Jak starać się o podwyżkę alimentów płaconych od lat w tej samej wysokości

Zasądzone już alimenty mogą zostać podwyższone przez sąd lub na podstawie umowy między stronami: uprawnionym do świadczenia i zobowiązanym do płacenia. W imieniu małoletniego uprawnionego do alimentów najczęściej występuje matka lub ojciec, u którego on przebywa, albo opiekun prawny.

Żądanie podwyższenia uzasadnione jest w razie istotnego wzrostu usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego lub istotnego zwiększenia się możliwości płatniczych zobowiązanego. Obie przesłanki mogą wystąpić łącznie, ale wystąpienie tylko jednej z nich uzasadnia zmianę wyroku lub umowy dotyczących obowiązku alimentacyjnego.

W razie wystąpienia przesłanek uzasadniających podwyższenie alimentów z żądaniem może wystąpić każdy uprawniony: osoba działająca w imieniu małoletniego dziecka, pełnoletnie dziecko, rozwiedziony małżonek, a także rodzeństwo lub rodzice zobowiązanego, którym takie świadczenie sąd przyznał. Powództwo może wytoczyć również prokurator oraz organizacje społeczne, których wykaz opracował minister sprawiedliwości.

Aby ustalić, czy rzeczywiście nastąpiła zmiana uzasadniająca podwyżkę alimentów, porównuje się aktualne potrzeby i możliwości płatnicze z tymi, które istniały wówczas, gdy sąd orzekał o wysokości alimentów lub strony zawierały umowę określającą ich wysokość.

Możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego nie oznaczają faktycznych jego zarobków lub dochodu z majątku. Sąd bierze pod uwagę również niewykorzystane przez niego możliwości, pod warunkiem że są realne. Chodzi tutaj o ewentualne przychody zarówno w gotówce, jak i w naturze oraz takie świadczenia uzupełniające wynagrodzenie podstawowe, jak: premie, dodatki, nagroda jubileuszowa itd. Na niewykorzystane możliwości sąd zwraca uwagę szczególnie wówczas, gdy zobowiązany do alimentów nie jest w stanie zaspokoić potrzeb uprawnionego z tych środków, którymi aktualnie dysponuje.

Na możliwości majątkowe osoby zobowiązanej do płacenia alimentów mają wpływ również pobierane przez nią zasiłki.

Natomiast przy rozpatrywaniu uzasadnionych potrzeb uprawnionego sądy muszą zwracać uwagę na to, czy pozew o podwyższenie alimentów nie wszczyna procesu fikcyjnego, który ma na celu pokrzywdzenie innych wierzycieli niż osoby uprawnione do alimentów. Taki obowiązek sądów wynika z uchwały pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 9 czerwca 1976 r. w sprawie sygn. akt III CZP 46/75, opublikowanej w OSNCP nr 9 z 1976 r., poz. 184.

Zmiana wysokości alimentów może dotyczyć również okresu poprzedzającego wytoczenie powództwa, jeśli wystąpiły wówczas okoliczności uzasadniające takie żądanie. Chodzi o taką sytuację, gdy z tego okresu pozostały jeszcze niezaspokojone potrzeby uprawnionego do alimentów oraz zobowiązanie od osób trzecich na zaspokojenie tych potrzeb.

Z wiekiem uzasadnione potrzeby dziecka rosną i osoba zobowiązana do płacenia alimentów musi liczyć się z roszczeniami o ich podwyższenie. W tej sytuacji nie opłaca się jednak uciekać z majątkiem i powoływać się na znikome możliwości płatnicze i majątkowe. W pewnych przypadkach, przy ustalaniu zakresu świadczeń alimentacyjnych, sąd nie uwzględnia zmiany w sytuacji majątkowej zobowiązanego, jaka nastąpiła w ciągu ostatnich trzech lat. Chodzi o osobę, która była już do tych świadczeń zobowiązana.

