Niezależni arbitrzy zatwierdzać będą tabele wynagrodzeń

Znowelizowano ustawę o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Zmiany dotyczą przede wszystkim reformy organizacji i postępowania przed Komisją Prawa Autorskiego m.in. w zakresie zatwierdzania tabel wynagrodzeń za korzystanie z utworów i wykonań artystycznych. Zmienią się również zasady rozwiązywania sporów związanych ze stosowaniem tabel i umów reemisji oraz tzw. wyznaczania organizacji właściwej. Większość rozwiązań została powielona z dotychczas obowiązujących przepisów, jednak zostały one znacząco doprecyzowane.

Nowelizacja prawa autorskiego jest konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 24 stycznia 2006 r., sygn. akt SK 40/04 (Dz.U. nr 21, poz. 164). Ustawa została zakwestionowana w zakresie postępowania przed Komisją Prawa Autorskiego w przedmiocie zatwierdzania przedstawianych przez organizacje zbiorowego zarządzania tabel wynagrodzeń za korzystanie z utworów lub artystycznych wykonań. Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodny z prawem brak możliwości uczestniczenia w tym postępowaniu w charakterze strony użytkowników praw autorskich lub pokrewnych (podmiotów korzystających z przedmiotów tych praw). Ich udział nie był bowiem zagwarantowany z mocy prawa, ale zależał od uznania organizacji zrzeszającej użytkowników przez organ administracyjny za stronę lub podmiot na prawach strony.

Chociaż w praktyce organizacje zrzeszające użytkowników były dopuszczane do postępowań na prawach strony, to nie gwarantowało to jednak możliwości uczestnictwa użytkowników w procesie tworzenia tabel. Jak czytamy w uzasadnieniu projektu nowelizacji, w konsekwencji nie dawało im równej pozycji jako uczestnikom postępowań. Użytkownicy mieli wyłącznie prawo do składania wniosków i przedstawiania stanowisk, które mogły być wzięte pod uwagę przez organ jedynie jako środek dowodowy i jako taki swobodnie przez organ oceniane. Jeżeli nawet takie stanowisko zostało dopuszczone przez organ, to nie było ono równoprawne ze stanowiskiem przedstawicieli właścicieli praw.

Zgodnie z wytycznymi Trybunału Konstytucyjnego wprowadzona zostanie zasada, że użytkownicy praw autorskich lub pokrewnych będą brać pełny udział w postępowaniu przy zatwierdzaniu tabel wynagrodzeń za korzystanie z utworów i wykonań artystycznych. Będzie się ono toczyć tradycyjnie przed Komisją Prawa Autorskiego, powoływaną przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Do jej zadań będzie należało nie tylko rozpatrywanie spraw o zatwierdzanie i zmianę zatwierdzonych tabel wynagrodzeń, lecz także rozstrzyganie sporów dotyczących ich stosowania tabel czy wskazywanie właściwej organizacji zbiorowego zarządzania w sytuacjach, kiedy istnieją wątpliwości, do której z nich należy twórca.

Komisja będzie składała się z trzydziestu arbitrów powoływanych spośród kandydatów przedstawionych przez:

● organizacje zbiorowego zarządzania,

● stowarzyszenia twórców, artystów wykonawców i producentów,

● organizacje zrzeszające podmioty korzystające z utworów lub przedmiotów praw pokrewnych,

● organizacje radiowe i telewizyjne.

Kandydaci będą musieli spełniać określone wymogi. Ustawa przewiduje, że powinni mieć odpowiednią wiedzę oraz niezbędne doświadczenie zawodowe z zakresu prawa autorskiego i praw pokrewnych. Arbitrem komisji nie będzie mogła być osoba pełniąca funkcję w organie podmiotu, który jest uprawniony do zgłaszania kandydatów niezależnie od tego, czy podmiot ten przedstawił kandydaturę arbitra. Pretendent do funkcji członka komisji nie może być ponadto skazany prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne lub przestępstwo umyślne skarbowe. Nie może też być orzeczony w stosunku do niego zakaz zajmowania określonego stanowiska, wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej.

Wybór składu Komisji Prawa Autorskiego będzie się odbywał według ścisłej procedury. Najpierw minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego (dalej: minister kultury) będzie ogłaszał informację o rozpoczęciu procedury powoływania arbitrów w co najmniej dwóch drukowanych dziennikach o zasięgu ogólnopolskim oraz w Biuletynie Informacji Publicznej na swojej stronie. Będzie musiał to zrobić nie później niż na 60 dni przed upływem kadencji komisji. Termin do przedstawiania kandydatów nie będzie mógł być krótszy niż 30 dni od dnia publikacji ogłoszenia.

