Nie ma podstaw do wznowienia

Rzecznik praw obywatelskich zwrócił się do Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z pytaniem, czy wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka stwierdzający naruszenie prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez sąd, gwarantowanego przez art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, stanowi podstawę do żądania wznowienia postępowania z powodu jego nieważności (art. 401 pkt 2 kodeksu postępowania cywilnego), czy też stanowi stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (art. 417¹ par. 2 zdanie 1), uzasadniające żądanie naprawienia szkody.

W uzasadnieniu rzecznik podkreśla, że w orzecznictwie SN pojawiły się rozbieżności dotyczącego tego, jakie znaczenie procesowe ma wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka stwierdzający naruszenie w krajowym postępowaniu cywilnym prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez sąd. W postanowieniu z 19 października 2005 r. (V CO 16/05) SN wykluczył, by korzystny dla strony prawomocnie zakończonego postępowania cywilnego wyrok Trybunału mógł stanowić podstawę skargi o wznowienie postępowania. Nieważność postępowania stanowi podstawę skargi o wznowienie, jeżeli została spowodowana przez jedną z okoliczności wymienionych w art. 401 pkt 1 i 2 k.p.c.

Przepis ten stanowi, że można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się wyroku nie mogła domagać się wyłączenia; jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana, bądź jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. Ponieważ żadna z tych okoliczności nie zaszła, skarga o wznowienie postępowania oparta na art. 6 ust. 1 konwencji (prawo do sprawiedliwego sądu) jest niedopuszczalna.

Inaczej orzekł SN w postanowieniu z 17 kwietnia 2007 r. (I PZ 5/04). Uznał, że jeśli doszło do naruszenia prawa strony do rzetelnego procesu, może to stanowić okoliczność uzasadniającą wznowienie postępowania z powodu jego nieważności.

Natomiast w wyroku z 28 listopada 2008 r. (V CSK 271/08) stwierdził, że wyrok trybunału należy traktować za równoznaczny ze stwierdzeniem materialnoprawnej przesłanki bezprawności, co w konsekwencji może rodzić odpowiedzialność odszkodowawczą władzy publicznej.

Rzecznik przychyla się do poglądu wyrażonego w wyroku SN z 28 listopada 2008 r., co uzasadnia żądanie naprawienia szkody na podstawie art. 417 par. 2 zdanie 2 kodeku cywilnego.

Izba Cywilna Sądu Najwyższego w składzie 7 sędziów w odpowiedzi podjęła 30 listopada następującą uchwałę: Ostateczny wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w którym stwierdzono naruszenie prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez sąd, zagwarantowanego w art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej 4 listopada 1950 r. w Rzymie (Dz.U. z 1993 r. nr 61, poz. 284 z późn. zm.), nie stanowi podstawy wznowienia postępowania cywilnego; odmawia podjęcia uchwały w pozostałym zakresie.

Sygn. akt III CZP 16/10

Marta Pionkowska