Rozpoznanie sprawy w niewłaściwym składzie skutkuje nieważnością postępowania

Po półtora roku można stwierdzić, że zmiany w omawianym zakresie powinny mieć szerszy zakres. Zachowanie udziału czynnika społecznego w niektórych kategoriach spraw doprowadziło do powstania wątpliwości interpretacyjnych wynikających z nieprecyzyjnego określenia, w których z nich udział ławników jest konieczny. Dodatkowo niektóre z postępowań trzeba w sposób sztuczny dzielić, ponieważ roszczenia skumulowane w jednym pozwie rozpoznane być muszą przez różne składy sądu.

Obecnie ławnicy z mocy art. 47 par. 2 pkt 1 k. p. c. występują wyłącznie w sprawach o: ustalenie istnienia, nawiązanie lub wygaśnięcie stosunku pracy, o uznanie bezskuteczności wypowiedzenia stosunku pracy, o przywrócenie do pracy i przywrócenie poprzednich warunków pracy lub płacy oraz łącznie z nimi dochodzone roszczenia, o odszkodowanie w przypadku nieuzasadnionego lub naruszającego przepisy wypowiedzenia oraz rozwiązania stosunku pracy, o roszczenie związane z naruszeniem zasady równego traktowania w zatrudnieniu, i o odszkodowanie lub zadośćuczynienie w wyniku stosowania mobbingu.

Duże wątpliwości budzi w praktyce sądowej to, do których spraw odnosi się sformułowanie o łącznie dochodzonych roszczeniach. Brak jest w tej kwestii wypowiedzi Sądu Najwyższego. Przeważa jednak pogląd, iż dotyczy ono tylko spraw o uznanie bezskuteczności wypowiedzenia stosunku pracy, o przywrócenie do pracy i przywrócenie poprzednich warunków pracy lub płacy. Rozpoznanie sprawy w niewłaściwym składzie skutkuje natomiast negatywnymi konsekwencjami dla stron postępowania, ponieważ powoduje jego nieważność. Nie ma przy tym składów lepszych i gorszych, dlatego rozpoznanie w składzie ławniczym sprawy, która powinna być rozstrzygnięta w składzie jednoosobowym, też będzie powodowało konieczność jej powtórzenia.

Brak zrozumienia u procesujących się stron wywołuje ponadto konieczność wyłączania niektórych spraw do odrębnego rozpoznania. Przykładowo, za roszczenie związane ze sprawą o przywrócenie do pracy można bowiem uznać żądanie zapłaty wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, ale już nie zapłaty ekwiwalentu za urlop lub wynagrodzenia za nadgodziny. Skutek tego jest taki, że roszczenia tego typu, nawet jeśli zostały objęte jednym pozwem, muszą zostać rozłączone i rozpoznane oddzielnie. Do czasu wprowadzenia omawianych zmian utrudnienia takie nie występowały. Uregulowania powyższe powodują ponadto trudności związane z wyznaczaniem spraw rozpoznawanych w różnych składach na wokandę. Również sam ich dobór do rozpoznawania w składzie ławniczym może budzić wątpliwości.

W mojej opinii połowiczne rozwiązanie w postaci odsunięcia ławników od rozpoznawania większości spraw pracowniczych i pozostawienie ich tylko w niektórych z nich nie było zasadne i wprowadziło niepotrzebne komplikacje. Zasadne byłoby zatem całkowite zrezygnowanie z ławników w sprawach pracowniczych, realizując konstytucyjny wymóg udziału obywateli w wymierzaniu sprawiedliwości wyłącznie w najpoważniejszych sprawach karnych, względnie istotne zmodyfikowanie obecnie istniejących rozwiązań.