Ocenie podlega treść wzorca, a nie jego wykorzystanie

Dokonując oceny danej klauzuli pod kątem jej ewentualnej abuzywności, należy posługiwać się odpowiednim wzorcem konsumenta, który jest konsumentem wyedukowanym, świadomym i krytycznym, aktywnie korzystającym z kierowanych do niego akcji edukacyjnych i informacyjnych, a nie konsumentem "nieoświeconym", biernym i nieporadnym.

Powodowy rzecznik wniósł o uznanie za niedozwolone i zakazanie stosowania przez pozwaną spółkę w obrocie z konsumentami postanowień wzorca umownego o treści: 1."Operator świadczy usługi telekomunikacyjne (...) w zakresie istniejących możliwości technicznych", 2. "Wysokość kary umownej za każdy dzień przerwy w świadczeniu Usług Telekomunikacyjnych w Sieci Operatora wynosi (...) 1/30 średniej opłat...", 3. "Odstąpienie od umowy oraz zwrot telefonu wraz z dokumentacją możliwe jest w jednym z Salonów Firmowych sieci Era". Sąd Okręgowy - Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uwzględnił powództwo, uznając, że klauzule umowne są abuzywne w świetle art. 385¹ kodeksu cywilnego. Od wyroku apelację wniosła pozwana.

Sąd apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że powództwo oddalił. Uznał, że sąd I instancji nie wskazał, jakie konkretnie dobre obyczaje zostały naruszone poszczególnymi klauzulami ani na czym polega rażące naruszenie interesów konsumentów przez każdą z tych klauzul. O abuzywności danej klauzuli decyduje nie tylko samo naruszenie dobrych obyczajów, ale pozostające z nim w związku naruszenie interesów konsumentów. Uzasadniając uznanie za niedozwolone pierwszego postanowienia, sąd okręgowy ograniczył się do przytoczenia treści przepisów art. 385³ pkt 2 k.c. i art. 59 ust. 1 ustawy - Prawo telekomunikacyjne i przywołania lakonicznego stanowiska powoda, za którym uznał, że przedmiotowa klauzula sugeruje, że "możliwości techniczne", o które umawiają się strony, nie są tymi "możliwościami technicznymi", za które odpowiada operator usług telekomunikacyjnych. Doprowadziło to do konkluzji, że zakwestionowany zapis bezsprzecznie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta, w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.

Trafnie skarżąca zarzuca, że sąd okręgowy nie wyjaśnił, dlaczego powyższa klauzula wyłącza lub istotnie ogranicza odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie bądź nienależyte wykonanie umowy i dlaczego przy ocenie zakwestionowanego postanowienia, będącego fragmentem umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych, należy się odwoływać do regulacji dotyczących regulaminu świadczenia usług telekomunikacyjnych. Nie jest pozbawiona racji argumentacja pozwanej, że w sytuacji gdy prawo telekomunikacyjne wyraźnie rozróżnia umowę o świadczenie usług telekomunikacyjnych (art. 56) oraz regulamin świadczenia usług telekomunikacyjnych (art. 59 i nast.) odwoływanie się do regulacji dotyczących regulaminu przy dokonywaniu oceny umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych samo w sobie jest błędne.

Niezrozumiałe jest stanowisko sądu okręgowego, według którego omawiana klauzula sugeruje, że "możliwości techniczne", o które umawiają się strony, nie są tymi "możliwościami technicznymi", za które odpowiada pozwana jako operator usług telekomunikacyjnych, co - zdaniem sądu - wskazuje na jej abuzywny charakter. Dokonując oceny danej klauzuli pod kątem jej ewentualnej abuzywności, należy posługiwać się odpowiednim wzorcem konsumenta, który jest konsumentem wyedukowanym, świadomym i krytycznym, aktywnie korzystającym z kierowanych do niego akcji edukacyjnych i informacyjnych. Zarzuty pozwanej odnoszące się do uznania za abuzywną drugiej klauzuli również są zasadne. Odwołując się do treści pkt IV.1 Aneksu regulującego kary umowne z tytułu niewykonania bądź nienależytego wykonania usługi telekomunikacyjnej, składającego się z kilku przepisów normujących różne stany faktyczne, podkreślić należy argumentację skarżącej, że sąd okręgowy w sposób dowolny zrekonstruował klauzulę, którą następnie uznał za niedozwoloną. Nie nasuwa zastrzeżeń, odwołująca się do literatury przedmiotu, przedstawiona interpretacja art. 105 ustawy - Prawo telekomunikacyjne, że przepis ten znajduje zastosowanie do przedsiębiorcy wyznaczonego, świadczącego usługę powszechną. Wskazując, że trzecia klauzula jest sprzeczna z art. 395 par. 1 k.c., sąd okręgowy pominął, że punkt 12 warunków oferty promocyjnej informuje konsumenta o wynikającym z art. 2 ust. 1 ustawy z 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny prawie odstąpienia od umowy zawartej poza lokalem przedsiębiorstwa oraz o trybie, w jakim konsument może to prawo wykonywać. Wymieniony przepis wymaga dla oświadczenia konsumenta o odstąpieniu od umowy formy pisemnej. W kontekście całej treści punktu 12 warunków oferty promocyjnej kwestionowane postanowienie należy rozumieć jako poinformowanie konsumenta o możliwości złożenia takiego oświadczenia również w jednym z salonów. Nie można więc podzielić stanowiska sądu okręgowego, że omawiana klauzula godzi w równowagę kontraktową i prowadzi do nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta.

sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie

Za niedozwolone uznaje się postanowienia kształtujące prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (art. 385¹ par. 1 k.c.) W katalogu postanowień abuzywnych, m.in. są takie, które wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania (art. 385³ pkt 2 k.c.). W przypadku kontroli abstrakcyjnej, a taka dokonana została w niniejszej sprawie, ocenie podlega treść postanowienia wzorca umownego, a nie sposób jego wykorzystania czy też powszechność występowania tego postanowienia w analogicznych wzorcach umowy firm konkurencyjnych. Postępowanie takie ma na celu eliminację określonych postanowień wzorców z obrotu i dostarczenie przedsiębiorcom oraz konsumentom informacji, jakiego rodzaju postanowienia wzorców są niedozwolone w gospodarce rynkowej.