Wyrok oddalający powództwo nie zamyka w przyszłości drogi sądowej

Wyrok oddalający powództwo na zasadzie art. 5 k.c. ma charakter obrony tymczasowej i nie zamyka właścicielowi drogi do ponownego wystąpienia o wydanie nieruchomości, gdy tylko względy, dla których powództwo oddalono, ulegną zmianie.

Powód wnosił o nakazanie pozwanym, aby wydali mu nieruchomość, którą nabył na podstawie decyzji z 1990 roku. Nieruchomość ta powstała w drodze podziału w 1968 roku działki o większej powierzchni na trzy działki. Stanowi drogę dojazdową do dwóch pozostałych działek, zabudowanych budynkiem mieszkalnym, którego współwłaścicielami są w odpowiednich częściach pozwani. Decyzjami z 1973 roku ustanowione zostało prawo wieczystego użytkowania części przedmiotowej działki na rzecz pozwanych. Z decyzji wynika, iż działka ta ma być wykorzystana na cele gospodarcze pozostałych działek. Nabywając użytkowanie wieczyste pozostałych działek, pozwani byli przekonani, iż przysługuje im również takie samo prawo do spornej działki. Przez cały czas korzystania z tej działki pozwani również opłacali za nią podatki. Wystąpili z wnioskiem o zasiedzenie, ale został on oddalony. Sąd okręgowy wskazał, iż pozwanym nie przysługuje skuteczne wobec właściciela uprawnienie do władania rzeczą, jednak powództwo oddalił, z uwagi na art. 5 k.c. Apelację od wyroku wniósł powód.

Sąd apelacyjny oddalił apelację. Uznał, że sąd okręgowy niewadliwie zastosował w sprawie art. 5 k.c. Prawidłowe jest bowiem stwierdzenie, iż żądanie pozwu jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. W aktualnym orzecznictwie przyjmuje się, iż oddalenie powództwa windykacyjnego z powodu sprzeczności z zasadami współżycia społecznego powinno należeć do wyjątków. Własność jest dobrem chronionym konstytucyjnie i co do zasady nie powinno się za pomocą takiego środka obrony, jakim jest art. 5 k.c., unicestwiać roszczenia windykacyjnego właściciela. Wbrew jednak twierdzeniom apelacji art. 5 k.c. nie stanowi zagrożenia korzystania z prawa dostępu do sądu i zastosowanie tego przepisu jest dopuszczalne również w przypadku roszczeń windykacyjnych. Norma art. 5 k.c. ma charakter szczególny i może mieć zastosowanie tylko w sytuacjach wyjątkowych. Pozwani i ich poprzednicy prawni od ponad 30 lat korzystali ze spornej działki. Nabywając użytkowanie wieczyste pozostałych działek, byli przekonani, iż takie prawo przysługuje im wobec przedmiotowej działki. Przekonanie to wywołane było głównie zaniedbaniami i zaniechaniami organów administracji państwowej, a następnie samorządowej. W przekonaniu tym utwierdzało pozwanych tolerowanie takiego stanu rzeczy przez powoda i jego poprzednika prawnego oraz pobieranie stosownego podatku w wysokości odpowiadającej udziałom pozwanych w działkach sąsiednich. Przekonanie takie było usprawiedliwione, skoro sporna działka powstała w celu stworzenia dla pozostałych działek zaplecza gospodarczego. Nie jest uzasadniony zarzut naruszenia art. 140 k.c. Prawo własności nie jest prawem absolutnym i choć do istoty tego prawa należy niewątpliwie swoboda korzystania z rzeczy własnej, pobierania pożytków i rozporządzania rzeczą, to jednak nie można zapominać, iż są pewne ograniczenia tej swobody, stanowiące jednocześnie granice ochrony tego prawa. Rozstrzygnięcie w sprawie nie zamyka stronom drogi do uregulowania kwestii prawnych związanych z użytkowaniem wieczystym spornej działki. Oddalenie powództwa windykacyjnego na skutek zastosowania art. 5 k.c. nie ma wpływu na zmianę stosunków prawnych dotyczących nieruchomości i nie zastępuje tytułu prawnego do gruntu. Wyrok oddalający powództwo na zasadzie art. 5 k.c. ma charakter obrony tymczasowej i nie zamyka właścicielowi drogi do ponownego wystąpienia o wydanie nieruchomości, gdy tylko względy, dla których powództwo oddalono, ulegną zmianie.

W odpowiedzi na pytanie prawne co do konstytucyjności art. 5 k.c. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 17 października 2000 r. SK 5/99 uznał, że posługiwanie się przez prawodawcę klauzulami odsyłającymi do funkcjonujących w społeczeństwie przekonań i ocen spełnia także warunki prawidłowego tworzenia prawa w państwie prawnym. Zdaniem TK naruszenie wymagania przewidywalności orzeczenia sądu przy zastosowaniu klauzuli generalnej może wystąpić w trzech sytuacjach: 1) gdyby przesłanki rozumienia tej klauzuli generalnej miały nie tylko obiektywny, lecz i subiektywny charakter; 2) gdyby treść tej klauzuli generalnej nie stwarzała dostatecznych gwarancji, że jej interpretacja orzecznicza stanie się jednolita i ścisła, tak, żeby była zapewniona możliwość przewidzenia określonego rozstrzygnięcia; 3) gdyby z brzmienia tej klauzuli generalnej można było wyprowadzać uprawnienia prawotwórcze sądów, wyrażające się w szczególności w prawie sądu do samoistnego nadawania nowej treści art. 5 k.c.