Strona wnosząca powództwo musi wykazać interes prawny

Ustalenie, że nie istnieje uchwała organów spółdzielni dotycząca wysokości wkładu budowlanego na mieszkanie zajmowane przez powodów, nie usunie niepewności powodów czy są zobowiązani do zapłaty na rzecz spółdzielni jakichkolwiek kwot. Takie zobowiązanie może wynikać nie tylko w uchwały, ale też z innych czynności pozwczych.

Powodowie domagali się w procesie wytoczonym przeciwko spółdzielni ustalenia, że nie istnieje uchwała jej organów określająca wysokość wkładu budowlanego na zajmowane przez nich mieszkanie oraz o ustalenia, że kwota 142 713 zł stanowi ostateczną wartość wkładu budowlanego, jaki obowiązani byli wnieść z tytułu przydzielenia lokalu.

Sąd okręgowy oddalił powództwo z uwagi na brak interesu prawnego w jego wytoczeniu. Od wyroku apelację wnieśli powodowie.

Sąd apelacyjny oddalił apelację, przyjmując za sądem okręgowym, że po stronie powodów brak jest interesu prawnego w wytoczeniu powództwa o ustalenie nieistnienia uchwały i o ustalenie wysokości wkładu budowlanego. Interes prawny zachodzi wówczas, jeżeli sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni powodowi ochronę jego słusznych interesów prawnych, tj. definitywnie zakończy spór istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości. Taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie.

W przypadku wytoczenia przez spółdzielnię powództwa przeciwko powodom o zapłatę brakującej (według spółdzielni) części wkładu budowlanego powodowie będą mieli możliwość ustalenia prawidłowej wysokość wkładu budowlanego za zajmowany przez nich lokal, a tym samym możliwość ochrony swych praw w innym postępowaniu.

Ustalenie, że nie istnieje uchwała organów spółdzielni, dotycząca wysokości wkładu budowlanego na mieszkanie zajmowane przez powodów, nie usunie wcale niepewności powodów, czy są zobowiązani do zapłaty na rzecz spółdzielni jakichkolwiek kwot, takie bowiem zobowiązanie może wynikać nie tylko w uchwały, ale też z innych czynności pozwanej. Okoliczność, że lokal zajmowany przez powodów jest lokalem niepełnowartościowym i że wkład budowlany związany z tym lokalem powinien być niższy niż w przypadku lokalu pełnowartościowego nie może być rozstrzygana w trybie art. 189 k.p.c. i powinna być przedmiotem innego postępowania. Powodowie wybrali niewłaściwą drogę do dokonania interesujących ich ustaleń.

Powodowie twierdzą, iż prawidłowa wysokość wkładu budowlanego to 60 proc. kwoty wyliczonej przez spółdzielnię, czyli 142 713 zł. Jest to jednak tylko twierdzenie powodów, oparte na wnioskach zawartych w ekspertyzie technicznej sporządzonej na zlecenie powodów w zupełnie innym, niż określenie wkładu budowlanego, celu. Pozwana zakwestionowała twierdzenia powodów podając, że stan mieszkania w chwili zakończenia realizacji inwestycji był już inny niż opisany w ekspertyzie. Wskazuje to na sporność tej kwestii, która może być rozpoznana w stosownym procesie. Nieistotną wobec tego w niniejszym postępowaniu jest okoliczność, czy walne zgromadzenie bądź inne organy pozwanej spółdzielni były zobowiązane do podjęcia odrębnej uchwały w przedmiocie określenia wysokości wkładu budowlanego związanego z mieszkaniem zajmowanym przez powodów i czy uchwała taka została podjęta. Mogą oni jedynie być zainteresowani tym, czy są zobowiązani do zapłacenia na rzecz spółdzielni jakichkolwiek kwot, bowiem tego rodzaju zobowiązanie jest przejawem łączącego strony stosunku prawnego.

W treści apelacji zawarto wyjaśnienie, że "istota roszczenia dochodzonego w tym postępowaniu sprowadza się do ustalenia, jaka jest faktyczna wartość lokalu mieszkalnego przydzielonego powodom". Przepis art. 189 k.p.c. stanowi, że można dochodzić ustalenia istnienia bądź nieistnienia stosunku prawnego lub prawa. Wysokość wkładu budowlanego należy do kategorii faktycznych, nie jest prawem, nie stanowi stosunku prawnego ani nie przesądza o jego istnieniu, dlatego też nie jest możliwe ustalanie przez sąd wysokości wkładu budowlanego w trybie art. 189 k.p.c.

sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie

Powództwo o ustalenie wymaga wykazania interesu prawnego (art. 189 k.p.c.). Interes prawny w sprawie o ustalenie istnienia stosunku prawnego lub prawa nie decyduje jednak o zasadności powództwa, a tylko warunkuje możliwość badania i ustalania prawdziwości twierdzeń powoda, że dany stosunek prawny lub prawo istnieje.

Jeżeli interes prawny istnieje, ale twierdzenie powoda o istnieniu lub nieistnieniu stosunku prawnego okaże się bezzasadne, to powództwo o ustalenie nie może zostać uwzględnione. W odniesieniu do wyroku oddalającego powództwo o ustalenie trzeba wskazać, że jeżeli powództwo o ustalenie oddalono z powodu bezzasadności, wyro korzysta w pełni z powagi rzeczy osądzonej.

Jeżeli oddalono z powodu z braku interesu prawnego, wyrok taki nie pozbawia możliwości ponownego wytoczenia powództwa o ustalenie tego samego prawa lub stosunku prawnego w przyszłości.