Pozwany miał podstawy do odstąpienia od umowy

Skoro do rozwiązania umowy doszło w wyniku uzasadnionego od niej odstąpienia przez pozwanego, to nie można mówić o powstaniu jakiejkolwiek szkody po stronie powódki, gdyż rozwiązanie umowy było zgodne z prawem.

Strony zawarły umowę o świadczenie usług w zakresie napraw i konserwacji sprzętu komputerowego pozwanego przez powódkę. Po kilku miesiącach pozwany odstąpił od umowy z powołaniem przyczyn leżących po stronie powodowej (nieterminowe wykonanie napraw) i naliczył kary umowne w wysokości 22 600 zł. Powódka zakwestionowała powyższe obciążenie. Ponadto zażądała odszkodowania za bezpodstawne jednostronne rozwiązanie umowy. Sąd okręgowy zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 22 600 zł i oddalił powództwo o zapłatę kwoty 64 891 zł. Od wyroku apelacje wniosły obie strony.

Sąd apelacyjny z apelacji pozwanego zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił powództwo o zapłatę kwoty 22 600 zł, oddalił apelację powódki. W ocenie sądu II instancji pozwany zasadnie odstąpił od umowy z powódką. Nie można się zgodzić z poglądem sądu okręgowego, że niewykonanie w wyznaczonym terminie naprawy monitorów nastąpiło z przyczyn, za które powódka nie odpowiada. Pozwany trafnie wskazuje, że już na etapie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego powódka zapoznała się ze specyfikacją sprzętu komputerowego, który miał być przedmiotem umowy. Mając te informacje, oświadczyła że posiada części zamienne do tego rodzaju urządzeń. Należy zatem uznać, że powódka przystąpiła do wykonywania umowy wyposażona przez pozwanego we wszystkie niezbędne informacje oraz przygotowana do tego rodzaju przedsięwzięcia pod kątem technicznym i logistycznym. Zatem nieprawidłowo sąd okręgowy przyjął, że powódka mogła się zwolnić z zobowiązania w zakresie monitorów, do których nie mogła nabyć kineskopów, z przyczyn, za które nie odpowiada.

Ponadto powódka niewłaściwie realizowała umowę w zakresie dostarczania sprzętu zamiennego za sprzęt poddany naprawie. W przypadku niesprawnych monitorów powódka zapewniła sprzęt zastępczy na krótki czas, nieobejmujący całego okresu wyłączenia niesprawnych monitorów, wobec czego pozwany nie dysponował przez pewien czas sprzętem zastępczym. Sytuacja taka pozostaje w rażącej sprzeczności z celem umowy i oznacza naruszenie warunków umowy przez powódkę. W tych warunkach ziściły się przesłanki do odstąpienia od umowy na mocy art. 491 k.c., a co za tym idzie - obciążenia powódki karą umowną. Nie podlega ona zatem zwrotowi na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Powyższe powoduje zmianę wyroku w zaskarżonej przez pozwanego części.

Co do apelacji powódki za nieuzasadniony sąd uznał zarzut naruszenia art. 639 k.c. i art. 644 k.c. przez ich niezastosowanie. Zgodnie z art. 639 k.c. zamawiający nie może odmówić zapłaty wynagrodzenia mimo niewykonania dzieła, jeżeli przyjmujący zamówienie był gotów je wykonać, lecz doznał przeszkody z przyczyn dotyczących zamawiającego. Natomiast w myśl art. 644 k.c., dopóki dzieło nie zostanie ukończone, zamawiający może od umowy odstąpić, płacąc umówione wynagrodzenie. Jednak w wypadku takim zamawiający może odliczyć to, co przyjmujący zamówienie oszczędził z powodu niewykonania dzieła. Nie ulega wątpliwości, że przepisy te mogłyby znaleźć zastosowanie, gdyby do rozwiązania umowy między stronami doszło w okolicznościach wskazanych w dyspozycji tych przepisów. Jednak do rozwiązania umowy doszło w wyniku odstąpienia dokonanego przez pozwanego na mocy art. 491 k.c.. Nie można zatem stwierdzić, że powódka doznała w wykonywaniu zobowiązania przeszkód ze strony pozwanego w rozumieniu art. 639 k.c..

Odstąpienie od umowy w trybie art. 491 k.c. nie jest tożsame z odstąpieniem, o którym mowa w art. 644 k.c.. W przypadku odstąpienia od umowy o dzieło na podstawie przepisów ogólnych o wykonywaniu i skutkach niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych (art. 487 - 497 k.c.) następują skutki, o których mowa w art. 494 k.c., tj. obowiązek zwrotu spełnionych już świadczeń, natomiast nie powstaje uprawnienie zamawiającego do odliczenia tego, co przyjmujący zamówienie oszczędził z powodu niewykonania dzieła. W przypadku odstąpienia na podstawie art. 491 k.c. od umowy wzajemnej, w której świadczenia mają charakter ciągły, umowa przestaje wiązać ex nunc. Wobec tego od chwili odstąpienia od umowy przez pozwanego powódka nie może żądać zapłaty pozostałej części wynagrodzenia ustalonego za konserwację sprzętu komputerowego powódki, gdyż nie istnieje już podstawa prawna do przysporzeń na rzecz powódki z tego tytułu, a powódka nie jest już zobowiązana do dokonywania dalszych czynności konserwacyjnych.

sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie

Przepis art. 491 par. 1 k.c. wyposaża stronę w uprawnienie do odstąpienia od umowy wzajemnej, gdy druga strona dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowiązania z tej umowy. Należy tylko uprzednio wyznaczyć dodatkowy termin na wykonanie umowy, a po jego bezskutecznym upływie - skorzystać z uprawnienia. Odstąpienie od umowy wzajemnej, w której świadczenie jednej ze stron ma charakter ciągły, wywołuje skutek na przyszłość. Na gruncie art. 491 par.2 k.c. wierzyciel w zasadzie nie może odstąpić od umowy co do świadczeń już przez dłużnika wykonanych. Wierzycielowi przysługuje jedynie uprawnienie albo do odstąpienia tylko co do zaległych świadczeń, albo co do reszty jeszcze niewymagalnych świadczeń.