Jeżeli w ciągu trzech lat przed sądowym dochodzeniem świadczeń alimentacyjnych bez ważnego powodu zrzekła się prawa majątkowego lub w inny sposób dopuściła do jego utraty lub zrzekła się zatrudnienia bądź zmieniła je na mniej zyskowne, to wówczas sąd tych zmian nie uwzględnia.

W razie podjęcia przez zobowiązanego do alimentów takich decyzji majątkowych sąd o wysokości świadczenia w procesie o podwyższenie alimentów zadecyduje, uwzględniając jego aktualne możliwości zarobkowe i majątkowe. Ten trzyletni termin liczy się wstecz od daty wniesienia pozwu o podwyższenie alimentów.

Pozew o podwyższenie alimentów wnosi się do sądu rejonowego, w okręgu którego pozwany ma miejsce zamieszkania, albo do sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania osoby uprawnionej do świadczenia. Powód ma prawo wybrać sąd. Ma prawo więc skorzystać z tzw. właściwości przemiennej i wnieść pozew do sądu, w którego okręgu sam ma miejsce zamieszkania, zamiast do sądu właściwego dla miejsca zamieszkania pozwanego.

Zdarza się, że pozwany nie ma miejsca zamieszkania w kraju. Wtedy właściwy do rozpoznania sprawy będzie sąd według miejsca zamieszkania powoda. Nawet gdy pozwany mieszka za granicą, to podwyższenia alimentów można dochodzić przed sądem w Polsce. Jednak nawet wówczas nową wysokość podwyższonych alimentów sąd określi w złotych, a nie w walucie obcej.

Strona, która dochodzi podwyższenia alimentów, jest zwolniona od kosztów sądowych i może zgłosić wniosek o ustanowienie dla niej adwokata z urzędu. Natomiast w pozwie powinna zażądać, aby koszty te poniósł pozwany, któremu takie ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych nie przysługuje.

Pozew zawiera też żądanie nadania wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności. Na sądzie taki obowiązek ciąży z urzędu, co do rat płatnych po wytoczeniu powództwa. Natomiast w stosunku do rat płatnych przed wytoczeniem powództwa sąd ma obowiązek nadać z urzędu rygor natychmiastowej wykonalności tylko za okres płatności nie dłuższy niż trzy miesiące.

Sporządzając pozew o podwyższenie alimentów, zawsze należy określić wartość przedmiotu sporu. Tę wartość stanowi suma dochodzonych świadczeń za jeden rok. W przykładowym wzorze opublikowanym obok powód żądał podwyższenia alimentów z kwoty 200 zł miesięcznie do kwoty 800 zł miesięcznie. Wysokość podwyżki wynosiła więc 600 zł miesięcznie i dlatego wartość przedmiotu sporu wynosi 7200 zł (czyli 600 zł pomnożone przez 12 miesięcy).

W praktyce sądowej sporo wątpliwości wywołuje możliwość występowania z pozwem o wyższe alimenty do bogatych dziadków dziecka, w sytuacji gdy zobowiązany do płacenia ich ojciec albo matka znajduje się w o wiele gorszej sytuacji materialnej. Przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego określają kolejność, w jakiej zobowiązani do alimentacji mogą być obciążeni na rzecz uprawnionego. Przyjmuje się, że rodzice w tej kolejności wyprzedzają dziadków.

Sąd Najwyższy w orzecznictwie wyraża pogląd, że obowiązek utrzymania dzieci ciąży przede wszystkim na jego rodzicach. Nawet gdy jedno z nich nie żyje, to taki obowiązek ciąży na drugim. Dopiero gdy nie jest on w stanie w całości lub w części sprostać swoim obowiązkom względem dziecka i z tego powodu mogłoby się ono znaleźć w niedostatku, to - zdaniem Sądu Najwyższego - istnieje możliwość subsydiarnego obowiązku dalszych krewnych. Takie stanowisko Sąd Najwyższy zajął w wyroku z 24 maja 1966 r. w sprawie sygn. akt III CR 89/66, który nie został opublikowany