzędu uchyla nakaz zapłaty i podejmuje odpowiednie czynności (przykładowo zobowiązuje do podania nowego adresu pozwanego lub, w przypadku śmierci dłużnika, zawiesza z urzędu postępowanie). Jeżeli ustalenie nowego adresu jest niemożliwe lub też nie można ustalić, kto jest spadkobiercą dłużnika wekslowego, wierzyciel powinien wystąpić o ustanowienie dla nieobecnego dłużnika kuratora, a w przypadku śmierci dłużnika – kuratora spadku.

Warto pamiętać, że przepisu o uchyleniu nakazu zapłaty z powodu braku możliwości doręczenia nie stosuje się w postępowaniu nakazowym w sprawach gospodarczych, to jest w sprawach ze stosunków cywilnych pomiędzy przedsiębiorcami, w zakresie prowadzonej przez nich działalności gospodarczej (art. 479⁴ par. 3 k.p.c.).

Zobowiązanym z weksla jest nie tylko jego wystawca. Za zobowiązania z weksla solidarnie odpowiada ten, kto weksel wystawił, przyjął, indosował lub poręczył (art. 47 ustawy – Prawo wekslowe). W takim przypadku wierzyciel wekslowy będzie mógł zdecydować, czy dochodzić roszczenia także od innych osób: akceptanta (to jest dłużnika głównego w przypadku weksla trasowanego), poręczyciela lub indosanta.

W interesie wierzyciela może być więc uzyskanie poręczenia wekslowego (aval) przez inną niż wystawca osobę lub osoby. Jeżeli jednak wierzyciel chce dochodzić roszczeń od kogo innego niż dłużnik główny (akceptant weksla trasowanego lub wystawca weksla własnego) lub poręczyciel dłużnika głównego, powinien on pamiętać o sporządzeniu protestu wekslowego, chyba że weksel zawiera klauzulę bez protestu (lub inną równoważną).