Kiedy małżonek nie musi płacić długów drugiego małżonka

Nie wszystkie wierzytelności mogą zostać zaspokojone z majątku wspólnego małżonków, nawet wówczas gdy nie zawierali oni intercyzy i dorobili się takiego majątku. Gdyby zobowiązanie zaciągnęli oboje, wówczas odpowiadają za nie całym majątkiem wspólnym oraz swoimi majątkami osobistymi.

Natomiast sposób odpowiedzialności za długi zaciągnięte tylko przez jednego małżonka zależy od tego, czy drugi wyraził zgodę na zaciąganie ich, a także od tego, czy wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa przez jednego małżonka. Istotny jest też moment powstania wierzytelności. Za długi zaciągnięte przed powstaniem wspólności majątkowej albo związane wyłącznie z osobistym majątkiem dłużnika (na przykład w związku z przyjęciem zadłużonego spadku) odpowiada on wyłącznie ze swojego majątku osobistego, z wynagrodzenia za pracę, z dochodów uzyskanych z innej działalności zarobkowej oraz z korzyści z praw autorskich i praw pokrewnych, prawa własności przemysłowej oraz innych praw twórcy.

Za wszystkie zobowiązania, bez względu na to, kiedy zostały zaciągnięte oraz jaki ustrój majątkowy istnieje w małżeństwie dłużnika, zawsze odpowiada on swoim majątkiem osobistym.

Natomiast solidarnie za zobowiązania oboje małżonkowie odpowiadają tylko wówczas, gdy mąż albo żona zaciągnęli je w sprawach wynikających z zaspokojenia zwykłych potrzeb rodziny.

Wierzyciel, który chce skutecznie zabezpieczyć odzyskanie należności, powinien przed zawarciem umowy z dłużnikiem domagać się, aby jego małżonek wyraził zgodę na tę transakcję oraz sprawdzić, czy małżonkowie nie mają umowy o rozdzielności majątkowej. Jeżeli drugi małżonek wyraził zgodę na zaciągnięcie zobowiązania oraz łączy ich wspólność majątkowa, to wówczas egzekucja należności może być prowadzona nie tylko z majątku osobistego dłużnika, lecz również z majątku wspólnego.

Zgoda może zostać wyrażona przed lub równocześnie z zawarciem umowy. Nie musi być skierowana do kontrahenta małżonka, lecz wystarczy, że będzie o niej wiedział tylko małżonek zamierzający zaciągnąć zobowiązanie. Może zostać wyrażona w dowolnej formie: na piśmie, ustnie, w drodze elektronicznej, a nawet wynikać tylko z zachowania się małżonka dłużnika. Gdyby małżonek wyraził tę zgodę już po zaciągnięciu zobowiązania, wówczas przyjmuje się, że w sposób umowny na majątek wspólny zostanie rozciągnięta odpowiedzialność za dług jednego małżonka.

Wyrażenie zgody nie może być jednak obarczone wadą, bo wówczas małżonek będzie mógł uchylić się od skutków prawnych swojego oświadczenia woli. Nieważne będzie oświadczenie złożone dla pozoru, pod wpływem błędu, wywołane podstępem lub groźbą.

Wierzyciel, który uzyskał wyrok zasądzający roszczenie, ma prawo wystąpić do sądu z wnioskiem o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu również przeciwko małżonkowi swojego dłużnika. Wierzyciel musi jednak wykazać dokumentem urzędowym lub prywatnym, że stwierdzona tytułem egzekucyjnym wierzytelność powstała na skutek czynności prawnej, która została dokonana za zgodą małżonka dłużnika, lub powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Taka klauzula wykonalności może zostać nadana nie tylko orzeczeniu sądu, ale również wyrokowi sądu polubownemu, ugodzie sądowej, ugodzie zawartej przed sądem polubownym itd.

Klauzula wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika może zostać nadana pod warunkiem ograniczenia jego odpowiedzialności tylko do majątku objętego wspólnością majątkową. W dodatku w chwili nadawania tej klauzuli przez sąd muszą być spełnione następujące wymogi:

● w chwili wydania wyroku, czyli powstania tytułu egzekucyjnego oraz opatrzenia go klauzulą, dłużnik pozostaje w związku małżeńskim,

● majątek małżonków objęty jest wspólnością majątkową.

Klauzulę wykonalności wyrokowi nadaje sąd I instancji. Natomiast sąd II instancji może też ją nadać, ale tylko dopóki akta sprawy znajdują się w tym sądzie.

Natomiast sąd rejonowy właściwości ogólnej dłużnika nadaje klauzulę wykonalności tytułom egzekucyjnym pochodzącym od sądu administracyjnego oraz innym tytułom.

