Odpowiedzialność szpitala za błędy

Uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia, pozbawienie życia oraz naruszenie innych dóbr osobistych to uszczerbki, jakich może doznać pacjent na skutek błędu popełnionego w szpitalu podczas zabiegu lekarskiego. Ponosi wówczas zarówno szkody majątkowe, jak i niemajątkowe, a z roszczeniami może wystąpić do konkretnego lekarza, jeżeli udowodni, że ponosi on odpowiedzialność. Jednak znacznie łatwiej jest wyegzekwować odszkodowanie lub zadośćuczynienie od szpitala, udowadniając, że na przykład do zakażenia żółtaczką doszło podczas zabiegu przeprowadzonego w tej placówce służby zdrowia. Pacjent nie musi wówczas wskazywać imiennie, która z osób obecnych podczas jego operacji wywołała rozstrój zdrowia lub spowodowała uszkodzenie ciała.

Często skutki zakażeń i innych szkód na osobie ujawniają się dopiero po wielu latach od przeprowadzonego zabiegu w szpitalu. Dlatego roszczenia pacjenta przedawniają się dopiero po trzech latach od dnia, w którym dowiedział się o szkodzie oraz o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Natomiast przedawnienie roszczeń małoletniego o naprawienie szkody na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem dwóch lat od uzyskania pełnoletniości.

W tym czasie poszkodowany pacjent ma prawo wystąpić z żądaniem o naprawienie szkody obejmującej wszelkie wynikłe z tego powodu koszty.

Gdy poszkodowany utraci całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo zwiększą się jego potrzeby lub zmniejszą widoki powodzenia na przyszłość, to wówczas może wystąpić z roszczeniem o rentę.

Odszkodowanie za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia obejmuje wszystkie konieczne i celowe wydatki poniesione na leczenie, pobyt w szpitalu, konsultacje u specjalistów, dodatkową pomoc pielęgniarską, koszty lekarstw i nabycia protez, wózka inwalidzkiego, aparatu słuchowego, okularów, a nawet specjalnego odżywania się.

Sąd Najwyższy w wyroku z 16 stycznia 1981 r., w sprawie sygn. akt I CR 455/80, opublikowanym w OSNCP z 1981 r. nr 10, poz. 193, stwierdził jednak, że do kosztów związanych z naprawieniem szkody nie należą wydatki na zakup pojazdu inwalidzkiego, gdy nie jest konieczny do kontynuowania pracy wykonywanej przed wypadkiem.

Na skutek uszczerbku na zdrowiu, który został spowodowany nieudaną operacją w szpitalu, wzrosły wydatki poszkodowanego. Musi opłacać zabiegi, rehabilitację oraz ponosić wydatki na specjalne odżywianie.

Aby otrzymać rentę, nie trzeba wykazać, że poszkodowany faktycznie je zaspokaja. Wystarczy, że istnieją zwiększone potrzeby będące następstwem nieudanego zabiegu (wyrok Sądu Najwyższego z 11 marca 1976 r., sygn. akt IV CR 50/76, opublikowane w OSNCP nr 1 z 1977 r. poz. 11).

Odszkodowanie powinno pokryć też wydatki związane z przewozem chorego do szpitala i na zabiegi, koszty zabiegów rehabilitacyjnych, a nawet przygotowania do innego zawodu. Chodzi tutaj o wydatki poniesione na udział w kursach, szkoleniach.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego zostały wskazane celowe i konieczne wydatki, które łączą się z uszkodzeniem ciała i rozstrojem zdrowia. Są to wydatki na zakup bardziej wyszukanych potraw, owoców, słodyczy itd., nawet wówczas gdy chory nie wymagał specjalnej diety, chyba że z zaleceń lekarskich wynika nakaz ograniczenia diety (orzeczenie SN w składzie siedmiu sędziów z 19 czerwca 1975 r. w sprawie V PRN 2/75, opublikowane w OSSNCP nr 4 z 1976 r. poz. 70).

Osoba odpowiedzialna za szkodę powinna pokryć wydatki nawet wówczas, gdy nie przyczyniły się do poprawy zdrowia poszkodowanego.

Sąd przyzna pacjentowi od szpitala rentę wówczas, gdy udowodni on całkowitą lub częściową utratę zdolności do pracy zarobkowej, zwiększenie się potrzeb i zmniejszenie się widoków powodzenia na przyszłość. Trzeba więc udowodnić, że przez uszczerbek na zdrowiu poszkodowany został pozbawiony zarobków lub korzyści, które osiągnąłby wówczas, gdyby nie uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia. Aby otrzymać rentę, trzeba udowodnić, że następstwa błędu lekarskiego mają charakter stały. Nie muszą jednak być nieodwracalne.