Po przedstawieniu kandydatów przez uprawnione organizacje minister będzie mógł powołać do komisji piętnastu arbitrów spośród osób przedstawionych przez organizacje zbiorowego zarządzania i stowarzyszenia twórców, artystów wykonawców i producentów. Tyle samo arbitrów wybierze on spośród osób przedstawionych przez organizacje zrzeszające podmioty korzystające z utworów lub przedmiotów praw pokrewnych oraz organizacje radiowe i telewizyjne.

Zgodnie z nowelizacją kadencja Komisji Prawa Autorskiego będzie trwała 3 lata. Zasiadający w niej arbitrzy będą niezależni w wykonywaniu swojej funkcji. Nie będą mogli jednak bez ważnych powodów odmówić pełnienia funkcji członka zespołu orzekającego komisji oraz przewodniczącego lub zastępcy przewodniczącego komisji.

Przed upływem trzyletniej kadencji mandat arbitra będzie wygasał w przypadku jego śmierci albo odwołania. Do odwołania będzie uprawniony jedynie minister kultury. Będzie to mógł zrobić m.in. w przypadku zrzeczenia się pełnienia funkcji lub skazania prawomocnym wyrokiem za określone w ustawie kategorie przestępstw.

W przypadku śmierci lub odwołania arbitra minister kultury powoła na jego miejsce nowego arbitra. Odbywać się to będzie według standardowej procedury określonej w prawie autorskim. Mandat nowo powołanego arbitra wygasa z upływem kadencji. W przypadku gdy odchodzący arbiter był członkiem zespołu orzekającego lub gdy arbiter będący członkiem zespołu orzekającego został wybrany na przewodniczącego lub zastępcę przewodniczącego komisji, nowy członek zespołu orzekającego jest wybierany zgodnie z zasadami określonymi dla tego postępowania w terminie 7 dni.

Obowiązkiem ministra kultury będzie ponadto ogłoszenie w swoim dzienniku urzędowym oraz w Biuletynie Informacji Publicznej na swojej stronie nazwisk arbitrów wchodzących w skład komisji. Muszą się tam znaleźć także informacje o wygaśnięciu mandatu arbitra komisji i powołaniu nowego arbitra.

Zgodnie z przepisami noweli z 8 lipca do postępowań przed Komisją Prawa Autorskiego będą stosowane odpowiednio przepisy kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu nieprocesowym. Pierwsze posiedzenie komisji będzie odbywać się w terminie 14 dni od dnia jej powołania. Zwoła je i poprowadzi minister kultury.

Na pierwszym posiedzeniu arbitrzy dokonają wyboru przewodniczącego. Taki wybór musi być dokonany większością 2/3 głosów w obecności co najmniej 20 arbitrów. W przypadku niedokonania wyboru przewodniczącego w ten sposób powoła go minister kultury w terminie 14 dni od dnia zakończenia pierwszego posiedzenia komisji. Zastępca przewodniczącego będzie wybierany, powoływany i odwoływany na wniosek przewodniczącego, który wskazuje kandydata na to stanowisko. Ustawa przewiduje, że wniosek o odwołanie arbitra komisji z funkcji przewodniczącego komisji, ze wskazaniem kandydatów na to stanowisko, będzie mogło złożyć co najmniej 10 arbitrów.

Przewodniczący komisji oraz jego zastępca nie będą mogli być członkami zespołów orzekających. Do zadań przewodniczącego będzie należało wykonywanie czynności określonych w art. 130 par. 1-4 i art. 130² par. 1 i 2 kodeksu postępowania cywilnego. Chodzi tutaj m.in. o wzywanie strony do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia pisma niespełniającego wymogów formalnych. Będzie on także przekazywał sprawy do rozpoznania przez właściwy zespół orzekający komisji.

Posiedzenia zespołów orzekających komisji będą odbywać się w obecności co najmniej 2/3 składu trzyosobowego zespołu orzekającego i 3/5 składu pięcioosobowego zespołu orzekającego. Orzeczenia zespołu będą musiały zapadać większością głosów składu, zaś orzeczenia kończące postępowanie - w obecności całego składu zespołu orzekającego komisji. Orzeczenia kończące postępowanie będą musiały być z urzędu doręczane uczestnikom wraz z uzasadnieniem. Zadaniem przewodniczącego komisji będzie publikowanie wszystkich orzeczeń zespołów w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie ministra kultury.

