Pełnomocnicy z urzędu dla niezamożnych spółek

Strona zwolniona w całości lub w części z kosztów sądowych nawet przed zmianą procedury cywilnej mogła domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Trybunał Konstytucyjny uznał jednak (w wyroku z 16 czerwca 2008 r., P 37/07) takie postawienie sprawy za niezgodne z konstytucją. Dlatego od 19 kwietnia, po wejściu w życie nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego, również ten, kogo sąd nie zwolnił od płacenia kosztów, może żądać zastępstwa prawnego z urzędu. Osoba taka musi tylko złożyć oświadczenie, że nie jest w stanie uiścić wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego bez uszczerbku dla koniecznego, czyli najskromniejszego, utrzymania dla siebie i rodziny. Zmiana jest ważna dla przedsiębiorców, ponieważ wprowadza możliwość ubiegania się o pomoc prawną z urzędu również przez inne podmioty niż osoby fizyczne. Teraz również osoba prawna lub jednostka organizacyjna pozbawiona tego przymiotu, lecz wyposażona przez ustawę w zdolność sądową (np. spółka jawna), będzie mogła ubiegać się o pełnomocnika z urzędu. Niemniej i ona będzie musiała wykazać, że nie ma dostatecznych środków na zapłatę honorarium należnego zawodowemu pełnomocnikowi procesowemu. Sąd skontroluje takie oświadczenie, jeżeli na podstawie okoliczności sprawy lub wskutek oświadczenia strony przeciwnej poweźmie wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego tego, kto domaga się adwokata lub jest już zastępowany przez urzędowego pełnomocnika.

Sąd uwzględni prośbę o ustanowienie zastępstwa procesowego, jeżeli uzna udział adwokata lub radcy prawnego w procedurze za potrzebny. Wniosek zgłoszony po raz pierwszy w postępowaniu apelacyjnym, kasacyjnym lub ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sąd przeważnie przekaże do rozpoznania I instancji. Będzie jednak i sam mógł uznać prośbę za uzasadnioną.

W razie oddalenia wniosku strona nie będzie mogła ponownie domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, powołując się na te same okoliczności. Trzeba również pamiętać, że zgłoszenie wniosku o ustanowienie adwokata oraz złożenie środka odwoławczego od odmowy nie wstrzyma biegu toczącego się postępowania. Może je jednak nieco opóźnić, jeżeli będzie chodziło o ustanowienie zastępcy dla powoda na podstawie wniosku zgłoszonego w pozwie lub przed wytoczeniem powództwa.

O wyznaczenie adwokata lub radcy prawnego sąd zwróci się do właściwej okręgowej rady adwokackiej lub rady okręgowej izby radców prawnych. Te wyznaczą któregoś ze zrzeszonych prawników. Uczynią to niezwłocznie, tzn. nie później niż w ciągu dwóch tygodni. Zawiadomią o tym sąd, podając adres do doręczeń wyznaczonego adwokata lub radcy prawnego.

Strona będzie mogła wskazać we wniosku prawnika, którego chciałaby widzieć w roli swego zastępcy procesowego. Wówczas okręgowa rada lub izba, w miarę możliwości, w porozumieniu ze wskazaną osobą, wyznaczy ją dla wnioskującej o to strony. Adwokat lub radca prawny może natomiast - z ważnych przyczyn - wnosić o zwolnienie go z obowiązku zastępowania konkretnej strony w procesie. I jeśli sąd przychyli się do takiej prośby, znów zwróci się do organów samorządu zawodowego adwokatów lub radców o wyznaczenie kolejnej osoby.

Nowe przepisy mówią również, że jeśli adwokat lub radca prawny ustanowiony w związku z postępowaniem kasacyjnym lub ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie stwierdzi podstaw do wniesienia takiej skargi, będzie musiał niezwłocznie zawiadomić o tym i stronę, i sąd. Powinien to zrobić nie później niż w terminie dwóch tygodni od momentu, w którym się dowie o wyznaczeniu. Do stosownego pisma będzie musiał dołączyć sporządzoną przez siebie opinię o braku podstaw do wniesienia skargi. Co ważne - opinia taka nie będzie dołączana do akt sprawy ani przesyłana stronie przeciwnej.

dobromila.niedzielska@infor.pl

Ustawa z 17 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 7, poz. 45).