Nowoczesne systemy zarządzania wierzytelnościami

Zarządzanie wierzytelnościami w firmie polega na podejmowaniu czynności mających na celu przeciwdziałanie starzeniu się długów. Ma prowadzić do szybkiego odzyskiwania należności, aby nie powstawały wierzytelności przeterminowane, których egzekucja jest bezskuteczna.

Coraz częściej odzyskiwaniem długów firm zajmują się profesjonaliści, czyli wyspecjalizowane firmy windykacyjne. Natomiast firma wierzyciela prowadzi wówczas tylko monitoring bieżących należności i w ten sposób zapobiega powstawaniu należności przeterminowanych, co z kolei ma wpływ na utrzymanie płynności finansowej przedsiębiorstwa. W ramach monitoringu przypomina się również kontrahentom o upływających dopiero w przyszłości terminach zapłaty. Takie działania dopingują dłużników do uiszczania należności w terminie, co ma wpływ na utrzymanie płynności finansowej firmy wierzyciela. Właściwe zarządzanie wierzytelnościami nie musi wcale polegać na wyegzekwowaniu całej należności od dłużnika. Wierzyciel może skorzystać również na kompensacie długów, albo na ich cesji.

O potrąceniu, czyli kompensacie należności można mówić wówczas, gdy na przykład dwóch przedsiębiorców występuje względem siebie jednocześnie w roli dłużnika i wierzyciela. Wtedy każdy z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, pod warunkiem, że przedmiotem tych wzajemnych roszczeń są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości a zarazem oznaczone tylko co do gatunku. W dodatku obie wierzytelności muszą być wymagane i mogą być dochodzone przed sądem lub innym organem państwowym. Dlatego nie potrąca się wierzytelności przedawnionych.

Gdy dłużnik z wierzycielem dogadają się i dojdzie do potrącenia, to wówczas obie wierzytelności umarzają się nawzajem, aż do wysokości wierzytelności niższej. Staje się wówczas wymagalna jedynie część wierzytelności wyższej, która stanowi nadwyżkę ponad wartość umorzonej już wierzytelności niższej.

Wprawdzie przy zastosowaniu metody potrącenia zadłużeń wierzyciel nie otrzyma pieniędzy do ręki od zalegającego z zapłatą kontrahenta, ale uwolni się od swojego zadłużenia w stosunku do osoby będącej jednocześnie jego dłużnikiem i wierzycielem, bądź przynajmniej zmniejszy wysokość wierzytelności, a także nie zapłaci odsetek przynajmniej za część okresu zalegania z zapłatą.

Do potrącenia wierzytelności nie dochodzi jednak automatycznie, tylko z mocy samego prawa. Przynajmniej jedna z osób będących jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami powinna złożyć oświadczenie w sprawie dokonania potrącenia. Oświadczenie nie musi zostać złożone w szczególnej formie. W zasadzie jego forma może być dowolna. W dodatku ma ono moc wsteczną od chwili, w której potrącenie stało się możliwe i w ten sposób pozwala uniknąć obowiązku zapłaty odsetek, odszkodowania lub kary umownej.

Natomiast zgoda drugiej strony na potrącenie nie jest potrzebna.

Nowoczesny sposób zarządzania wierzytelnościami polega również na dokonywaniu cesji, czyli przelewu zadłużeń. Jest to forma sprzedaży wierzytelności. Na przykład dłużnikowi opłaca się nabyć zobowiązanie ciążące na jego wierzycielu, aby w przyszłości dokonać potrącenia obu zadłużeń (czyli ciążącego na dłużniku i ciążącego na wierzycielu) i w ten sposób uniknąć płacenia. Taka transakcja jest dla niego korzystna szczególnie wówczas, gdy zapłaci zbywcy znacznie niższą kwotę od wartości zadłużenia.

Aby dokonać cesji wierzyciel zawiera umowę z nabywcą wierzytelności i przenosi na niego swoją wierzytelność. Do zawarcia takiej transakcji nie jest potrzebna zgoda wierzyciela, pod warunkiem, że wierzyciel i dłużnik nie zawierali wcześniej umowy wykluczającej przelew długu.

Wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa (np. hipoteka, zastaw) oraz roszczenie o zaległe odsetki.

W umowie cesji zbywca musi zapewnić, że w chwili zawierania jej jest jedynym (czyli niesolidarnym) i bezwarunkowym wierzycielem przelewanej wierzytelności, która nie jest obciążona na rzecz osób trzecich. Powinien również stwierdzić, że nie jest zobowiązany w stosunku do jakiejkolwiek innej osoby do przeniesienia na nią tej konkretnej wierzytelności.

Umowa przelewu wierzytelności może zostać sporządzona w dowolnej formie. Jednak wówczas, gdy wierzytelność została stwierdzona pismem, to przelewu można dokonać zawierając umowę na piśmie.

Dodatkowa procedura wymagana jest wówczas, gdy przelew wierzytelności nastąpił już po uzyskaniu przez wierzyciela tytułu egzekucyjnego lub w toku sprawy przed jego wydaniem. Aby nowy właściciel wierzytelności uzyskał w sądzie na swoje nazwisko klauzulę wykonalności przelew należy sporządzić w szczególnej formie - np. zawarta umowa musi mieć podpis urzędowo poświadczony.

Poprzedni wierzyciel powinien zawiadomić dłużnika o cesji. Nabywca wierzytelności w swoim interesie musi dopilnować, aby takie formalności zostały dokonane, ponieważ niezawiadomiony o przelewie dłużnik może spełnić świadczenie do rąk poprzedniego wierzyciela. W takim przypadku nabywca wierzytelności nie będzie mógł żądać od niego, aby ponownie mu zapłacił.

Małgorzata Piasecka-Sobkiewicz