Jak nadawca może zabezpieczyć się przed nieuczciwą firmą kurierską

oraz częściej rzeczy, dokumenty i korespondencja przekazywane są przez firmy kurierskie, ponieważ nadawcy chcą w ten sposób przyspieszyć ich doręczenie. Zawierając umowę z przedsiębiorcą, powinni jednak zwrócić szczególną uwagę na to, w jaki sposób firma określi usługę - jako pocztową czy przewozową. Będzie to miało istotny wpływ na ich uprawnienia na odszkodowania przy dochodzeniu roszczeń wówczas, gdy firma kurierska zgubi przesyłkę, nie dostarczy jej w terminie albo w inny sposób nie wywiąże się z umowy.

Określenie rodzaju zamówionej usługi i rodzaju zawartej umowy wiąże się ze wskazaniem przepisów, na podstawie których klient będzie mógł w przyszłości dochodzić roszczeń od firmy kurierskiej. Dlatego nadając przesyłkę, należy domagać się zaznaczenia w liście przewozowym, jaki rodzaj usługi będzie świadczyła firma kurierska. Oprócz tych informacji w liście przewozowym wskazuje się cechy zawartości przesyłki, np. podając, że doręczone będą: dokumenty, listy, książka, płyty itd.

W zależności od zawartości przesyłki nadawca staje się stroną umowy przewozu lub o świadczenie usługi pocztowej. Przy wysyłaniu korespondencji przez firmę kurierską stosuje się prawo pocztowe, natomiast przy przesyłkach o innej zawartości - prawo przewozowe.

Gdy firma kurierska doręcza korespondencję, to konsument zawiera z nią umowę na podstawie prawa pocztowego. W regulaminie przedstawionym konsumentowi przedsiębiorca wskazuje wówczas okoliczności uznania usługi za niewykonaną oraz określa, na jakich zasadach będą rozpoznawane reklamacje.

Natomiast usługę przewozu firma kurierska świadczy wówczas, gdy przewożone są inne rzeczy niż korespondencja, np. towary. W takim przypadku z nadawcą zawiera umowę przewozu i przy dochodzeniu roszczeń za utratę, opóźnienie lub niedostarczenie przesyłki stosuje się prawo przewozowe. W razie opóźnienia nakłada ono na przewoźnika obowiązek zapłaty odszkodowania w podwójnej wysokości kwoty przewoźnego (tzn. opłaty za transport). W razie szkody w przesyłce firma wypłaca maksymalną jej wartość.

Usługa pocztowa polega na doręczaniu korespondencji i druków nieopatrzonych adresem. Operator publiczny ma wyłączność na świadczenie usług pocztowych, czyli przemieszczanie i doręczanie przesyłek reklamowych i z korespondencją o masie nieprzekraczającej 50 gramów. Natomiast pozostałą działalność pocztową niezastrzeżoną w prawie pocztowym dla operatora publicznego mogą wykonywać firmy kurierskie. Na przykład doręczają korespondencję cięższą niż 50 gramów. Z kolei w ramach usługi przewozowej konsument nadaje do przewozu przesyłkę towarową na podstawie listu przewozowego lub innego dokumentu przewozowego. Firma może przewieźć każdą przesyłkę z wyjątkiem zabronionych na podstawie przepisów - np. z powodu rozmiarów, masy albo innych właściwości.

Aby uniknąć problemów przy dochodzeniu roszczeń za utratę, opóźnienie lub niedostarczenie przesyłki, konsument - przy okazji podpisywania umowy - powinien zwrócić uwagę również na przedstawiony mu przez firmę regulamin i ustalić, czy nie zawiera on postanowień naruszających interesy nadawcy, a nawet wpisanych do Rejestru Klauzul Niedozwolonych prowadzonego przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. W praktyce zdarza się, że firmy kurierskiej, jednak zamieszczają w regulaminach proponowanych swoim klientom zakazane klauzule wpisane do rejestru. W ten sposób stwarzają bariery przy dochodzeniu reklamacji, ograniczają wysokość odszkodowania oraz odpowiedzialność kuriera za utratę, opóźnienie albo niedostarczenie przesyłki.

Wprowadzone do regulaminów postanowienia wyłączające lub ograniczające do określonej wysokości odpowiedzialność firm kurierskich najczęściej dotyczą zawinionego zagubienia, ubytku lub uszkodzenia przesyłki, szkód pośrednich i utraconych korzyści w stosunku do nadawcy, odbiorcy i osób trzecich, a także opóźnienia w realizacji usługi lub szkód powstałych w razie zaistnienia okoliczności, które w sposób nieprecyzyjny i niejednoznaczny wskazano w regulaminie.