Gdyby zaś nie można było ustalić sądu właściwości ogólnej dłużnika, wówczas właściwym jest sąd rejonowy, w którego okręgu ma zostać wszczęta egzekucja. Gdyby wierzyciel chciał wszcząć egzekucję za granicą, wówczas właściwy będzie sąd rejonowy, w którego okręgu tytuł został sporządzony.

Natomiast nakazowi zapłaty klauzulę nadaje sąd, który go wydał, zaś tytułowi egzekucyjnemu pochodzącemu od referendarza nadaje ją referendarz.

Zanim sąd nada klauzulę wykonalności powinien wysłuchać małżonka dłużnika, który może zgłosić zarzuty dotyczące ustania wspólności ustawowej. Na przykład może wskazać, że wspólność została zniesiona przez sąd w czasie trwania małżeństwa, powstała na skutek ubezwłasnowolnienia małżonka albo na skutek ustania małżeństwa (śmierć, rozwód, unieważnienie małżeństwa).

Wierzytelność, która powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa przez jednego z małżonków, może zostać zaspokojona z majątku osobistego dłużnika, z jego wynagrodzenia za pracę, z dochodów uzyskanych z innej działalności zarobkowej oraz z praw autorskich, pokrewnych, własności przemysłowej oraz innych praw twórcy. W tym przypadku wierzyciel częściowo będzie prowadził egzekucję również z majątku wspólnego małżonków, ponieważ w skład tego majątku wchodzi pobrane wynagrodzenie za pracę oraz dochody z innej działalności zarobkowej każdego małżonka.

Wierzyciel może żądać zaspokojenia także z przedmiotów majątkowych wchodzących w skład przedsiębiorstwa. Taki sposób egzekwowania roszczeń prowadzony jest wówczas, gdy w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa małżonek zaciągnął długi bez zgody swojego męża lub żony.

Jednak w takim przypadku wierzyciel powinien wykazać się dokumentem urzędowym lub prywatnym, że wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem firmy. Takim dowodem może być na przykład faktura. Dlatego małżonek przedsiębiorcy nie musi każdorazowo wyrażać zgody na przykład na zawarcie kontraktu przez męża (żonę) z inną firmą.

Na innych zasadach prowadzona jest egzekucja wierzytelności, która powstała jeszcze zanim dłużnik i jego małżonek zaczęli się dorabiać wspólnego majątku w ramach wspólności ustawowej.

Wierzytelność uważana będzie za pochodzącą z okresu przed powstaniem wspólności, wówczas gdy np. przed tą datą została zawarta umowa między wierzycielem a dłużnikiem.

Wierzyciel może wówczas żądać zaspokojenia z majątku osobistego dłużnika, z wynagrodzenia za pracę lub z dochodów uzyskanych przez niego z innej działalności zarobkowej, a także z praw autorskich, pokrewnych, praw własności przemysłowej oraz innych praw twórcy.

W taki sam sposób wierzyciel może zaspokoić się wówczas, gdy długi dotyczą majątku osobistego dłużnika.

Gdyby jeden z małżonków tak bardzo zadłużył się, że zostanie ogłoszona jego upadłość, wówczas między nimi z mocy prawa ustanie wspólność majątkowa, a majątek wspólny razem z majątkiem upadłego wejdzie do masy upadłości, z której zostaną zaspokojeni jego wierzyciele. Natomiast małżonek upadłego może dochodzić w postępowaniu upadłościowym należności z tytułu udziału w majątku wspólnym. W ten sposób staje się on wierzycielem upadłego małżonka.

Poza masą upadłości pozostaje jedynie majątek osobisty małżonka upadłego.

W razie ogłoszenia upadłości przyjmuje się, że majątek wspólny, który powstał w okresie prowadzenia przedsiębiorstwa, został nabyty ze środków, które pochodziły z dochodów firmy. Aby małżonek upadłego mógł odzyskać przynajmniej część majątku wspólnego, musi wykazać, że majątek wspólny powstał z innych źródeł niż dochody firmy z okresu sprzed bankructwa.

Małżonkowie mogli zawrzeć umowę o rozdzielności majątkowej i w ten sposób nie dorobić się majątku wspólnego. Wtedy małżonek dłużnika ze swojego majątku osobistego nie odpowiada za jego zobowiązania. Jednak w pewnych wypadkach wierzyciel ma prawo domagać się przy prowadzeniu egzekucji odstąpienia od tej zasady.

Na intercyzę dłużnik może powoływać się w stosunku do swoich wierzycieli tylko wówczas, gdy oni o niej wiedzieli (tzn. o zawarciu umowy oraz o jej rodzaju).

W razie sporu z wierzycielem małżonkowie lub ten z nich, który powołuje się na zawarcie umowy, powinien udowodnić, że wierzyciel wiedział o intercyzie.