Jakich pełnomocnictw może udzielić przedsiębiorca

Pełnomocnik dokonuje czynności prawnych w imieniu i na rzecz mocodawcy. Może ustanowić dla niego innych pełnomocników, ale tylko wówczas, gdy umocowanie takie wynika z: treści pełnomocnictwa, ustawy albo stosunku prawnego.

Najczęściej przedsiębiorcy udzielają pełnomocnictw ogólnych, które obejmują umocowanie do czynności zwykłego zarządu. Pod rygorem nieważności muszą udzielać ich na piśmie.

Takie same skutki prawne ma pełnomocnictwo udzielone w postaci elektronicznej, pod warunkiem że przedsiębiorca opatrzy je bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu. Do wykonania czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu przedsiębiorca powinien udzielić pełnomocnictwa, w którym określi ich rodzaj. Przepisy mogą jednak wymagać osobnych pełnomocnictw do wykonywania poszczególnych czynności.

Gdyby do ważności czynności prawnej była wymagana szczególna forma, to wówczas pełnomocnictwo do jej dokonania musi być również udzielone w tej formie. Tak jest np. w przypadku pełnomocnictwa upoważniającego do sprzedania nieruchomości. Umowę przeniesienia własności nieruchomości sporządza notariusz w formie aktu notarialnego. Dlatego pełnomocnictwo do zawarcia jej w imieniu mocodawcy wymaga także zachowania formy aktu notarialnego. Jest on konieczny również przy wykonywaniu prawa pierwokupu nieruchomości.

Udzielenie pełnomocnictwa polega na złożeniu jednostronnego oświadczenia woli przez mocodawcę. Upoważnia w nim wskazaną osobę do dokonania w imieniu mocodawcy i ze skutkiem prawnym dla niego indywidualnie oznaczonej czynności prawnej albo czynności określonych rodzajowo.

Szczególnie istotne jest wyraźne i precyzyjne określenie zakresu pełnomocnictwa. Na tej podstawie w razie sporu w przyszłości będzie można ustalić zakres umocowania pełnomocnika, co może mieć wpływ na ważność dokonanej przez niego czynności. Zakres pełnomocnictwa ściśle wiąże się z określeniem granic umocowania pełnomocnika.

Przedsiębiorca może ustanowić pełnomocnika do zastępowania go przed sądami, organami administracji i samorządu terytorialnego. Udziela mu wówczas pełnomocnictwa procesowego: ogólnego albo do prowadzenia konkretnych spraw, albo nawet tylko do wykonania określonych czynności procesowych. Wykonana przez pełnomocnika czynność procesowa wywołuje natychmiast skutki dla mocodawcy. Są one dla niego wiążące.

Przed sądem cywilnym pełnomocnikiem przedsiębiorcy może być adwokat i radca prawny, a w sprawach własności przemysłowej również rzecznik patentowy.

Pełnomocnikiem może być również osoba, która zarządza jego majątkiem albo interesami lub pozostająca ze stroną w stałym stosunku zlecenia. Pełnomocnikiem przedsiębiorcy będącego osobą prawną, a także przedsiębiorcy, który nie posiada osobowości prawnej, może zostać jego pracownik albo pracownik organu nadrzędnego.

Z kolei osoba prawna, która prowadzi obsługę prawną przedsiębiorcy, osoby prawnej lub innej jednostki organizacyjnej, może udzielić pełnomocnictwa procesowego w imieniu tego podmiotu - adwokatowi lub radcy prawnemu. Takie uprawnienie przysługuje jej, pod warunkiem że została do niego upoważniona przez przedsiębiorcę, którego obsługę prawną prowadzi.

Przedsiębiorca zagraniczny musi mieć w Polsce pełnomocnika wówczas, gdy tworzy oddział. Ma obowiązek ustanowić osobę upoważnioną w oddziale do reprezentowania go. Nie musi to być Polak ani nawet osoba, która porozumiewa się w języku polskim. Przedsiębiorca zagraniczny może ustanowić kilku pełnomocników i dla każdego określić taki sam zakres umocowania. Zawiera z nimi umowę zlecenia albo inną umowę zobowiązującą do świadczenia usług na rzecz reprezentowanego. Pełnomocnictwa udziela na czas oznaczony i nieoznaczony. Pełnomocnictwo może odwołać w każdym czasie i ze skutkiem natychmiastowym i nie musi uzasadniać swojej decyzji o odwołaniu. Powinien jednak o odwołaniu zawiadomić pełnomocnika.

