Konieczne jest sprecyzowanie prawa do urządzeń przesyłowych

Urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania gazu i energii elektrycznej nie należą do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa.

Obecnie przedsiębiorca i osoba, która poniosła koszty budowy, zawierają umowę, w której określają tytuł prawny, na podstawie którego przedsiębiorca będzie korzystał z urządzeń. Uzgadniają też odpłatne lub nieodpłatne przeniesienie własności urządzeń przesyłowych. Mogą ustanowić inny tytuł niż własność na przykład: użytkowanie, najem lub leasing.

Z chwilą zawarcia umowy, prawa do tych urządzeń stają się składnikiem przedsiębiorstwa, a na gruncie prawa cywilnego przyjmuje się, że przedsiębiorstwo jest zorganizowanym zespołem składników niematerialnych i materialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej.

Gdy przedsiębiorca odmówi zawarcia umowy z osobą, która poniosła koszty budowy i jest właścicielem urządzenia, to może żądać, aby przedsiębiorca nabył urządzenie, płacąc odpowiednie wynagrodzenie. Natomiast w sytuacji odwrotnej, gdy zawarcia umowy odmawia osoba, która sfinansowała koszty budowy urządzenia z roszczeniem o nabycie własności, ma prawo wystąpić przedsiębiorca.

Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowało projekt nowelizacji kodeksu cywilnego w tym zakresie. Przepisy projektu przewidują, że urządzenia przesyłowe wejdą w skład przedsiębiorstwa z chwilą, gdy przedsiębiorca przyłączył je w sposób trwały do swojej sieci. Jeżeli przedsiębiorca poniesie koszty budowy tych urządzeń, to będą one wówczas stanowiły jego własność nawet po trwałym połączeniu z cudzą nieruchomością, a przed przyłączeniem do sieci przedsiębiorcy.

Gdy koszty budowy urządzeń poniesie właściciel nieruchomości, z którą trwale je połączono, może żądać, by przedsiębiorca nabył od nich własność za odpowiednim wynagrodzeniem, jeśli urządzenia weszły w skład przedsiębiorstwa. W umowie strony mogą postanowić inaczej. Z żądaniem przeniesienia własności, urządzeń może wystąpić także przedsiębiorca.

Zdarza się, że koszty budowy urządzeń przesyłowych poniesie inna osoba niż przedsiębiorca i właściciel nieruchomości. Wtedy będą stanowiły jej własność nawet po trwałym połączeniu z nieruchomością. Projekt przewiduje, że ta osoba będzie mogła domagać się od przedsiębiorcy, aby nabył odpłatnie własność urządzeń, gdy weszły w skład przedsiębiorstwa, o ile w umowie strony nie postanowią inaczej. Z roszczeniem o przeniesienie własności urządzeń może wystąpić również przedsiębiorca.

Autorzy projektu nowelizacji proponują, aby budynki i budowle służące wyłącznie do korzystania z urządzeń przesyłu wzniesione przez przedsiębiorcę na nieruchomości obciążonej służebnością przesyłu stanowiły jego własność. Gdyby zaś wzniósł je właściciel nieruchomości obciążonej służebnością przesyłu lub inna osoba, to właściciel może domagać się od przedsiębiorcy odpłatnego nabycia ich własności, o ile w umowie strony nie postanowią inaczej. Przeniesienia własności budynków i budowli w tym przypadku może domagać się również przedsiębiorca.

Nieruchomość może zostać obciążona służebnością przesyłu na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować na niej urządzenia służące do doprowadzania gazu i energii elektrycznej lub którego własność stanowią te urządzenia. Polega ona na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z obciążonej nieruchomości zgodnie z przeznaczeniem urządzeń. Natomiast projekt przewiduje, że służebność przesyłu może mieć na celu jedynie zwiększenie użyteczności przedsiębiorstwa.

Gdy właściciel nieruchomości odmówi zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, to przedsiębiorca może domagać się ustanowienia jej za odpowiednim wynagrodzeniem, gdyby okazała się konieczna do korzystania z urządzeń służących do doprowadzania gazu i energii elektrycznej.

Natomiast w sytuacji odwrotnej, gdy przedsiębiorca odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna do korzystania z urządzeń przesyłowych, właściciel nieruchomości może domagać się odpowiedniego wynagrodzenia za ustanowienie jej. Projekt przewiduje, że ustanowienie jej powinno uwzględnić przeznaczenie nieruchomości oraz interesy jej właściciela.

Natomiast odpowiednie wynagrodzenie zostanie określone z uwzględnieniem wysokości wynagrodzeń ustalonych w drodze umowy za podobne obciążenia w zbliżonych okolicznościach. W razie ich braku weźmie się pod uwagę obniżenie użyteczności lub wartości obciążonej nieruchomości.

Małgorzata Piasecka-Sobkiewicz

malgorzata.piasecka@infor.pl