Wygrywająca konkurs miała prawo do nowego zestawu mebli

Strony łączyła umowa przyrzeczenia publicznego - nagrody rzeczowej w konkursie, a według regulaminu tego konkursu nagroda rzeczowa nie mogła być zamieniona na pieniężną. Nie ma zatem zobowiązania pieniężnego, które dawałoby podstawę do alternatywnego sformułowania żądania.

Powódka wniosła o nakazanie pozwanej wydania zestawu mebli fabrycznie nowych o nazwie handlowej "Marta" wraz z wyposażeniem albo zasądzenia od pozwanej kwoty 37 480 zł. Sąd okręgowy oddalił powództwo, uznając, iż powódka, nie odbierając od pozwanej mebli, które wygrała w konkursie, popadła w zwłokę i doprowadziła do wygaśnięcia zobowiązania. Żądanie alternatywne zasądzenia kwoty 37 480 zł jako ekwiwalentu wartości mebli nie może być uwzględnione, bowiem z regulaminu konkursu wynika, iż nagroda rzeczowa nie podlega zamianie na jej równowartość w pieniądzu. Od wyroku powódka wniosła apelację.

Sąd apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 37 480 zł. Z materiału sprawy wynika, iż powódka wzięła udział w konkursie ogłoszonym przez pozwaną w miesięczniku "Stylowy Dom" i konkurs ten wygrała. Przyrzeczenie nagrody w konkursie oraz wszystkie warunki związane z konkursem regulował regulamin. Nagrodą w konkursie był zestaw mebli kuchennych "Marta". Ogłaszający konkurs ocenili wartość nagrody na 37 480 zł. W świetle postanowień regulaminu nagroda rzeczowa nie podlegała zamianie na ekwiwalent pieniężny. Po wygraniu konkursu powódce zaproponowano jako nagrodę meble pochodzące z wystawy.

Według powódki nagrodę stanowiły meble wraz z wyposażeniem w sprzęt AGD, poza tym zaproponowany zestaw mebli nie był nowy. W procesie sądowym powódka domagała się wydania mebli wraz ze sprzętem AGD albo zasądzenia kwoty 37 480 zł. Z powyższego wynika, że żądanie pozwu, chociaż zostało sformułowane jako alternatywne, nie jest alternatywne, tylko ewentualne. Na gruncie prawa materialnego żądanie alternatywne jest jedynie wtedy, gdy dłużnik może zwolnić się z zobowiązania, spełniając jedno z kilku świadczeń. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania, że strony łączy taki stosunek prawny, który dawałby pozwanej do wykonania zobowiązania wybór świadczeń. Z niekwestionowanych w tym zakresie przez powódkę ustaleń wynika, iż strony łączyła umowa przyrzeczenia publicznego - nagrody rzeczowej w konkursie, a według regulaminu tego konkursu nagroda rzeczowa nie mogła być zamieniona na pieniężną. Nie ma zatem zobowiązania pieniężnego, który dawałby podstawę do alternatywnego sformułowania żądania.

Wadliwe określenie żądania nie pociąga za sobą możliwości oddalenia powództwa, bowiem sąd orzekający zobowiązany jest ocenić żądanie w świetle prawa materialnego, które ma obowiązek rozważyć. Żądanie powódki ma charakter żądania ewentualnego. Powódka bowiem dochodzi wydania rzeczy/wykonania zobowiązania, ewentualnie zapłaty kwoty 37 480 zł. Podstawa faktyczna obu żądań jest identyczna, choć wobec zbiegu roszczeń inna jest podstawa prawna. Powódka mogła domagać się wydania rzeczy, które stanowiły nagrodę. Twierdzenia, że przedmiotem wygranego przez nią konkursu są meble wraz z wyposażeniem, nie mają podstawy faktycznej, co trafnie określił Sąd Okręgowy. Pamiętać jednak trzeba, że powódka, domagając się wydania rzeczy (zestawu mebli), wskazywała, że przedmiotem nagrody jest zestaw fabrycznie nowy, a nie meble pochodzące z wystawy.