Ustawa określa także zasady przyznawania wynagrodzeń za pracę w komisji. Przewodniczącemu i jego zastępcy będzie przysługiwało wynagrodzenie miesięczne w wysokości dwukrotności przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, włącznie z wypłatami z zysku, za poprzedni kwartał ogłaszanego przez prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Będzie ono wypłacane z budżetu państwa, z części będącej w dyspozycji ministra kultury.

Z tej samej puli będą wypłacane wynagrodzenia członkom zespołów orzekających komisji. W zależności od rodzaju prac, które wykonali, będzie przysługiwało im wynagrodzenie w wysokości dwukrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, włącznie z wypłatami z zysku w kwartale poprzedzającym złożenie wniosku:

● za udział w rozpatrywaniu spraw o zatwierdzanie i zmianę zatwierdzonych tabel wynagrodzeń,

● za udział w postępowaniu mediacyjnym w sprawach o rozstrzyganie sporów dotyczących stosowania tabel i związanych z zawarciem umowy na zwielokrotnianie utworów.

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw będzie z kolei przysługiwało za udział w orzekaniu w sprawach o wskazywanie organizacji właściwej. Z kolei rozpatrywanie spraw o odtworzenie akt oraz uzupełnienie lub sprostowanie orzeczenia, jak też rozpatrywanie spraw o wykładnię orzeczenia będzie wiązało się z pensją w wysokości 1/3 wspomnianego wyżej przeciętnego wynagrodzenia.

Złożenie wniosku w sprawie należącej do właściwości komisji będzie podlegało określonej w ustawie opłacie. Za wniosek w sprawie zatwierdzania lub zmiany zatwierdzonych tabel trzeba będzie wnieść równowartość dziesięciokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, włącznie z wypłatami z zysku w kwartale poprzedzającym złożenie wniosku. Wnioski o rozstrzygnięcie sporów w sprawach tabel, wskazanie organizacji właściwej i sprostowanie orzeczenia będą wiązać się z koniecznością wniesienia równowartości trzykrotnego przeciętnego wynagrodzenia, a przeciętne wynagrodzenie będzie kosztowała sprawa o wykładnię orzeczenia komisji wydanego w składzie trzyosobowym.

Opłatę będzie trzeba wnieść na rachunek ministra kultury. Będzie ona stanowiła dochód budżetu państwa. Z opłat będzie zwolnione rozpatrywanie spraw o odtworzenie akt oraz uzupełnienie lub sprostowanie orzeczenia komisji.

Nowelizacja prawa autorskiego ma wejść w życie w ciągu 2 miesięcy od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.

Jakie zadania będzie miała Komisja Prawa Autorskiego:

● rozpatrywanie spraw o zatwierdzanie i zmianę zatwierdzonych tabel wynagrodzeń za korzystanie z utworów lub przedmiotów praw pokrewnych,

● rozstrzyganie sporów dotyczących stosowania tabel wynagrodzeń,

● rozstrzyganie sporów związanych z zawarciem umowy o zwielokrotnianie utworów przez posiadaczy urządzeń reprograficznych,

● wskazywanie właściwej organizacji zbiorowego zarządzania, gdy twórca lub artysta wykonawca nie należy do żadnej organizacji albo nie ujawnił swojego autorstwa,

● rozpatrywanie spraw o odtworzenie akt oraz uzupełnienie lub sprostowanie orzeczenia Komisji,

● rozpatrywanie spraw o wykładnię orzeczenia Komisji.

Odwołanie arbitra Komisji Prawa Autorskiego będzie możliwe w przypadku:

● zrzeczenia się pełnienia funkcji arbitra komisji,

● skazania prawomocnym wyrokiem za przestępstwo umyślne lub przestępstwo umyślne skarbowe lub orzeczenia zakazu zajmowania określonego stanowiska, wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej,

● choroby uniemożliwiającej pełnienie funkcji arbitra komisji, trwającej dłużej niż 6 miesięcy,

● objęcia funkcji w organie podmiotu, który jest uprawniony do zgłaszania kandydatów na arbitrów.

Adam Makosz

adam.makosz@infor.pl

Ustawa z 8 lipca 2010 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Ustawa z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. 2006 r. nr 90 poz. 631 z późn. zm.).