6 sposobów na zabezpieczenie zwrotu pożyczonych pieniędzy

Tylko umowa pożyczki kwoty przewyższającej 500 zł powinna zostać sporządzona na piśmie, przy drobniejszych kwotach może mieć dowolną formę, nawet ustną. Umowę pożyczki można nawet zawrzeć przez tzw. czynności konkludentne (czyli dorozumiane). Ma to miejsce wówczas, gdy wręczamy komuś określoną kwotę, a z okoliczności i czynności towarzyszących temu zdarzeniu wynika, że po pewnym czasie powinien ją zwrócić.

Przez umowę pożyczki wierzyciel zobowiązuje się przenieść na własność dłużnika określoną sumę, a dłużnik zobowiązuje się zwrócić mu tę samą kwotę.

Umowa zawarta na piśmie znacznie ułatwi wierzycielowi odzyskanie pieniędzy wówczas, gdy dłużnik zwleka z oddaniem ich, a nawet zaprzecza, że je pożyczył lub chce udowodnić, że otrzymał ją jako darowiznę. Będzie dowodem w sądzie na potwierdzenie wysokości pożyczonej kwoty, przewidzianego terminu zwrotu pieniędzy, a nawet konieczności zwaloryzowania należnej wierzycielowi sumy oraz odsetek.

Właściwie sporządzona umowa pożyczki określa osobę wierzyciela i dłużnika (ich imiona, nazwiska, adresy, numery PESEL) oraz przedmiot umowy. Przedmiotem pożyczki mogą być pieniądze albo rzeczy oznaczone tylko co do gatunku. Dłużnik zobowiązuje się wówczas zwrócić tę samą kwotę lub tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości (np. ryż łuskany pierwszego gatunku).

W umowie wskazuje się, czy ma charakter nieodpłatny, czy odpłatny w postaci odsetek należnych wierzycielowi przy zwrocie pożyczonej sumy. Spisując umowę pożyczki, można umieścić w niej dodatkowy wymóg tzw. klauzulę waloryzacyjną, która zastrzega, że wysokość świadczenia zostanie ustalona według innego niż pieniądz miernika wartości np. w odniesieniu do wartości złota, zboża itd. Można też oznaczyć termin zwrotu pożyczki.

W umowie można wprawdzie oznaczyć termin zwrotu pożyczki, ale nie jest to konieczne. Wskazując termin, strony mogą podać dowolną datę i wówczas z chwilą upływu jej dłużnik musi bez wzywania oddać pieniądze.

Gdy termin nie został podany w umowie, to wówczas dłużnik powinien zwrócić pieniądze dopiero w ciągu sześciu tygodni od wypowiedzenia umowy pożyczki przez wierzyciela. Wypowiedzenie pożyczki powinno nastąpić w tej formie, w jakiej została zawarta umowa. W razie zawarcia jej na piśmie wypowiedzenie musi nastąpić również w tej formie.

Gdy w umowie nie został zamieszczony dodatkowy wymóg zobowiązujący pożyczkobiorcę do zapłaty odsetek, to wówczas zwraca on kwotę nominalną bez oprocentowania. Tylko wówczas, gdy opóźnia się i w określonym w umowie terminie pieniędzy nie oddaje, wierzyciel ma prawo żądać odsetek za zwłokę.

Biorący pożyczkę może zwrócić ją w każdym czasie bez względu na to, czy w umowie został wskazany termin zwrotu, oraz czy była oprocentowana, pod warunkiem że w umowie nie zostały ujęte inne zastrzeżenia.

W razie nieoznaczenia zwrotu pieniędzy w umowie wierzyciel powinien wypowiedzieć umowę. Musi zrobić to w sposób stanowczy i bezwarunkowy, aby jego oświadczenie nie budziło wątpliwości. Na przykład: wzywam do zapłaty pożyczonej sumy, żądam zwrotu pożyczki, wypowiadam umowę pożyczki, proszę oddać pożyczone pieniądze. Gdy pomimo wezwania do zapłaty dłużnik nie oddaje pieniędzy, wierzyciel może: wnieść do sądu pozew do zapłaty, zgłosić się o wykonanie zobowiązania do poręczycieli lub zaspokoić swoje roszczenia z przedmiotu, na którym został ustanowiony zastaw.

Skutecznie można zabezpieczyć pożyczkę przez poręczenie jej przez inne osoby niż dłużnik. Umowa poręczenia jest odrębną umową niż pożyczka i poręczyciel (lub poręczyciele) zobowiązuje się w niej względem poręczyciela wykonać zobowiązanie na wypadek, gdyby dłużnik nie zwrócił pożyczki. Poręczyciel swoje oświadczenie pod rygorem nieważności musi zwrócić na piśmie. Rygor ten oznacza, że poręczenie złożone w formie ustnej nie będzie ważne, czyli wierzyciel nie będzie mógł skutecznie dochodzić roszczeń od poręczyciela na wypadek gdyby dłużnik nie zapłacił.

Poręczenie najczęściej jest udzielane za wiedzą dłużnika. Często nawet on sam wskazuje wierzycielowi osobę poręczyciela. W takiej sytuacji niezwłocznie po zapłacie długu powinien zawiadomić o tym poręczyciela. Wtedy poręczyciel, który zaspokoił wierzyciela, może domagać się od dłużnika tego, co zapłacił, chyba że działał w złej wierze.

Dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia. O tym fakcie wierzyciel powinien niezwłocznie zawiadomić poręczyciela i wezwać go do zapłaty. Natomiast poręczyciel o dokonanej zapłacie długu musi zawiadomić niezwłocznie dłużnika. Gdy nie powiadomi go, to może się zdarzyć, że dłużnik również wykona zobowiązanie. Wtedy poręczyciel nie może się domagać od dłużnika zwrotu tego, co sam wierzycielowi zapłacił. Z roszczeniem o zwrot uiszczonej za dłużnika pożyczki może wystąpić tylko do wierzyciela. Wyjątek od tej zasady ma miejsce wówczas, gdy dłużnik wiedział o spłaceniu długu przez poręczyciela, a mimo to uregulował zobowiązanie w stosunku do wierzyciela.

Pożyczone pieniądze można zabezpieczyć ustanawiając zastaw rejestrowy na rzeczy (np. samochodzie, maszynie) lub niektórych prawach dłużnika albo innej osoby uprawnionej do rozporządzenia nimi.

Dług zabezpieczony zastawem rejestrowym zaspokajany jest z obciążonego nią przedmiotu przed innymi wierzytelnościami.

Umowę zastawniczą zawiera na piśmie pod rygorem nieważności wierzyciel zwany zastawnikiem z posiadaczem zastawianego przedmiotu zwanym zastawcą. Umowa zawarta ustnie nie będzie ważna. Następnie wpisuje się ją do rejestru zastawów. Zastaw ustanowiony na samochodzie lub innym pojeździe mechanicznym, który podlega rejestracji, zostaje odnotowany w jego dowodzie rejestracyjnym. Po obciążeniu rzeczy zastawem zastawca może dalej z niej korzystać i musi dbać, aby zachować ją w stanie niepogorszonym.

Wierzyciel chce zabezpieczyć udzieloną pożyczkę zastawem rejestrowym. Obciąża nim rzeczy oznaczone co do tożsamości lub co do gatunku, zbiór rzeczy ruchomych lub praw, wierzytelności, prawa na dobrach niematerialnych, lub z papierów wartościowych z instrumentów finansowych, które nie są papierami wartościowymi, a np. nie może obciążyć hipoteki i statków morskich.

Pożyczka może zostać zabezpieczona tzw. zastawem cywilnym,(określa się go w ten sposób, ponieważ jest uregulowany przepisami kodeksu cywilnego), który daje wierzycielowi możliwość zaspokojenia roszczeń bez względu na to, czyją własnością ta rzecz się stała. Ma on nawet pierwszeństwo przed wierzycielami osobistymi właściciela rzeczy. Przedmiotem takiego zastawu są rzeczy ruchome oraz prawa zbywalne. Rzecz obciążona zastawem zostaje wydana wierzycielowi, który może z niej korzystać, albo osobie trzeciej, na którą strony się zgodziły. Po wygaśnięciu zastawu powinna zostać zwrócona właścicielowi. Natomiast gdy dłużnik nie zapłaci, wierzyciel będzie mógł jej wartość zaliczyć na poczet należności po dopełnieniu formalności.

Zawierając umowę pożyczki, wierzyciel może domagać się uregulowania w niej również sposobu obciążenia rzeczy zastawem, który zabezpieczy jego roszczenie w przyszłości. Wtedy umowa zastawu będzie częścią umowy głównej, czyli umowy pożyczki. Można ją też sporządzić jako umowę samodzielną. Jeżeli pożyczka ma zostać zwrócona razem z odsetkami, zastaw zabezpiecza również roszczenie wierzyciela o odsetki i wygasa dopiero po zwrocie pożyczonych pieniędzy razem z odsetkami i kosztami. Umowa może też regulować sprawę pożytków, które przynosi rzecz obciążona zastawem.

W umowie można przyznać też wierzycielowi uprawnienia, aby te pożytki pobierał i zaliczał na poczet zabezpieczonej wierzytelności i związanych z nią roszczeń. Wtedy po wygaśnięciu zastawu musi wyliczyć się z uzyskanych w ten sposób korzyści.

Wierzyciel może żądać, aby dłużnik zabezpieczył jego roszczenie o pożyczkę wekslem i podpisując go, potwierdził istnienie zobowiązania. Weksel zatrzymuje wierzyciel i w razie gdy dłużnik nie zapłaci w terminie, może go zrealizować. Weksel jest papierem wartościowym i w obrocie spełnia przede wszystkim funkcje płatniczą, kredytową i gwarancyjna. Tzw. weksel własny stanowi przyrzeczenie, że wystawca (czyli w tym przypadku dłużnik) we wskazanym miejscu i czasie zapłaci wskazaną tam kwotę. Gdy dłużnik wekslowy nie zapłaci roszczenia z weksla, wierzyciel może dochodzić w sądzie w postępowaniu nakazowym.

Wierzyciel, który uzyskał weksel od dłużnika, w razie odmowy zapłaty albo zwłoki z zapłatą łatwiej odzyska pieniądze, występując do sądu z roszczeniem z weksla, niż składając pozew o zapłatę. Nie musi udowadniać przed sadem, że pożyczył określoną kwotę i nie otrzymał zwrotu w ustalonym terminie. W postępowaniu nakazowym otrzyma nakaz zapłaty, a wystarczy, że do pozwu dołączy oryginał weksla. Postępowanie nakazowe będzie więc prowadzone znacznie szybciej niż toczące się w tradycyjnej formie. Wydany nakaz zapłaty sąd przesyła go wierzycielowi oraz dłużnikowi. Gdy dłużnik nie zapłaci nakazu, to nakaz może być przedmiotem egzekucji komorniczej.