Jak pozwany może bronić się przed wyrokiem zaocznym

Jeżeli pozwany nie stawił się na rozprawę, mimo że został o niej zawiadomiony przez sąd w sposób właściwy, to wówczas zostaje wydany wyrok zaoczny. Najczęściej jest on niekorzystny dla pozwanego, ponieważ uwzględnia żądania pozwu.

Sąd przyjmuje, że prawdziwe są twierdzenia powoda o okolicznościach faktycznych, które zostały przytoczone w pozwie lub w pismach procesowych doręczonych pozwanemu przed rozprawą, pod warunkiem że nie budzą one uzasadnionych wątpliwości, albo nie zostały przytoczone tylko po to, aby obejść prawo. Sąd przyjmuje, że twierdzenia powoda są prawdziwe, ponieważ pozwany im nie zaprzeczył.

Sąd wydaje wyrok zaoczny również wówczas, gdy pozwany wprawdzie stawił się na rozprawę, ale nie bierze w niej udziału. Jednak nawet w takiej sytuacji nie wyda wyroku zaocznego, gdy merytoryczne rozpoznanie sprawy nie jest dopuszczalne, ponieważ uzna, że pozew odrzuci albo zawiesi postępowanie.

Sąd wyda wyrok zaoczny, wówczas gdy pozwanemu w sposób prawidłowy doręczono wezwanie na rozprawę. Dlatego sąd musi dysponować dowodem doręczenia wezwania. W praktyce zdarza się, że w dniu rozprawy sąd jeszcze nie dysponuje takim dowodem, a potwierdzenie właściwie dokonanego wezwania nadejdzie do sądu już po dniu rozprawy.

Jeżeli w dniu rozprawy, na którą nie stawił się pozwany, sąd nie ma jeszcze zwrotnego poświadczenia odbioru przez niego wezwania, to wówczas może zastrzec, że wyda wyrok zaoczny po otrzymaniu go. Wyrok zaoczny może wydać wówczas w ciągu dwóch tygodni po otrzymaniu doręczenia na posiedzeniu niejawnym.

Wyrok zaoczny zostaje wydany w tym samym składzie, w którym odbyła się rozprawa. Sąd go nie ogłasza, ale z urzędu nadaje mu rygor natychmiastowej wykonalności.

Sąd uzasadnia wyrok w następujących przypadkach:

● gdy powództwo oddalił w całości lub w części, a powód zażądał uzasadnienia w ciągu tygodnia od doręczenia mu wyroku

● powód wprawdzie nie zgłosił takiego żądania, ale wniósł apelację w przepisanym terminie (sąd uzasadnia wówczas wyrok z urzędu).

Nie uzasadnia wyroku zaocznego korzystnego dla powoda, w którym uwzględnił jego powództwo.

Gdyby zaś poświadczenie doręczenia wezwania nadeszło do sądu po upływie dwóch tygodni, to wówczas sąd nie wyda już wyroku zaocznego.

Przed wyrokiem zaocznym, który zapadł na rozprawie podczas nieobecności pozwanego, może on bronić się, wnosząc sprzeciw. Powinien zażądać w nim uchylenia wyroku i wyjaśnić, dlaczego nie był na rozprawie i nie mógł na niej skutecznie bronić swoich praw.

Wyrok zaoczny sąd doręcza powodowi i pozwanemu z pouczeniem o tym, jakie środki zaskarżenia im przysługują. Robi to z urzędu, nie czekając na wniosek którejkolwiek strony postępowania.

Sąd informuje strony o rodzajach środków zaskarżenia, terminie składania i skutkach złożenia, a także o tym, jakie są skutki niezłożenia środka zaskarżenia.

W ciągu tygodnia od doręczenia wyroku zaocznego, pozwany ma prawo złożyć sprzeciw. Składa go w formie pisma procesowego. W sprawach w postępowaniu uproszczonym składa go na urzędowym formularzu, a gdy przepis szczególny tak stanowi, to wnosi go na nośniku elektronicznym. W sprawach ze stosunku pracy i ubezpieczeń społecznych pracownik i ubezpieczony mogą złożyć sprzeciw ustnie do protokołu.

Oprócz pozwanego sprzeciw od wyroku zaocznego mogą wnieść również: prokurator, organizacja społeczna, inspektor pracy, rzecznik konsumentów oraz interwenient uboczny, który przystąpił do sprawy po stronie pozwanej.

