Rodzina może odpowiadać za długi

Jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego małżonka, wierzyciel może żądać zaspokojenia także z majątku wspólnego małżonków. Z kolei w przypadku gdy małżonek zaciągnął zobowiązanie bez zgody drugiego małżonka albo zobowiązanie jednego z małżonków nie wynika z czynności prawnej, wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku osobistego dłużnika, z wynagrodzenia za pracę lub z dochodów uzyskanych przez dłużnika z innej działalności zarobkowej, jak również z korzyści uzyskanych z jego praw autorskich i praw pokrewnych, praw własności przemysłowej oraz inne praw twórcy. Jeżeli natomiast wierzytelność powstała przed powstaniem wspólności lub dotyczy majątku osobistego jednego z małżonków, wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku osobistego dłużnika, z wynagrodzenia za pracę lub z dochodów uzyskanych przez dłużnika z innej działalności zarobkowej, jak również z korzyści uzyskanych z jego praw autorskich i praw pokrewnych.

Inaczej odpowiada małżonek, który jest przedsiębiorcą i zaciągnął zobowiązania związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Wierzyciel może wówczas dochodzić roszczeń z przedmiotów wchodzących w skład przedsiębiorstwa, a nawet wydania klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi zadłużonego przedsiębiorcy. Sąd ogranicza jednak wówczas odpowiedzialność małżonka przedsiębiorcy do przedsiębiorstwa, które wchodzi w skład majątku wspólnego.

Odpowiedzialność męża (żony) zależy od tego, na jakich zasadach za zobowiązania spółki odpowiada przedsiębiorca, który jest jego małżonkiem. Na przykład odpowiedzialność osobista za zobowiązania spółki komandytowej zależy od tego, jaki status w niej ma wspólnik. Komandytariusz odpowiada za zobowiązania spółki wobec jej wierzycieli tylko do wysokości sumy komandytowej. Natomiast jest wolny od odpowiedzialności w granicach wartości wkładu wniesionego do spółki. Od tego, czy małżonkowie zawarli ze sobą umowy majątkowe, zależy, w jaki sposób wierzyciel będzie egzekwował swoje należności od zadłużonego przedsiębiorcy.

Zgodnie z art. 41 par. 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie bez zgody drugiego małżonka albo zobowiązanie jednego z małżonków nie wynika z czynności prawnej, wierzyciel może żądać zaspokojenia z majątku osobistego dłużnika, z wynagrodzenia za pracę lub z dochodów uzyskanych przez dłużnika z innej działalności zarobkowej, jak również z korzyści uzyskanych z jego praw autorskich i pokrewnych, a jeżeli wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa, także z przedmiotów majątkowych wchodzących w skład przedsiębiorstwa. W konsekwencji art. 787¹ kodeksu postępowania cywilnego przewiduje sytuację w której tytułowi egzekucyjnemu (np. wyrokowi sądu, aktowi notarialnemu) wydanemu przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim sąd nada klauzulę wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika z ograniczeniem jego odpowiedzialności do przedsiębiorstwa wchodzącego w skład majątku wspólnego małżonków. Będzie to możliwe, jeżeli wierzyciel wykaże dokumentem urzędowym lub prywatnym, że stwierdzona tytułem egzekucyjnym wierzytelność powstała w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Chodzi o zobowiązania powstałe z czynności prawnych dokonanych przez jednego z małżonków bez zgodny drugiego z nich oraz o zobowiązania, które nie wynikają z czynności prawnych, np. (umów). Inaczej jest, gdy małżonek jako dłużnik uzyskał zgodę drugiego z małżonków na dokonanie określonej czynności prawnej, podjętej także w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. W takim przypadku egzekucja po uzyskaniu przeciwko małżonkowi dłużnika klauzuli wykonalności na podstawie art. 787 kodeksu postępowania cywilnego może być skierowana do całego majątku wspólnego małżonków. Zgodnie z tym przepisem tytułowi egzekucyjnemu wydanemu przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim sąd nada klauzulę wykonalności także przeciwko jej małżonkowi z ograniczeniem jego odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową, jeżeli wierzyciel wykaże dokumentem urzędowym lub prywatnym, że stwierdzona tytułem egzekucyjnym wierzytelność powstała z czynności prawnej dokonanej za zgodą małżonka dłużnika. W tym przypadku niedopuszczalne jest jednak zajęcie przedmiotów stanowiących majątek osobisty małżonka dłużnika.

Za zobowiązania żyjącego przedsiębiorcy nie odpowiadają jego dzieci oraz rodzice. Natomiast po jego śmierci ponoszą taką odpowiedzialność wówczas, gdy zostali powołani do spadku. Firmę, która wchodzi w skład masy spadkowej, najczęściej dziedziczą spadkobiercy zmarłego, np. małżonek i dzieci w częściach równych. Jeżeli przedsiębiorstwo jest zadłużone, to spadkobiercy dziedziczą również te długi. Ich odpowiedzialność za długi zależy od tego, czy przyjmą długi i w jaki sposób to zrobią. Spadek odrzucić mogą jednak tylko w całości. Natomiast nie wolno dokonać wyboru i odrzucić zadłużonego przedsiębiorstwa, zatrzymując resztę.

Jeżeli jednak spadkobierca pozostawił testament, to wówczas zadłużoną firmę dziedziczą osoby tam wskazane. Mogą to być tylko niektórzy członkowie rodziny przedsiębiorcy albo osoby obce. Do momentu oświadczenia o przyjęciu albo o odrzuceniu spadku dziedzicząca rodzina odpowiada za długi przedsiębiorcy tylko przedmiotami majątkowymi, które należą do spadku. W tym czasie egzekucja tych długów nie może być prowadzona z majątku osobistego rodziny zmarłego. Dopiero od momentu odrzucenia spadku nie odpowiadają za nie. Gdy jednak przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, to odpowiedzialność za długi spadkobiercy jest ograniczona tylko do wartości stanu czynnego spadku. Wprawdzie mogą być wyegzekwowane z majątku spadku i z majątku osobistego spadkobierców, ale tylko w wartości równiej wartości stanu czynnego spadku. W przypadku prostego przyjęcia spadku dziedzicząca po przedsiębiorcy rodzina odpowiada za jego długi bez ograniczenia. Długi mogą zostać wyegzekwowane w całości z majątku spadku i z majątku osobistego spadkobierców.

Do majątku osobistego każdego z małżonków należą:

● przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej,

● przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił,

● prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom,

● przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków,

● prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie,

● przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość,

● wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków,

● przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków,

● prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy, * przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Łukasz Sobiech

lukasz.sobiech@infor.pl

Art. 41 ustawy z 25 lutego 1964 r.

- Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz.59 z późn. zm.).

Art. 931, 941, 1012 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz.93 z późn. zm).

Art. 787, 7871 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).