Zwłoka w zapłacie rat nie pozbawia prawa wykupu rzeczy

Przesłanka wywiązania się ze wszystkich zobowiązań wynikających z umowy nie może być traktowana równoważnie z terminowym wywiązywaniem się z tych zobowiązań. Byłoby to sprzeczne z samym pojęciem zobowiązania. Zgodnie bowiem z art. 353 par. 1 i 2 k.c. zobowiązanie polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien je spełnić, przy czym świadczenie może polegać na działaniu albo na zaniechaniu. Natomiast termin wykonania zobowiązania to inna kwestia.

Powód wniósł o zasądzenie od pozwanego 117 100 zł tytułem odszkodowania za niewykonanie umów leasingu z opcją wykupu. Sąd okręgowy oddalił powództwo. Uznał, że powód dopuścił się zwłoki w zapłacie rat leasingowych, więc pozwany zasadnie odmówił przeniesienia własności przedmiotów leasingu. Dlatego nie można mu przypisać nienależytego wykonania umowy. Powód wniósł apelację.

Sąd apelacyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę sądowi okręgowemu do ponownego rozpoznania. Skutkiem wadliwego ustalenia stanu faktycznego była bowiem błędna ocena prawna roszczenia powoda. Sąd niesłusznie przyjął, że pozwany udowodnił fakt pozostawania powoda w zwłoce z zapłatą 35 rat leasingowych aż 35 razy, ponieważ oparł się wyłącznie na zaprzeczonych przez powoda twierdzeniach pozwanego oraz na dowodzie z dokumentu prywatnego w postaci zestawienia podpisanego przez pracownika pozwanego. Tymczasem - zgodnie z art. 245 k.p.c. - dokument taki stanowi jedynie dowód, że osoba pod nim podpisana złożyła oświadczenie w nim zawarte. Powód natomiast twierdził, że wykonał umowy leasingu należycie i domagał się ich realizacji przez pozwanego. Pozwany zatem, chcąc się uwolnić od tego obowiązku, powinien był wykazać, że korzystający nie wywiązał się ze wszystkich ciążących na nim zobowiązań i z tej przyczyny nie przysługiwało mu prawo wykupu przedmiotów leasingu. Jeżeli pozwany zarzucał powodowi pozostawanie w zwłoce, to winien był to udowodnić, a nie wskazywać np., że miało miejsce zwykłe opóźnienie. Jednak nawet zwłoka w zapłacie niektórych rat leasingowych nie upoważniała pozwanego do niewykonania umów leasingu w tej jej części, z której wynika, że po zakończeniu okresu leasingu, o ile korzystający wywiązał się ze wszystkich ciążących na nim zobowiązań wynikających z tej umowy, korzystającemu będzie przysługiwało prawo wykupu przedmiotu leasingu za cenę równą wartości końcowej. Zdaniem sądu apelacyjnego dokonana przez sąd okręgowy wykładnia zgodnego oświadczenia woli stron w tym zakresie jest dowolna i przez to narusza art. 65 k.c. Przesłanka wywiązania się ze wszystkich zobowiązań wynikających z umowy nie może być traktowana jako równoważna z terminowym wywiązywaniem się z tych zobowiązań. W tej sprawie zobowiązanie korzystającego sprowadzało się do zapłaty na rzecz pozwanego określonej kwoty w ratach. A skoro spełnienie świadczenia nastąpiło po terminie, to było to nienależyte wykonanie zobowiązania w odróżnieniu od niewykonania zobowiązania (art. 471 k.c.). Przesłanka z umów leasingu zakładająca wywiązanie się przez korzystającego ze wszystkich ciążących na nim zobowiązań musi bowiem oznaczać zapłatę pełnej sumy rat leasingowych niezależnie od terminu wpłat. Tymczasem pozwany nie kwestionował zapłaty pełnej sumy rat. Zgodnie z art. 354 par. 1 k.c. dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego, a jeśli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje, to także w sposób odpowiadający tym zwyczajom. Dlatego za błędny uznać należy pogląd sądu I instancji, że skoro zwłoka z zapłatą co najmniej jednej raty daje finansującemu uprawnienie do wypowiedzenia umowy leasingu ze skutkiem natychmiastowym, to kilkudniowe opóźnienie z zapłatą więcej niż jednej raty musi oznaczać pozbawienie możliwości skorzystania przez korzystającego z opcji wykupu przedmiotu leasingu. W pierwszym przypadku jest to bowiem wyraz ochrony finansującego przez koniecznością długotrwałego kredytowania korzystającego, który nie płaci rat leasingowych, nieraz bardzo wysokich. W drugiej sytuacji chodzi o niewielkie, kilku- lub kilkunastozłotowe kwoty odsetek, które finansujący może bez problemu odzyskać, wystawiając korzystającemu notę odsetkową. Dlatego w rozpatrywanej sprawie powód - jeżeli zapłacił wszystkie raty leasingowe - miał prawo domagać się przeniesienia na niego własności pojazdów. I ponieważ powód złożył oświadczenie o zamiarze skorzystania z tzw. opcji wykupu, pozwany miał obowiązek przenieść na niego własność przedmiotów leasingu. Nie wykonując tego, naraził się na odpowiedzialność odszkodowawczą. Ocena wiążących się z tym istotnych okoliczności sprawy, takich jak wysokość poniesionej przez powoda szkody, zwrot tzw. wartości końcowej pojazdów i związek przyczynowy między działaniami czy zaniechaniami pozwanego a szkodą należy do sądu okręgowego.

sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie

Nienależyte wykonanie zobowiązania to nie to samo co niewykonanie zobowiązania. Niewykonanie wiąże się z całkowitym zaniechaniem spełnienia świadczenia (powinności objętej umową), co rodzi po stronie dłużnika odpowiedzialność kontraktową (art. 471 k.c.). Jedną z jej przesłanek jest powstanie szkody. Szkodą zaś - w rozumieniu art. 471 k.c. w zw. z art. 361 par. 2 k.c. - jest różnica między stanem majątku poszkodowanego istniejącym przed zdarzeniem wywołującym szkodę i po nim. Na szkodę składają się poniesione straty takie jak nieuzyskanie korzyści. Szkoda ma wynikać z niewykonania zobowiązania. Zatem obowiązek naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, o którym mowa w art. 471 k.c., zakłada istnienie powiązania przyczynowego (w znaczeniu art. 361 par. 1 k.c., który mówi, że odpowiedzialność obejmuje normalne następstwa działania lub zaniechania) między niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązania przez dłużnika a szkodą wierzyciela.