Zgodnie z art. 919 kodeksu cywilnego pozwana, wobec tego, że przyrzekła nagrodę za wykonanie oznaczonej czynności, obowiązana są przyrzeczenia dotrzymać. Dotrzymać przyrzeczenia to nic innego jak je wykonać. Według art. 357 k.c. dłużnik w przypadku, gdy zobowiązany jest świadczyć rzeczy co do gatunku, a ich jakość nie jest oznaczona, dłużnik powinien świadczyć rzeczy średniej jakości. Przez jakość rozumie się jakość rzeczy nowych. Inaczej mówiąc, dłużnik, chcąc spełnić świadczenie zgodnie z umową, powinien świadczyć nowe rzeczy dobrej jakości. Rzeczy nowe to rzeczy, które nie były używane przed wydaniem ich wierzycielowi. Skoro zatem powódka wygrała konkurs, w którego regulaminie nie podano, że nagrodą będą rzeczy pochodzące z wystawy, to może skutecznie domagać się wydania jej takich rzeczy. Pozwana winna wydać powódce (zaproponować nowy fabrycznie) zestaw mebli "Marta", bez wyposażenia w sprzęt AGD. Gdyby powódka odmówiła przyjęcia takiego świadczenia, wówczas znalazłaby się w zwłoce. Powódka odmówiła przyjęcia wadliwego świadczenia, nie można zatem w takiej sytuacji przyjąć, jak to uczynił sąd okręgowy, że powódka znajdowała się w zwłoce i w związku z tym zachodzą przesłanki z art. 475 k.c. Wydanie rzeczy stało się niemożliwe (producent mebli bowiem upadł). Niemożność wykonania zobowiązania w chwili wyrokowania (niemożność następcza) powoduje, że nie można wyrokować co do przedmiotu objętego żądaniem.

Niemożność wykonania zobowiązania następcza tylko wówczas prowadzi do wygaśnięcia zobowiązania, gdy dłużnik nie ponosi winy za niemożność świadczenia (art. 475 par. 2 k.c.). Tymczasem pozwana ponosi winę za niewykonanie zobowiązania, bowiem znajdowała się w zwłoce i w dacie, kiedy powódka domagała się wydania rzeczy niewadliwej. W takiej sytuacji powódce służy roszczenie odszkodowawcze (art. 471 k.c.), pozwana bowiem nie wykonała zobowiązania. Żądanie takie powódka zgłosiła jako ewentualne, a zatem sąd okręgowy nie mogąc uwzględnić żądania pierwszego ze zgłoszonych, powinien rozważyć jako drugie żądanie zasądzenia kwoty 3480 zł. Powódka poniosła szkodę (stratę), a między nią a zdarzeniem ją wywołującym (niewykonanie zobowiązania) zachodzi adekwatny związek przyczynowy. Ustalając wysokość szkody, należało przyjąć niekwestionowaną przez pozwaną wartość zestawu. Powództwo więc zasługiwało na uwzględnienie na zasadzie art. 471 k.c.

sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie

Żądanie pozwu może być sformułowane jako alternatywne, gdy zachodzi wypadek zobowiązania przemiennego. Zgodnie z art. 365 k.c., jeżeli dłużnik jest zobowiązany w ten sposób, że wykonanie może nastąpić przez spełnienie jednego z kilku świadczeń (zobowiązanie przemienne), wybór świadczenia należy do dłużnika, chyba że z czynności prawnej, z ustawy lub okoliczności wynika, iż uprawnionym do wyboru jest wierzyciel albo osoba trzecia. Żądanie pozwu może być sformułowane jako ewentualne - na wypadek niemożności uwzględnienia przez sąd żądania pierwotnego. Na tle tak ujętego żądania sąd też może orzec tylko o jednym żądaniu.