Pełnomocnikiem nie może zostać pracownik albo kierownik oddziału firmy zagranicznej. Wskazana osoba musi mieć jednak upoważnienie do wykonywania czynności prawnych i faktycznych w imieniu i na rachunek przedsiębiorcy zagranicznego.

Za pośrednictwem takiego przedstawiciela zagraniczny przedsiębiorca może dokonywać wszystkich czynności prawnych związanych z prowadzeniem firmy. Wyjątki dotyczą np. postępowania naprawczego - pełnomocnik nie może bowiem złożyć zapewnienia w postępowaniu naprawczym o tym, że zamieszczone w podaniu dłużnika okoliczności są prawdziwe i wyczerpujące.

Przedsiębiorca powinien upoważnić na piśmie inną osobę do reprezentowania go podczas kontroli w firmie. Wtedy wszelkie czynności kontrolne w firmie z takim samym skutkiem będą wykonywane w obecności przedsiębiorcy, jak i osoby przez niego upoważnionej.

Aby móc wszcząć kontrolę, pracownicy organu kontroli powinni okazać przedsiębiorcy lub osobie przez niego upoważnionej legitymację służbową do wykonywania takich czynności oraz doręczyć upoważnienie do przeprowadzenia kontroli. W razie nieobecności obu tych osób czynności kontrolne mogą zostać wszczęte po okazaniu legitymacji służbowej pracownikowi kontrolowanego przedsiębiorcy, który może być uznanym za osobę posiadającą pełnomocnictwo domniemane.

Obecność podczas kontroli przedsiębiorcy lub osoby upoważnionej stanowi dosyć istotny wymóg, ponieważ do czasu kontroli nie wlicza się tego okresu, w którym byli nieobecni, co stanowiło przeszkodę w przeprowadzeniu czynności kontrolnych.

Przyjmuje się, że osoba, która wykonuje czynności w lokalu firmy przeznaczonym do obsługiwania klientów, została umocowana przez przedsiębiorcę do takich czynności prawnych, które zazwyczaj bywają dokonywane z osobami korzystającymi z usług przedsiębiorstwa. W razie wątpliwości co do przysługujących takiej osobie uprawnień dla zapewnienia bezpieczeństwa obrotu przyjmuje się, że otrzymała ona tzw. pełnomocnictwo domniemane Jest to upoważnienie przez właściciela firmy do dokonywania czynności prawnych, np. do zawierania transakcji, przyjmowania i realizowania zamówień oraz reklamacji, odbioru pieniędzy za towar, a także do załatwiania innych spraw podejmowanych zazwyczaj w lokalu przedsiębiorstwa.

Pełnomocnik nie może być drugą stroną czynności prawnej, której dokonuje w imieniu mocodawcy, jeżeli z treści pełnomocnictwa nie wynika zgoda na dokonanie tej czynności w imieniu mocodawcy przez pełnomocnika z samym sobą albo z osobą bliską dla pełnomocnika.

● Zrzeczenie się.

Pełnomocnik w każdej chwili może zrzec się pełnomocnictwa i nie musi mieć zgody mocodawcy.

● Wygaśnięcie.

Pełnomocnictwo wygasa w razie śmierci mocodawcy lub pełnomocnika, a także w razie rozwiązania osoby prawnej, która była mocodawcą lub pełnomocnikiem oraz w razie utraty przez pełnomocnika zdolności do czynności prawnych. Pełnomocnictwo wygasa też w razie upadłości mocodawcy, bo z chwilą ogłoszenia upadłości zawarte przez niego umowy zlecenia wygasają.

● Odwołanie.

Mocodawca może odwołać pełnomocnictwo w każdym czasie, pod warunkiem że nie zrzekł się odwołania go z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego, który stanowi podstawę pełnomocnictwa. Forma odwołania pełnomocnictwa może być dowolna.

Małgorzata Piasecka-Sobkiewicz

malgorzata.piasecka@infor.pl

Art. 95-107 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Art. 77-84 i 87 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 155, poz. 1095 z późn. zm.).