Zapoznając się z treścią regulaminu przed podpisaniem umowy, nadawca przesyłki powinien zwrócić uwagę na to, czy nie została w nim całkowicie wyłączona odpowiedzialność firmy kurierskiej, nie zostały wprowadzone terminy, po upływie których konsument nie może dochodzić swoich roszczeń. Warto też sprawdzić, czy nie została ograniczona wysokość odszkodowania do określonej z góry niewielkiej kwoty, podczas gdy przepisy prawa przewozowego stanowią, że np. w razie opóźnienia przesyłki przewoźnik powinien zapłacić odszkodowanie do wysokości podwójnej kwoty przewoźnego, a w razie uszkodzenia jej - maksymalną jej wartość. Za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się stosowanie przez firmę kurierską wzorców umów, jakie zostały wpisane do rejestru.

Natomiast w niektórych wzorcach umów brakuje np. informacji o charakterze świadczonych usług. Ten brak jest szczególnie niekorzystny dla nadawcy wówczas, gdy ta sama firma kurierska na podstawie tego samego regulaminu świadczy oba rodzaje usług - pocztowe, przewozowe. Wprowadza on konsumenta w błąd i powoduje, że może podjąć niewłaściwą decyzję.

Odpowiedzialność firmy kurierskiej zależy od tego, jaką usługę świadczyła. Przy umowie przewozu odpowiada za utratę przesyłki lub za opóźnienie zazwyczaj do wartości przesyłki lub podwójnej kwoty przewoźnego. Tylko wyjątkowo zaistniała szkoda obejmuje też utracone korzyści.

Aby uzyskać pełne odszkodowanie, konsument powinien udowodnić, że szkoda powstała z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa przewoźnika. Odszkodowanie za utratę lub ubytek przesyłki wg prawa przewozowego obejmuje:

● cenę wskazaną w rachunku dostawcy lub sprzedawcy,

● cenę wynikającą z cennika obowiązującego w dniu nadania przesyłki do przewozu,

● wartość rzeczy tego samego rodzaju, gatunku lub w miejscu i czasie jego nadania.

Gdy nie można ustalić wysokości odszkodowania - wysokość tę ustala wykonawca.

Przy umowie przewozu konsument ma prawo domagać się odszkodowania tylko za naruszenie integralności przesyłki. Gdy szkoda powstanie z rażącego niedbalstwa przewoźnika, to ma prawo żądać odszkodowania za utracone pożytki.

Zastrzeżenia prezesa UOKiK budzą kary umowne wprowadzone do regulaminów i nakładane na nadawcę oraz ograniczające prawo do reklamacji, np.:

● bezprawnie skracające termin do wniesienia reklamacji,

● uzależniające możliwość rozpatrzenia reklamacji od uprzedniego uiszczenia wszelkich opłat na rzecz firmy kurierskiej,

● uzależniające rozpatrzenie reklamacji od przekazania dokumentów i informacji niewymaganych przepisami prawa lub powodujące nadmierne uciążliwe formalności,

● ograniczające możliwość uzupełnienia ewentualnych braków reklamacji, skracające termin uzupełnienia takich braków lub wyznaczające zbyt długi termin na rozpatrzenie reklamacji.

Zawierając umowę z firmą kurierską, należy zwrócić uwagę, czy nie zawiera ona takich niedozwolonych postanowień, i ewentualnie poszukać innego przedsiębiorcy.

● Wyłączenie odpowiedzialności firmy kurierskiej za szkody pośrednie i zyski niezrealizowane wynikające z opóźnienia, zagubienia lub uszkodzenia przesyłki w procesie jej doręczania.

● Wyłączenie odpowiedzialności ponad określoną kwotę oraz za utracone korzyści z powodu opóźnienia w dostarczeniu przesyłki. w przypadku nieprzewidywalnych zdarzeń losowych, np. blokady dróg, wypadku.

● Firma może być pociągnięta do odpowiedzialności za straty, uszkodzenia, błędy i braki dostaw tylko przez działania z winy umyślnej.

Małgorzata Piasecka-Sobkiewicz

malgorzata.piasecka@infor.pl

Ustawa z 12 czerwca 2003 r. - Prawo pocztowe (Dz.U. nr 130, poz. 1188 z późn. zm.).

Ustawa z 15 listopada 1984 r. - Prawo przewozowe (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 50, poz. 601 z późn. zm.).