W sprzeciwie pozwany powinien przytoczyć zarzuty przeciwko żądaniu pozwu oraz wskazać fakty i dowody na ich uzasadnienie. Musi go też opłacić uiszczając kwotę równą wysokości połowy wpisu.

Przyjmuje się, że zarzuty, które pozwany wskazał jako skierowane przeciwko żądaniu pozwu, są takie same, jak zarzuty przeciwko rozstrzygnięciu sprawy w wyroku zaocznym.

Sprzeciw powinien spełniać wymogi pisma procesowego. Musi zawierać przede wszystkim następujące elementy:

● oznaczenie sądu, do którego został skierowany

● określenie stron: imię, nazwisko lub nazwę, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników,

● oznaczenie pisma, czyli wskazanie, że jest to sprzeciw,

● wniosek i dowody na poparcie przytoczonych okoliczności,

● zarzuty przeciwko żądaniu pozwu, fakty i dowody na ich uzasadnienie,

● sygnaturę akt, ponieważ sprzeciw nie jest pierwszym pismem w sprawie,

● podpis strony, albo jej przedstawiciela ustawowego albo pełnomocnika,

● wymienienie załączników (odpis sprzeciwu jest również załącznikiem).

Po złożeniu sprzeciwu, sąd ocenia, czy warunki formalne zostały zachowane. Gdy stwierdzi braki, wzywa pozwanego do ich uzupełnienia i wyznacza termin, w którym powinien to zrobić. Gdyby pozwany nie uzupełnił braków w wyznaczonym terminie, to sąd odrzuca sprzeciw.

Brakiem jest też niewniesienie sprzeciwu na urzędowym formularzu albo na nośniku elektronicznym w tych sprawach, w których pozwany powinien to zrobić. Gdy sąd wezwie stronę do uzupełnienia braków, będzie musiała wnieść sprzeciw w formie właściwej.

Sąd odrzuci sprzeciw, który został wniesiony po terminie albo nie został opłacony. Pozwany ma prawo złożyć wniosek o przywrócenie uchylonego terminu do wniesienia pozwu i uzasadnić, że nie nastąpiło to z jego winy.

W sprawie odrzucenia sprzeciwu sąd wydaje postanowienie na posiedzeniu niejawnym i doręcza je z urzędu pozwanemu. Pozwany ma prawo wnieść zażalenie na to postanowienie.

Jeżeli sprzeciw został sporządzony w sposób właściwy, opłacony i wniesiony w terminie, a braki uzupełnione, to sąd wyznacza rozprawę i doręcza sprzeciw powodowi. Nie wydaje postanowienia o przyjęciu sprzeciwu. Wyrok zaoczny traci moc, dopiero gdy zostanie uchylony. Sąd może zawiesić rygor natychmiastowej wykonalności wyroku zaocznego, gdyby został wydany z naruszeniem przepisów albo pozwany uprawdopodobnił, że na rozprawę nie stawił się z przyczyn przez siebie niezawinionych, a przedstawione okoliczności budzą wątpliwości co do zasadności wyroku.

Na rozprawie, po ponownym rozpoznaniu sprawy sąd wyda wyrok. Może wyrok zaoczny w części lub całości utrzymać w mocy, uchylić go, orzec o żądaniu pozwu, pozew odrzucić, postępowanie umorzyć.

Wydany przez sąd I instancji drugi raz wyrok w tej samej sprawie może zostać potem zaskarżony przez strony po wniesieniu przez nie apelacji. Taka możliwość istnieje nawet wówczas, gdy wyrok zaoczny zostanie utrzymany w mocy.

Koszty rozprawy i sprzeciwu ponosi pozwany nawet wówczas, gdy wyrok został uchylony. Kosztami nie zostanie obciążony tylko wówczas, gdy jego niestawiennictwo nie było zawinione lub nie zostały do akt dołączone jego wyjaśnienia, które nadesłał jeszcze przed rozprawą.

Pozwany może wycofać sprzeciw. Jeżeli sąd uzna, że cofnięcie jest dopuszczalne, umorzy postępowanie i orzeknie o kosztach na takich zasadach, jak przy wycofaniu pozwu.

Cofnięcie jest dopuszczalne również wówczas, gdy po wniesieniu sprzeciwu nastąpiło rozszerzenie powództwa. Całą opłatę zwróci pozwanemu, gdy wycofał on pozew jeszcze zanim sąd wysłał go powodowi. Połowę opłaty zwraca, gdy sprzeciw cofnięto przed rozpoczęciem rozprawy. Po wycofaniu sprzeciwu wyrok zaoczny staje się prawomocny.