Nie tylko osoby niezamożne będą mogły skorzystać z pomocy pełnomocnika z urzędu

Osoby, których nie stać na zatrudnienie prawnika, będą mogą skorzystać z pomocy pełnomocnika z urzędu, nawet jeżeli są w stanie pokryć inne koszty sądowe. Takie zmiany zakładają nowe przepisy kodeksu postępowania cywilnego, które weszły w życie 19 kwietnia 2010 r.

Zgodnie z nowelizacją, istnieją dwie sytuacje, w których strona może domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Jedną z nich jest zwolnienie od kosztów sądowych, które także na gruncie dotychczasowych przepisów wiązało się z prawem do uzyskania profesjonalnej pomocy prawnej.

Natomiast drugi przypadek dotyczy sytuacji, w których podmioty w procesie ponoszą opłaty sądowe, gdyż nie zostały z nich wcześniej zwolnione przez sąd ze względu na swoją sytuację finansową. Osoby fizyczne mają wówczas prawo do skorzystania z pomocy z urzędu tylko pod określonymi warunkami wskazanymi w ustawie.

Strona, która nie została zwolniona od kosztów sądowych, może zatem ubiegać się o pełnomocnika z urzędu, jeżeli złoży oświadczenie, że nie jest w stanie pokryć wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Nowością jest uprawnienie sądu do odbioru od takiej osoby przyrzeczenia o prawdziwości i rzetelności złożonego oświadczenia majątkowego. Dodatkowym warunkiem przyznania pełnomocnika z urzędu nadal będzie potrzeba jego udziału w sprawie, o czym zadecyduje sąd na podstawie konkretnych faktów.

Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu należy zgłosić na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. Jeżeli jest on składany po raz pierwszy w postępowaniu apelacyjnym, kasacyjnym lub ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, sąd przekazuje go do rozpoznania sądowi pierwszej instancji.

Wyjątkiem są sytuacje, kiedy sąd uzna prośbę za uzasadnioną. Wnioskodawca musi również dołączyć oświadczenie obejmujące dane o swoim stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. W razie oddalenia wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego ponowne jego złożenie oparte na tych samych okolicznościach skutkuje odrzuceniem.

Nowe przepisy przewidują, że osoba ubiegająca się o prawnika z urzędu będzie mogła wskazać konkretnego adwokata lub radcę prawnego, z którego pomocy chce skorzystać. W takim przypadku sąd zwróci się do właściwej okręgowej rady adwokatów lub izby radców prawnych.

Samorząd w miarę możliwości, w porozumieniu ze wskazanym prawnikiem, wyznaczy go dla zainteresowanej strony.

Wskazanie prawnika przez radę lub izbę ma nastąpić niezwłocznie, nie później niż w ciągu dwóch tygodni.

Nowelizacja przewiduje możliwość przyznania pełnomocnika również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym, którym ustawa przyznaje zdolność sądową. Muszą one jednak wykazać, że nie mają dostatecznych środków na opłacenie wynagrodzenia prawnika.

Agnieszka Bobowska

Ustawa z 17 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 7, poz. 45).