Zabezpieczenie roszczenia przez komornika

Cechą szczególną postępowania nakazowego jest nadanie nakazowi zapłaty wydanemu w tym postępowaniu mocy tytułu zabezpieczenia już z chwilą jego wydania - art. 492 kodeksu postępowania cywilnego. W przypadku zabezpieczania roszczenia pieniężnego powód może skorzystać jedynie ze sposobów wskazanych w art. 747 k.p.c. (patrz ramka). Gdy nakaz zapłaty zasądza świadczenie innych rzeczy zamiennych, to składający wniosek poza sposobami zabezpieczenia wymienionymi w art. 747 k.p.c. ma również możliwość wskazania sposobów wymienionych w art. 755 k.p.c. (m.in. zakaz zbywania przedmiotów lub praw objętych postępowaniem).

Skierowanie wniosku do komornika wiąże się z koniecznością poniesienia przez powoda kosztów wykonania zabezpieczenia przewidzianych w ustawie z 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji. Uprawniony musi liczyć się z koniecznością uiszczenia komornikowi opłaty w wysokości 2 proc. wartości roszczenia, które podlega zabezpieczeniu, jednak opłata ta nie może być mniejsza niż 3 proc. przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego i nie wyższa niż pięciokrotność tego wynagrodzenia. Co istotne, do czasu uiszczenia wymienionej opłaty komornik nie dokonuje zabezpieczenia (art. 45 wspomnianej powyżej ustawy). Powód ma jednak możliwość odzyskania wymienionych kosztów postępowania zabezpieczającego. Na podstawie art. 770 k.p.c. komornik może tylko ustalić koszty wykonania zabezpieczenia, nie jest natomiast władny orzec, kto te koszty ma ponieść, gdyż rozstrzygnięcie w tym względzie należy do sądu (wyrok SN z 26 stycznia 2001 r., II CKN 366/00, Glosa 2001, nr 7, s. 45). Dlatego z wnioskiem o przyznanie kosztów postępowania zabezpieczającego wystąpić należy do sądu, który wydał nakaz. Wniosek taki powinien być zgłoszony w terminie wskazanym w art. 109 k.p.c. (tj. najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia). Znajdzie on zastosowanie również w sprawie, w której tytułem zabezpieczającym jest nakaz zapłaty (por. uzasadnienie postanowienia SN z 8 listopada 2006 r., III CZP 69/06, OSNC 2007/7-8/121). Wówczas sąd, który wydał nakaz zapłaty, rozstrzygnie o kosztach postępowania zabezpieczającego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie (np. w wyroku uchylającym nakaz i oddalającym powództwo lub w wyroku utrzymującym nakaz zapłaty w mocy).

Sytuacja komplikuje się nieco w przypadku gdy nakaz zapłaty, na podstawie którego postępowanie zabezpieczające zostało przeprowadzone, stał się orzeczeniem kończącym postępowanie w sprawie wskutek jego niezaskarżenia. Powstających w tym wypadku wątpliwości nie rozwiała nowelizacja art. 745 k.p.c. dokonana ustawą z 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw. W związku z tym aktualność zachowuje pogląd Sądu Najwyższego, wyrażony jeszcze przed wspomnianymi zmianami k.p.c., zgodnie z którym w omawianym przypadku należy w drodze analogii zastosować art. 745 par. 2 k.p.c. (Lex, nr 55247, uchwała SN z 22 września 1995 r., III CZP 117/95, OSNC 1995/12/179, wyrok SN z 9 maja 2002 r., II CKN 639/00). Powód winien zatem wystąpić do sądu, który wydał nakaz zapłaty, z wnioskiem o przyznanie kosztów postępowania zabezpieczającego, i to w ustawowym terminie dwóch tygodni rozpoczynającym swój bieg po uprawomocnieniu się postanowienia komornika o ustaleniu kosztów postępowania zabezpieczającego. W razie uchybienia wskazanemu terminowi roszczenie o zwrot kosztów postępowania zabezpieczającego wygasa i nie może być dochodzone w procesie odszkodowawczym przewidzianym w art. 746 k.p.c. ani w jakimkolwiek innym postępowaniu [por. T. Ereciński (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom 3, Warszawa 2007 r.].

Pewne wątpliwości budzić może kwestia opłaty należnej od wniosku o przyznanie kosztów postępowania zabezpieczającego. Zgodnie z art. 3 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, pismo podlega opłacie jedynie wówczas, gdy przepis ustawy przewiduje jej pobranie. Nie domniemywa się zatem obowiązku uiszczenia opłaty od pisma. Jednocześnie w art. 23 wspomnianej ustawy postanowiono, iż opłatę stałą w kwocie 40 zł pobiera się również od wniosku o wszczęcie postępowania nieprocesowego lub samodzielnej jego części, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych brak przepisu szczególnego dotyczącego omawianej kwestii. Skłaniałoby to do konkluzji, iż przedmiotowy wniosek podlega opłacie stałej w wysokości 40 zł. Jednak koszty postępowania zabezpieczającego nie mogą być dochodzone w odrębnym postępowaniu, bowiem dochodzone roszczenie o zwrot kosztów postępowania zabezpieczającego nie przestaje być roszczeniem akcesoryjnym w stosunku do roszczeń objętych powództwem podstawowym (W. Klawonn, Nakaz zapłaty jako tytuł zabezpieczenia, PPE 2006 nr 4-6). Z tego też względu wydaje się zasadne przyjęcie, iż wniosek, o którym mowa, nie jest wnioskiem o wszczęcie postępowania, a ponieważ nie ustanowiono od niego opłaty w żadnym przepisie szczególnym, to w ogóle nie podlega on opłacie.

Mając powyższe na uwadze, skłaniałbym się również ku poglądowi, iż w postępowaniu w sprawach gospodarczych strona reprezentowana przez fachowego pełnomocnika obowiązana będzie wraz z wnioskiem o zasądzenie kosztów postępowania zabezpieczającego dołączyć dowód doręczenia drugiej stronie albo wysłania przesyłką poleconą odpisu tego wniosku (art. 479⁹ par. 1 k.p.c.) (podobnie A. Mączyński, Rozstrzyganie o kosztach postępowania zabezpieczającego powstałych po wydaniu nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, będącego orzeczeniem kończącym postępowanie w sprawie, PPE 2007 nr 12). Pogląd ten jest tym bardziej uzasadniony, że wyliczenie pism, których ten obowiązek nie dotyczy, ma charakter wyczerpujący (art. 479⁹ par. 2 k.p.c.), a wspomniany wniosek nie jest składany wyłączenie w interesie wnoszącego i ze swej istoty może mieć znaczenie dla innych niż wnoszący wniosek podmiotów uczestniczących w postępowaniu, co odróżnia go od np. wniosku o uzasadnienie wyroku, którego obowiązek z art. 479⁹ par. 1 k.p.c. nie dotyczy (por. postanowienie SN z 4 listopada 2005 r., V CZ 124/05, LEX nr 171282).