Będą problemy w dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym

19 lipca 2010 r. weszła w życie ustawa z 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym. Wprowadziła ona do polskiego postępowania cywilnego nieznane dotąd postępowanie grupowe. Jest ono bardzo atrakcyjnym sposobem dochodzenia roszczeń: ogranicza koszty postępowania sądowego i zapewnia koncentrację materiału dowodowego, co wpływa na przyśpieszenie postępowania. Warto jednak zastanowić się, czy rzeczywiście postępowanie grupowe pozwoli w pełni korzystać określonej grupie poszkodowanych w wyniku jednego zdarzenia z jego zalet.

Dopuszczalność drogi postępowania grupowego oznacza stwierdzenie przez sąd istnienia roszczenia jednego rodzaju opartego na tej samej lub takiej samej podstawie faktycznej, dochodzonego przez co najmniej 10 osób. Ustawodawca wyraźnie wskazał też rodzaje roszczeń, których dochodzenie jest możliwe w postępowaniu grupowym: roszczenia o ochronę konsumentów; roszczenia z tytułu odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny; roszczenia z tytułu czynów niedozwolonych, z wyjątkiem roszczeń o ochronę dóbr osobistych.

W postępowaniu grupowym można dochodzić zarówno roszczeń pieniężnych, jak i niepieniężnych. W przypadku dochodzenia roszczeń pieniężnych ustawodawca wprowadził obowiązek ujednolicenia ich wysokości. Wymusza to konieczność ujednolicenia wysokości roszczenia każdego członka grupy przy uwzględnieniu wspólnych okoliczności sprawy.

W praktyce oznacza to wyrażenie zgody na określoną wysokość odszkodowania, które zostanie następnie zasądzone przez sąd w wyroku kończącym postępowanie.

Zgoda wszystkich członków na ryczałtową wysokość odszkodowania stanowi warunek wszczęcia postępowania grupowego. Standaryzacja roszczeń w ramach grupy lub podgrupy usprawnia postępowanie grupowe. Należy jednak pamiętać, że zgoda na ujednolicenie wyłącza możliwość dochodzenia roszczeń w szerszym zakresie.

Model postępowania grupowego przyjęty w prawie polskim to model opt-in. Zakłada on udział w postępowaniu przez przystąpienie, czyli wyraźne wyrażenie zgody na uczestnictwo w grupie oraz objęcie postępowaniem grupowym zgłoszonego roszczenia. Uprawomocnienie się postanowienia sądu co do składu grupy wyklucza możliwość wystąpienia z grupy.

Kolejną przeszkodą w skutecznym dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym może stać się nałożenie przez sąd obowiązku zabezpieczenia kosztów procesu w drodze złożenia kaucji. Ustawodawca nie sprecyzował miejsca jej złożenia, również w ustawie brak przepisów, które określają sposób jej wniesienia oraz udział poszczególnych członków grupy. Członkowie grupy powinni przed wszczęciem procesu zabezpieczyć się w tym zakresie, wprowadzając odpowiednie postanowienia do umowy regulującej zasady uczestnictwa w grupie.

Postępowanie grupowe może służyć dochodzeniu roszczeń w związku z naruszeniami reguł konkurencji. Pozwy grupowe umożliwiają dochodzenie roszczeń przez podmioty poszkodowane w wyniku naruszenia reguł konkurencji. Będą to w większości roszczenia o charakterze deliktowym.

Należy jednak pamiętać, że podmiot, który poniósł szkodę w wyniku naruszenia reguł konkurencji (konsument, przedsiębiorca), będzie musiał wykazać zaistnienie przesłanek odpowiedzialności deliktowej (art. 415 k.c.) lub kontaktowej (art. 471 k.c.).

Dużym ułatwieniem dowodowym będzie wcześniejsze stwierdzenie przez prezesa UOKiK stosowania praktyk antymonopolowych. Wówczas wydana decyzja będzie stanowić dowód w sprawie. Jednak gdy organ antymonopolowy nie wydał takiej decyzji, sytuacja podmiotów dochodzących w postępowaniu grupowym roszczeń odszkodowawczych z tytułu naruszenia reguł konkurenci jest trudna.

Konsument czy też inny podmiot musi udowodnić przed sądem - oprócz przesłanek odpowiedzialności deliktowej lub kontraktowej - także złamanie reguł konkurencji.

@RY1@i02/2010/149/i02.2010.149.087.002a.001.jpg@RY2@

Fot. Archiwum

dr Małgorzata Sieradzka, ekspert prawa antymonopolowego i konsumenckiego w Kancelarii Adwokackiej Rafał Kosmalski

dr Małgorzata Sieradzka

ekspert prawa antymonopolowego i konsumenckiego w Kancelarii Adwokackiej Rafał Kosmalski