Upadłość konsumencka tylko na wniosek dłużnika

Od 31 marca upadłość może być ogłoszona także w stosunku do dłużnika, który jest osobą fizyczną nieprowadzącą działalności gospodarczej, pod warunkiem jednak, że stał się niewypłacalny wskutek wyjątkowych i niezależnych od niego okoliczności. Z nowej formuły upadłości nie skorzystają więc osoby, które nie zdążyły jeszcze lub zaniedbały wpisania swej aktywności gospodarczej do gminnej ewidencji. Podobnie wspólnicy osobowych spółek handlowych, czyli jawnych, partnerskich, komandytowych i komandytowo-akcyjnych. Nie mają również prawa, by ubiegać się o upadłość konsumencką rolnicy, a także osoby, wobec których niespełna dziesięć lat temu umorzono zobowiązania w całości lub w części, lub które zawarły układ jako przedsiębiorcy. Wszyscy oni mogą jednak zalegalizować bankructwo na zasadach przewidzianych dla firm.

Gdy chodzi natomiast o legalizację bankructwa konsumenta, postępowanie może zostać wszczęte wyłącznie na jego wniosek (dłużnika) i według reguł upadłości likwidacyjnej. Ważne jest przy tym, by zainteresowany stał się niewypłacalny, np. z powodu choroby, utraty pracy czy kataklizmu (powiedzmy powodzi czy huraganu). Wyklucza natomiast tego rodzaju ewentualność zaciągnięcie przez dłużnika zobowiązania, gdy był już niewypłacalny, albo dyscyplinarne zwolnienie go z pracy czy choćby rozwiązanie umowy za jego zgodą.

Wniosek o upadłość konsumencką składa się w sądzie rejonowym. Sąd umorzy jednak postępowanie, jeżeli upadły nie wskaże i nie wyda syndykowi całego majątku lub niezbędnych dokumentów. Może mieć problem także, gdy w inny sposób nie wykona ciążących na nim obowiązków.

Jednym z najbardziej dotkliwych skutków procedury - dla upadającego - będzie sprzedaż jego domu lub mieszkania. Z uzyskanej w ten sposób kwoty zostaną mu wprawdzie wydzielone środki odpowiadające przeciętnemu rocznemu czynszowi najmu, ale utraci dotychczasowe lokum, jeżeli był jego właścicielem. Przy ustalaniu należnej kwoty będą oczywiście brane pod uwagę potrzeby mieszkaniowe upadłego, a więc m.in. liczba osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym.

Po sporządzeniu ostatecznego planu podziału, nie wcześniej jednak niż po opuszczeniu przez upadłego domu, sąd wyda postanowienie o ustaleniu planu spłaty wierzycieli. Określi jednocześnie ile, komu i w jakim czasie bankrut będzie musiał zwracać, a także jaka część jego zobowiązań (po wykonaniu planu spłaty) zostanie umorzona. Plan spłaty nie powinien naruszać praw wierzyciela wobec poręczyciela upadłego ani wobec współdłużnika. Nie może też wpływać na prawa wynikające z hipoteki, zastawu, także rejestrowego, jeżeli zabezpieczenia te były ustanowione na mieniu osoby trzeciej. W czasie dokonywania spłat upadłemu będzie wolno zaciągać nowe zobowiązania tylko wtedy, kiedy byłoby to niezbędne do utrzymania jego samego, a także osób, wobec których ma on tego rodzaju ustawowy obowiązek. Z kosztami utrzymania mogą więc mieć problem konkubenci. Upadły nie będzie również mógł kupować na raty ani z odroczoną płatnością.

Umorzenie zobowiązań nie obejmie natomiast należności powstałych po ogłoszeniu upadłości. Dość uciążliwym obowiązkiem będzie konieczność składania sądowi co roku, do końca kwietnia, sprawozdania z wykonania planu spłaty wierzycieli za poprzedni rok kalendarzowy. Upadły wykaże w ten sposób osiągnięte przychody, spłacone kwoty i nabyte składniki majątku warte więcej niż dwukrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę. Do sprawozdania trzeba będzie dołączać kopię rocznego PIT.

Bezskuteczne okaże się zniesienie wspólności majątkowej, jeżeli intercyzę bankrut podpisałby w ciągu roku przed złożeniem wniosku o upadłość. To samo dotyczy odpłatnych czynności prawnych, takich jak np. sprzedaż, gdyby umowy zostały zawarte z najbliższą rodziną, w ciągu sześciu miesięcy przed złożeniem wniosku.

Po ogłoszeniu upadłości ustanie wspólność majątkowa bankruta. Majątek wspólny wejdzie do masy upadłości. Współmałżonek będzie jednak mógł dochodzić należności z tytułu udziału w nim. Niewykluczone więc, że stanie się to skuteczną metodą ratowania choćby części rodzinnego dorobku. Pewną korzyścią nowej formy upadłości powinno być i to, że po ustaleniu planu spłat wierzyciele będą musieli wnieść o wykreślenie wpisu bankruta w biurze informacji gospodarczej.