Szybsza i skuteczniejsza egzekucja

Postępowanie egzekucyjne uregulowane jest w kodeksie postępowania cywilnego w sposób uniwersalny, tzn. w zasadzie cała jego trzecia część dotyczy zarówno obrotu gospodarczego, jak i zwykłego - niezwiązanego z działalnością gospodarczą. Są jednak pewne wyjątki ze względu na podmiot i przedmiot regulacji. Odrębne przepisy o egzekucji z udziałem przedsiębiorców zawarto bowiem w art. 1061 oraz 1064¹ - 1064²³ k.p.c. Niektóre przepisy egzekucyjne dotyczą wyłącznie obrotu kontraktowego, np. art. 831 par. 1 pkt 4 k.p.c. Przepisy te nie są jednak zgrupowane i nie regulują kompleksowo postępowania egzekucyjnego przedsiębiorców.

W ostatnim czasie zgłaszane są postulaty, aby usprawnić i przyśpieszyć egzekucję z udziałem przedsiębiorców. Podkreśla się bowiem, że szybkość i skuteczność egzekucji zwiększa pewność obrotu, co jest czynnikiem sprzyjającym rozwojowi społeczno-gospodarczemu. Nie formułuje się jeszcze wprawdzie postulatów, aby dodać do k.p.c. odrębny dział przepisów regulujących wyłącznie egzekucję z udziałem przedsiębiorców, ale zwolennicy zwiększenia ułatwień w prowadzeniu działalności gospodarczej w Polsce pewnie z aprobatą przyjęliby taki pomysł.

Przypomnieć trzeba, że nowelizacja k.p.c. z 2 lipca 2004 r. (weszła w życie 5 lutego 2005 r.) istotnie usprawniła sądowe postępowania zabezpieczające i egzekucyjne, a wprowadzone wówczas zmiany dotyczyły w dużej mierze obrotu gospodarczego. Uchwalone zmiany zmierzały do takiego ukształtowania postępowania zabezpieczającego, aby zapewniało ono udzielenie natychmiastowej i tymczasowej ochrony prawnej zainteresowanym podmiotom (w tym przedsiębiorcom), po to, aby postępowanie przed sądem mogło osiągnąć swój cel.

Omawiana nowela rozszerzyła katalog sposobów zabezpieczenia roszczeń pieniężnych o możliwość ustanowienia zarządu nad przedsiębiorstwem lub gospodarstwem rolnym obowiązanego albo zakładem wchodzącym w skład przedsiębiorstwa lub jego częścią. W wypadku zajęcia rachunku bankowego przedsiębiorcy na skutek zabezpieczenia roszczenia wprowadzono możliwość zwalniania przez sąd kwot na wypłatę wynagrodzeń dla pracowników oraz na bieżące koszty prowadzonej działalności gospodarczej (art. 752² k.p.c.). Wiele nowych przepisów miało usprawnić postępowanie egzekucyjne. Dla uczestników obrotu gospodarczego szczególnie cenne było uregulowanie wprost egzekucji z praw dłużnika przysługujących mu na wypadek wystąpienia ze spółki cywilnej lub jej rozwiązania (art. 911² k.p.c.), z udziału w spółce prawa handlowego (art. 911³ k.p.c.) oraz z papierów wartościowych dopuszczonych do publicznego obrotu (art. 911⁸ k.p.c.). Wprowadzono nowe sposoby egzekucji, tj. uproszczoną egzekucję z nieruchomości (art. 1013¹ - 1013⁶ k.p.c.) i egzekucję w drodze sprzedaży przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego (art. 1064¹⁴-1064²³ k.p.c.).

Pomimo obowiązywania omawianych zmian od 5 lutego 2005 r., a zatem przez stosunkowo krótki czas, w którym niektóre z wprowadzonych nowych instytucji nie zostały jeszcze w praktyce sprawdzone, Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego działająca przy ministrze sprawiedliwości w listopadzie 2009 r. opracowała projekt nowelizacji k.p.c. (www.ms. gov.pl/kkpc/proj091215.rtf.). Projekt dotyczy całego postępowania egzekucyjnego, nie rozróżniając obrotu gospodarczego od obrotu powszechnego. Proponowane zmiany niewątpliwie przyczynią się do zwiększenia szybkości i skuteczności egzekucji w Polsce, w tym również w zakresie dotyczącym wierzytelności przedsiębiorców, dlatego zasługują na poparcie. Dla obrotu gospodarczego szczególnie przydatne może się okazać umożliwienie prowadzenia egzekucji z kilku nieruchomości dłużnika łącznie, jeżeli stanowią całość gospodarczą oraz ustanowienie zasady, że pobranie z góry przez dłużnika przed zajęciem czynszu najmu za czas dłuższy niż trzy miesiące, a czynszu dzierżawy za czas dłuższy niż sześć miesięcy, licząc od dnia zajęcia, nie zwalnia najemcy lub dzierżawcy od obowiązku zapłaty czynszu do rąk komornika (nowy art. 929 par. 1¹ k.p.c.). Projektuje się dodanie przepisu, że oddanie zajętej nieruchomości w najem lub dzierżawę jest bezskuteczne wobec nabywcy nieruchomości w egzekucji (dodany par. 4 w art. 930 k.p.c.), a także wprowadzenie możliwości wypowiedzenia umowy najmu lub dzierżawy przez nabywcę nieruchomości na licytacji sądowej nawet wówczas, gdy umowa zawarta została z zachowaniem formy pisemnej i z datą pewną, na czas oznaczony, dłuższy niż dwa lata, a rzecz została najemcy lub dzierżawcy wydana (zmiana art. 1002 k.p.c.). Obecnie dłużnicy wykorzystują aktualne brzmienie przepisu art. 678 par. 2 k.c., aby udaremnić egzekucję z nieruchomości, zawierając przed jej zajęciem długoletnie umowy najmu lub dzierżawy zazwyczaj z niskim czynszem płatnym z góry, co obniża wartość nieruchomości i zniechęca ewentualnych nabywców do jej kupna w trybie egzekucji sądowej, przyczyniając się do jej bezskuteczności.

@RY1@i02/2010/037/i02.2010.037.087.002a.001.jpg@RY2@

Andrzej Antkiewicz, sędzia Sądu Rejonowego w Grudziądzu, obecnie delegowany do Ministerstwa Sprawiedliwości

sędzia Sądu Rejonowego w Grudziądzu, obecnie delegowany do Ministerstwa Sprawiedliwości