W sprawie roszczenia o rentę Sąd Najwyższy stwierdził, że z powodu utraty zdolności zarobkowej lub zmniejszenia się widoków powodzenia na przyszłość nie przysługuje osobie, która w chwili rozpoznawania roszczenia przez sąd nie była jeszcze zdolna do pracy zarobkowej z powodu swojego wieku. Natomiast oddalając żądanie renty, Sąd Najwyższy w takim przypadku powinien ustalić odpowiedzialność pozwanego za ewentualną szkodę w przyszłości. Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uchwale podjętej w składzie siedmiu sędziów z 17 czerwca 1963 r. w sprawie sygn. akt III CO 38/62, opublikowanej w OSNCP nr 2 z 1965 r., poz. 21.

Natomiast zdaniem Sądu Najwyższego fakt, że w chwili wyrządzenia szkody pozwany nie pracował zarobkowo, nie uzasadnia żądania renty wówczas, gdy można przyjąć, iż w normalnym rozwoju wypadków, gdyby nie utrata zdrowia, to podjąłby pracę.

Powołując się na trwały charakter uszkodzenia ciała i rozstrój zdrowia, pacjent wystąpił z roszczeniem o rentę. Sąd może przyznać mu rentę ograniczoną czasowo pod warunkiem, że ustanie skutków uszkodzenia ciała i rozstroju zdrowia można określić w miarę dokładnie.

Z kolei w wyroku z 8 lipca 2005 r., w sprawie sygn. akt II CK 771/04 (opublikowanym) SN stwierdził, że roszczenie o rentę z tytułu zmniejszenia się widoków na przyszłość nie przysługuje poszkodowanemu, który w chwili orzekania przez sąd nie osiągnął jeszcze stanu, który przy normalnym przebiegu wydarzeń umożliwiłby jej uzyskanie utraconych możliwości. W takim przypadku roszczenie zdaniem sądu należałoby uznać za przedwczesne.

Przyjmuje się w orzecznictwie sądów, że zmniejszenie się widoków powodzenia na przyszłość musi wyrażać się uszczerbkiem majątkowym, który polega na utracie innych korzyści majątkowych, które poszkodowany np. dzięki talentowi, wysokim kwalifikacjom lub szczególnym uzdolnieniom mógłby uzyskać przy pełnej sprawności organizmu.

Sąd może zmniejszyć wysokość żądanego odszkodowania, wówczas gdy poszkodowany nie chce wykorzystywać zachowanej zdolności do pracy i w sposób nieuzasadniony odmawia podjęcia jej. Natomiast za uzasadnioną odmowę przyjmuje się odmowę podjęcia pracy przez poszkodowanego, gdy proponowano mu pracę znacznie odbiegającą od jego kwalifikacji albo stwarzającą inne, istotne trudności.

Natomiast poszkodowanego nie można zmusić do poddania się operacji w celu przywrócenia w całości lub w części zdolności do pracy. Pacjent sam decyduje o tym, czy podda się zabiegowi operacyjnemu, nawet jeśli to jest zabieg, który zazwyczaj przynosi pomyślne wyniki i poprawę stanu zdrowia. Jego odmowa nie może wpłynąć na wysokość odszkodowania, które orzeknie sąd.

W razie śmierci pacjenta rodzina może wystąpić o naprawienie szkód majątkowych:

● o rentę (dla osoby, względem której na poszkodowanym ciążył obowiązek alimentacyjny). Rentę ustala się w wysokości odpowiadającej potrzebom poszkodowanego i możliwością zarobkowym i majątkowym zmarłego, przez okres prawdopodobnego trwania obowiązku alimentacyjnego,

● o jednorazowe odszkodowanie. Otrzymują je najbliżsi krewni zmarłego wówczas, gdy na skutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej. Sąd może im też przyznać odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.

● o zwrot kosztów leczenia i pogrzebu.

Sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią kwotę z tytułu zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Zasądzenie odszkodowania i renty nie wyklucza przyznania również zadośćuczynienia pieniężnego. Zadośćuczynienie ma na celu złagodzenie doznanej przez poszkodowanego krzywdy. Nie wyklucza ustalenia przez sąd, na żądanie pokrzywdzonego, odpowiedzialności pozwanego na przyszłość. Chodzi tutaj o odpowiedzialność pozwanego za szkody, które mogą powstać w przyszłości z tego samego zdarzenia, jakim był błąd w sztuce lekarskiej.

malgorzata.piasecka@infor.pl

Art. 442-446 ¹ ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).