Można żądać wykupienia działki objętej ochroną

I CSK 312/08

Zbigniew L. odziedziczył po Irenie H. nieruchomość w Warszawie. Spadkodawczyni nabyła ją w 1943 r. z zamiarem wybudowania domu. Jednak w 1952 r., na podstawie zarządzenia ministra leśnictwa, na obszarze, na którym znajduje się działka, utworzono rezerwat przyrody. Na terenie rezerwatu nie wolno budować, a zakaz ten obowiązuje nadal. Wobec tego w październiku 2001 r. Zbigniew L. wystąpił do sądu przeciwko Skarbowi Państwa - prezydentowi m.st. Warszawy. Domagał się złożenia oświadczenia woli, a konkretnie wykupu tej nieruchomości. Jako podstawę roszczenia spadkobierca wskazał art. 84 ust. 1 obowiązującej wówczas ustawy z 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska. Zgodnie z jego treścią właściciele nieruchomości położonych w strefie ochronnej lub na obszarze objętym zakazami i nakazami mogli wystąpić z żądaniem wykupu po cenie odpowiadającej wartości tej nieruchomości. Dotyczyło to sytuacji, w których korzystanie z nieruchomości w sposób dotychczasowy byłoby związane z istotnymi ograniczeniami lub utrudnieniami. Analogiczny zapis znajduje się w art. 129 obowiązującego prawa ochrony środowiska.

Sąd I instancji oddalił powództwo. Zbigniew L. odwołał się, a sąd II instancji uchylił ten wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Wtedy powództwo zostało uwzględnione. Skarb Państwa odwołał się, ale sąd II instancji apelację oddalił. Uznał, że roszczenie o wykup nieruchomości jest nieprzedawnione.

Od tego wyroku Skarb Państwa wniósł skargę kasacyjną. Twierdził m.in., że po roku 1980 r. nie zaszły żadne nowe okoliczności w stosunku do istniejących przed tą datą, bo od dawna jest tam rezerwat. Działka była już zalesiona i ogrodzona w 1980 r.

Sąd Najwyższy nie zgodził się z tym i skargę oddalił. W ustnym uzasadnieniu wyroku podkreślił, że przesłanki wykupu zostały spełnione. Nieruchomość położona jest bowiem na obszarze objętym ochroną i związane są z tym istotne utrudnienia w korzystaniu z niej. Niejasne tylko było, czy utrudnienia miały powstać przed wejściem w życie ustawy, czy dopiero po jej wejściu. Z przepisów wprowadzających prawo ochrony środowiska wynika, że do roszczeń związanych z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości powstałymi przed wejściem w tej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, a roszczenia przedawniają się z dniem 30 czerwca 2004 r. Wersja obu sądów, które przyjęły, że art. 84 odnosi się do terenów objętych ochroną przed wejściem w życie ustawy z 1980 r., jest prawidłowa. Tylko taka interpretacja będzie zgodna z konstytucyjnymi standardami ochrony własności oraz Europejską Konwencją o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.