Przedsiębiorca ma roszczenie o nabycie urządzeń przesyłowych

Dodanie do art. 49 k.c. par. 2 bezpośrednio nie wpływa na uregulowanie stanu prawnego urządzeń przesyłowych. Celem regulacji jest jedynie wprowadzenie takiej konstrukcji, która umożliwi uporządkowanie stanu prawnego w razie sporu między stronami.

W lutym 1997 r. między powódką a szkołą zawarta została umowa, przedmiotem której było uczestniczenie szkoły w budowie odcinka sieci cieplnej na jej terenie. Strony ustaliły, iż po wpłaceniu przez powódkę ustalonej wartości uczestnictwa szkoła przeniesie na własność powódki wybudowany odcinek sieci cieplnej. W latach 1997-1998 powódka realizowała budowę drugiego odcinka sieci cieplnej. Powstałe w ten sposób dwa odcinki sieci przyłączone zostały do miejskiej sieci ciepłowniczej za wiedzą i zgodą przedsiębiorstwa ciepłowniczego. Powódka wnosiła o zobowiązanie pozwanej do złożenia oświadczenia woli o nabyciu od powódki własności dwóch odcinków ciepłociągu za wynagrodzeniem w kwocie 181 781 zł. Sąd okręgowy oddalił powództwo, wskazując, że art. 49 par. 2 k.c. w brzmieniu obowiązującym od 3 sierpnia 2008 r. nie ma zastosowania do zdarzeń wcześniejszych. W poprzednim brzmieniu nie przewidywano po stronie przedsiębiorstwa obowiązku nabycia urządzeń przesyłowych od osób, które je wybudowały. Od wyroku apelację wniosła powódka.

Sąd apelacyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę sądowi okręgowemu do ponownego rozpoznania. W sprawie nie były kwestionowane przez strony ustalenia co do tego, kiedy, przez kogo i w jakim zakresie wykonana była budowa urządzeń ciepłowniczych, które następnie, zgodnie z twierdzeniami powódki, jak i pozwanej, przyłączone zostały do sieci należącej do przedsiębiorstwa przesyłowego. Zatem należało dokonać interpretacji przepisu art. 49 k.c. w brzmieniu obowiązującym od 3 sierpnia 2008 r. i odpowiedzieć na pytanie, czy przepis par. 2 ma zastosowanie do tzw. zaszłości, a więc do zdarzeń, które wystąpiły przed wprowadzeniem tego unormowania. W ocenie sądu apelacyjnego cel, jaki przyświecał ustawodawcy wprowadzającemu powyższy przepis, sprowadzał się do tego, by miał on zastosowanie do zdarzeń sprzed 3 sierpnia 2008 r. Dodanie do art. 49 k.c. par. 2 bezpośrednio nie wpływa na uregulowanie stanu prawnego urządzeń przesyłowych, celem regulacji jest jedynie wprowadzenie takiej konstrukcji, która umożliwi uporządkowanie stanu prawnego w razie sporu między stronami. W razie sporu przepis ten przyznaje stronom odpowiednie roszczenie. Zatem należy dojść do wniosku, że z dniem 3 sierpnia 2008 r. ustawodawca wprowadził możliwość wystąpienia z konkretnym roszczeniem, którego kodeks cywilny nie przewidywał. W doktrynie pojawił się pogląd, że zastosowanie roszczenia określonego w powyższym przepisie do stanów istniejących w dniu wejścia w życie regulacji wydaje się kontrowersyjne, po pierwsze, dlatego że przepis art. 49 k.c. nie stanowił samodzielnej podstawy nabycia własności urządzeń przemysłowych. Po drugie, może budzić wątpliwości wykładnia terminu "odpowiednie wynagrodzenie", szczególnie w tych przypadkach, gdy nakłady na budowę urządzeń zostały poniesione kilka lub kilkanaście lat wcześniej. Tą samą ustawą z 30 maja 2008 r. do polskiego systemu prawnego, obok służebności gruntowych i osobistych, wprowadzony został trzeci rodzaj służebności - służebność przesyłu. Dodane art. 305¹-305⁴ k.c. weszły w życie 3 sierpnia 2008 r. Przyczyną wprowadzenia powyższych zmian w zakresie służebności przesyłu była potrzeba uzyskania przez przedsiębiorców tytułu prawnego do cudzych nieruchomości w celu posadowienia na nich urządzeń, o których mowa w art. 49 par. 1 k.c., oraz konieczność uregulowania tzw. zaszłości. Choć z przepisu art. 49 par. 2 k.c. nie wynika expressis verbis, że dotyczy on również sytuacji, jakie miały miejsce w przeszłości, to jednak należy przyjąć, iż brak jest podstaw do uznania, że jedynie do stanów faktycznych powstałych po dniu 3 sierpnia 2008 r. może mieć zastosowanie roszczenie przepisem tym określone. Na gruncie stanu prawnego obowiązującego do 3 sierpnia 2008 r. sąd powszechny nie był władny narzucić przedsiębiorcy przesyłowemu obowiązku zawarcia umowy, na podstawie której nabywa on własność urządzeń bądź uzyskuje inny tytuł prawny do korzystania z nich. Ustawodawca zatem uznał za konieczne, wobec istniejących sporów, wprowadzenie do kodeksu cywilnego unormowania, które jednoznacznie określi status prawny urządzeń przesyłowych przy zapewnieniu odpowiedniego wynagrodzenia osobom, które z własnych środków je wybudowały.

OPINIA

sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie

Zgodnie z art. 49 par. 2 k.c. osoba, która poniosła koszty budowy urządzeń, o których mowa w par. 1, i jest ich właścicielem, może żądać, aby przedsiębiorca, który przyłączył urządzenia do swojej sieci, nabył ich własność za odpowiednim wynagrodzeniem, chyba że w umowie strony postanowiły inaczej. Z żądaniem przeniesienia własności tych urządzeń może wystąpić także przedsiębiorca. Artykuł 49 k.c. nie stanowi samoistnej podstawy prawnej przejścia urządzeń na własność właściciela przedsiębiorstwa przez ich połączenie z siecią należącą do tego przedsiębiorstwa. Zdaniem SN status prawny przyłączonych do sieci urządzeń, objętych treścią art. 49 k.c., zależy od tego, czy stają się one częścią składową instalacji należącej do przedsiębiorstwa. W razie odpowiedzi twierdzącej urządzenia te tracą odrębność i stają się własnością właściciela instalacji, a w razie odpowiedzi przeczącej - stanowią odrębne rzeczy ruchome.