Kiedy i w jaki sposób można korzystać z pomocy pełnomocnika

Pełnomocnictwo polega na tym, że jedna osoba występuje w charakterze i na rzecz drugiej osoby na podstawie zawartego między nimi stosunku prawnego. Podstawą takiego rozwiązania nie są przepisy, lecz wola osób zainteresowanych tego typu współpracą. Źródłem umocowania jest więc jednostronne oświadczenie woli mocodawcy. Z kolei osoba reprezentująca go jest tzw. pełnomocnikiem.

Co do zasady pełnomocnictwo może być udzielone w dowolnej formie. Tak więc w przypadku większości czynności prawnych wystarczy, że mocodawca udzieli pełnomocnictwa ustnie. Są jednak pewne wyjątki od tej reguły. Jeżeli bowiem do ważności czynności prawnej potrzebna jest szczególna forma, pełnomocnictwo do dokonania tej czynności powinno być udzielone w tej samej formie. Najlepszym przykładem jest umowa sprzedaży nieruchomości, która wymaga zachowania formy aktu notarialnego. W takim przypadku pełnomocnictwo też powinno być udzielone w formie aktu notarialnego. Jeśli tak nie będzie, należy liczyć się z tym, że notariusz nie uzna go i pełnomocnik nie będzie mógł podpisać umowy w imieniu mocodawcy. Po prostu w sytuacji, gdy przepisy wymagają, aby w danym przypadku pełnomocnictwo było udzielone w określonej formie, niedochowanie tej formy powoduje, że pełnomocnik nie będzie mógł działać na rzecz mocodawcy.

Trzeba przy tym zaznaczyć, że nawet gdy według przepisów wystarczająca jest forma ustna, warto też potwierdzić pełnomocnictwo na piśmie. Dzięki temu łatwiej jest udowodnić osobom, z którymi dokonuje się czynności prawnych w imieniu mocodawcy, że jest się do nich uprawnionym.

Pełnomocnictwo ogólne powinno być pod rygorem nieważności udzielone na piśmie.

Pełnomocnik powinien mieć zdolność do czynności prawnych.

Istnieje kilka rodzajów pełnomocnictw. Pierwsze z nich to pełnomocnictwo ogólne. Może ono dotyczyć umocowania do czynności zwykłego zarządu np. nieruchomością. Poza tym wyróżnia się pełnomocnictwo rodzajowe. Polega ono na tym, że pełnomocnik będzie mógł dokonywać w imieniu mocodawcy czynności prawnych określonego rodzaju np. sprzedawanie nieruchomości, zawieranie umów o pracę w imieniu przedsiębiorstwa. Oprócz tego często spotykane jest pełnomocnictwo szczególne, które dotyczy indywidualnie określonej czynności prawnej. Można go udzielić, w przypadku gdy potrzebna jest pomoc np. przy sprzedaży określonego mieszkania.

Ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika dla strony nie odbywa się automatycznie. Strona, która domaga się ustanowienia pełnomocnika z urzędu, musi spełnić określone wymogi. Zasadą jest, że o pełnomocnika z urzędu może ubiegać się wyłącznie osoba zwolniona - przez sąd lub z ustawy - z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Poza tym strona ubiegająca się o pełnomocnika musi złożyć odpowiedni wniosek. Sąd uwzględnia wniosek, jeżeli uzna udział adwokata lub radcy prawnego za potrzebny.

Wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu zgłasza się w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. W przypadku gdy osoba, która stara się o ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu, nie ma miejsca zamieszkania w siedzibie tego sądu, może zgłosić wniosek w sądzie rejonowym właściwym ze względu na miejsce swego zamieszkania, który niezwłocznie przesyła sądowi właściwemu. Decydując się na takie rozwiązanie, kierowano się potrzebami osób, których miejsce zamieszkania nie pokrywa się z właściwością sądu właściwego do rozpoznania wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Nie ma wymogu, aby wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu zgłoszony był w I instancji. Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego może być zgłoszony po raz pierwszy także w postępowaniu apelacyjnym lub kasacyjnym. W takich sytuacjach sąd apelacyjny lub kasacyjny może przekazać wniosek do rozpoznania sądowi I instancji. Rozwiązanie takie ma przede wszystkim na celu przyspieszenie rozpoznawania spraw w wyższych instancjach poprzez niezajmowanie sądów wyższych instancji sprawami incydentalnymi mniejszej wagi.

W przypadku gdy wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu zostanie uwzględniony, wówczas sąd zwraca się o wyznaczenie adwokata lub radcy prawnego do właściwej okręgowej rady adwokackiej lub rady okręgowej izby radców prawnych. Jeżeli adwokat lub radca prawny ustanowiony w ten sposób ma podjąć czynności poza siedzibą sądu orzekającego, właściwa okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych, na wniosek ustanowionego adwokata lub radcy prawnego, wyznaczy w razie potrzeby adwokata lub radcę prawnego z innej miejscowości.

O ustanowienie adwokata lub radcy prawnego może występować nie tylko strona zwolniona przez sąd na wniosek, ale także strona, która korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych. Aby ustanowienie pełnomocnika z urzędu dla strony korzystającej z ustawowego zwolnienia od kosztów było skuteczne, należy zgłosić odpowiedni wniosek o ustanowienie adwokata bądź radcy prawnego z urzędu. Sąd może uwzględnić taki wniosek, jeżeli na podstawie oświadczenia w nim zawartego, obejmującego szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania strona wykaże, że nie może, bez uszczerbku utrzymania, swojego i rodziny, ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego.

Pełnomocnictwo nie ma charakteru ponadczasowego. Umocowanie do działania w imieniu mocodawcy może wygasnąć z różnych powodów. Przede wszystkim wtedy, gdy zostanie zrealizowany cel udzielenia pełnomocnictwa określony w jego treści. Może też mieć miejsce odwołanie pełnomocnictwa. Poza tym także śmierć pełnomocnika lub mocodawcy albo likwidacja osoby prawnej uzasadnia wygaśnięcie pełnomocnictwa. Zdarzają się sytuacje, gdy pełnomocnictwo ma charakter terminowy. Wówczas wygasa ono z upływem tego terminu. Istnieje też możliwość zrzeczenia się pełnomocnictwa. W każdym razie po wygaśnięciu umocowania pełnomocnik obowiązany jest zwrócić mocodawcy dokument pełnomocnictwa. Może także żądać poświadczonego odpisu tego dokumentu. Wygaśnięcie umocowania powinno być na odpisie zaznaczone.